دیدگاه امام خمینی(ره) به معلمان نگاهی الهی بود

به گزارش خبرنگار اجتماعی برنا، پس از فروپاشی نظام پهلوی و شکل گیری نظام جمهوری اسلامی به جای آن، نهادهای مختلف یکی پس از دیگری پا گرفت؛ اما فرهنگ حاکم بر نهادهای جامعه به ویژه نهادهای فراگیری مانند آموزش و پرورش و دانشگاه ها، مسأله ساده ای نبود که بتوان در کوتاه مدت، تحولات لازم را در آن‌ها بوجود آورد.

براین اساس امام خمینی(ره) مبنای مبارزه خود با رژیم پهلوی را موضوع فرهنگ می‌دانستند و معتقد بودند که این رژیم نظام‌های ارزشی جامعه را تخریب کرده است و باید اصلاح عمیقی در آن صورت گیرد. حضرت امام در دوران پیش از انقلاب اسلامی احتجاج خاصی با رژیم پهلوی داشتند که اگر فرهنگ را به دست ما بدهید، می‌توانیم استقلال این کشور را بازگردانیم؛ بنابراین در دیدگاه امام راحل فرهنگ یک جایگاه مبنایی دارد و تمام ابعاد جامعه را اعم از عرصه تعلیم و تربیت، تبلیغ دین و هنر در برمی‌گیرد. مبارزه فرهنگی پایه اصلی نظام فکری حضرت امام در تعیلم و تربیت است كه بعداز پیروزی انقلاب اسلامی، ایشان همین دیدگاه را در پایه‌گذاری نظام و به ویژه درباره با مقوله تعلیم و تربیت و همچنین آموزش و پرورش مطرح کردند و در برخی از بیانات امام راحل تعبیر فرهنگ به معنای آموزش و پرورش و اهمیت آن به کار رفته است.

اصلاح جامعه باید از اصلاح آموزش و پرورش آغاز شود
باید متذكرشد كه از دیدگاه امام تنها مدرسه و آموزش و پرورش مسئول تعلیم و تربیت نسل آینده نیست، امام نقطه آغاز تربیت را خانواده می‌دانستند و معتقد بودند که خانواده نخستین دانشگاه برای تربیت فرزندان است و پس از دامن خانواده، بحث مدرسه را مطرح می‌کنند که اگر قرار باشد جامعه اصلاح شود، این اصلاح باید از مدرسه و آموزش و پرورش آغاز شود و در دیدارهای گوناگون فرهنگیان با ایشان نیز، تأکید امام نسبت به ضرورت اصلاح جامعه از درون مدرسه به چشم می‌خورد. از دیدگاه امام خمینی(ره) مبنایی‌ترین بحث در زمینه تعلیم و تربیت نیز «تربیت دینی» است؛ یعنی اگر نگاه توحیدی و رفتار اخلاقی و اسلامی را در نسل آینده محقق کنیم، سایر ابعاد جامعه نیز اصلاح خواهد شد البته حضرت امام به «تربیت علمی» نیز توجه داشتند و براین نکته تأکید می‌کردند که در عرصه علم باید از تقلید دیگران دست برداریم و خود به تولید علم بپردازیم.

جایگاه تعلیم وتربیت از دیدگاه امام خمینی (ره)
در رباره نظریه‌‌های تعلیم و تربیت نیز اشاراتی در فرمایشات امام دیده می‌شود که بر این اساس، ایشان «تعلیم و تربیت توحیدی» را مبنا قرار می‌دهند و آن را در برابر «تعلیم و تربیت سکولاریستی» که حداکثر هدف خود را ساماندهی زندگی دنیوی می‌داند، مطرح می‌کنند. امام امت گاهی از «تربیت شیطانی» سخن می‌گوید؛ یعنی انسان‌ها به گونه‌ای تربیت می‌شوند که اهداف و اغراض نفسانی و دیدگاه‌های خودشان برایشان اصل است و گاهی‌ اوقات نیز از «تربیت حیوانی» بحث می‌کند که در این نوع از تربیت، انسان‌ها در حداکثر ممکن به منافع و حدود دیگران نیز توجه دارند و در نهایت نوع سوم تربیت که مد نظر امام (ره) است، «تربیت انسانی و اسلامی» است که با همین تعبیر در بیانات ایشان دیده می‌شود. در این نوع از تربیت، هویت الهی بر هویت ملی و قومی غلبه می‌یابد و اصل واقع می‌شود و خلیفه الهی انسان، محور تربیت قرار می‌گیرد. ایشان در جایی مطرح می‌کنند که در مواجهه با قرآن کریم نیز که یک کتاب الهی است، با افراد کج ‌فهمی مواجه می‌شویم که از معلمان خوبی در فهم قرآن برخوردار نبوده‌اند. بنابراین در عرصه تعلیم و تربیت معلمان و مربیان نقش اصلی را برعهده دارند و به خصوص اینکه هدف و نگاه و انگیزه‌ آنان نقش والایی در این عرصه دارد. امام در ذیل آیه اول سوره «علق» و در توضیح اسم «ربّ»، انگیزه الهی و جهت‌گیری الهی را محور اصلی در بحث تربیت تلقی و توصیه می‌کند که اساتید، معلمان، وعاظ و کسانی که در جایگاه تربیت جامعه هستند، باید انگیزه الهی داشته باشند و به مراتبی از تربیت دست یافته باشند تا بتوانند تأثیرگذار باشند.
 
نگاه بنیان گذارانقلاب اسلامی به مربیان و دانش آموزان
در این سیستم فکری، نگاه حضرت امام خمینی(ره) به مربیان و دانش‌آموزان یک نگاه الهی و توحیدی است که آن ها را امانت‌های الهی تلقی كرده و در توصیه‌های خود تأکید می‌کند که ظرفیت‌های فطری و فکری دانش‌آموزان بسیار عمیق است و معلمان می‌توانند به آنها جهت دهند و با یادآوری روایتی که پیامبر اکرم به علی(ع) می‌فرماید که «اگر خداوند یک نفر را به دست تو هدایت کند، بهتر است از آنچه که آفتاب بر آن می‌تابد»، چنین جایگاه و شأنی را برای معلمان قائل است و در یک جمع بندی نهایی، معلمی را «شغل انبیاء» تلقی می‌کند. در دیدار فرهنگیان با مقام معظم رهبری نیز ایشان بر شخصیت عنصری و محوری «معلم» تأکید داشتند؛ یعنی اینکه شخصیتی که می‌تواند بر دانش‌آموزان تأثیرگذار باشد و اگر کاستی‌هایی نیز در سایر مؤلفه‌های آموزش و پرورش وجود دارد می‌تواند آنها را جبران کند، معلم است. مؤلفه‌هایی همچون کتاب درسی، فضای‌ آموزشی، مدیریت، سیاست‌های کلان آموزش و پرورش، حمایت‌های مادی و نیز همکاری خانواده با مدرسه زمانی می‌تواند اثربخش باشد که ذیل شخصیت معلم قرار گیرد، بنابراین در دیدگاه رهبری اساسی‌ترین عنصر در عرصه تعلیم و تربیت معلم است. البته دستگاه تعلیم و تربیت نیز موظف است در جهت ارتقای مهارتی، علمی و اخلاقی معلمان برنامه‌ریزی و تلاش کند که اگر بخواهیم در این باره یک نوع ارزیابی داشته باشیم باید بگوییم که با وضعیت مطلوب فاصله‌ زیادی داریم و با اینکه آمادگی و پذیرش در حد بسیار بالایی برای ارتقا دربین فرهنگیان وجود دارد، اما چندان به زمینه‌های اثرگذاری که می‌تواند مهارت‌های علمی، فکری و عملی معلمان را افزایش دهد، توجه نشده است.

مهمترین نیاز معلم بسترسازی در ارتقای سطح علمی ومهارتی است
رسیدن به این آرمان ها از دیدگاه بنیان گذار انقلاب اسلامی، توجه به سرمایه و جوهر معلمی است که در صورت رفع نیازهایش می‌تواند نقش معلمی خود را به درستی ایفا کند. یعنی تمام مقدمات و زمینه‌های مادی و معیشتی‌ را نیز زمینه‌ای می‌دانند تا معلم وقتی در فضای کلاس و مدرسه حاضر می‌شود، نقش تربیتی و الگویی خود را به درستی ایفا کند. مهمترین نیاز معلم بسترسازی برای ارتقای مستمر آنها در عرصه‌های علمی و مهارتی و اخلاقی است که باید به طور جدی در این زمینه سرمایه‌گذاری شود.
از دیدگاه امام (ره) آموزش و پرورش دستگاه تعلیم و تربیت برای دانش‌آموزان است، اما برای تاثیرگذاری بیشتر باید در کنار آن، یک دستگاه تعلیم و تربیت نیز برای فرهنگیان ایجاد كرد، تا به طور ویژه به این مسئله بپردازد؛ چرا كه ارتباط مستمر معلمان و مربیان با اساتیدی که در این زمینه ورزیده و پیشکسوت هستند و از جهت علمی و اخلاقی و خلاقیتی‌ و نیز تسلط بر روش‌های تعلیم و تربیت توانمندی بالایی دارند، یک ضرورت است؛ حتی ما می‌توانیم فرآیندهایی را تعریف کرده و از روش‌ها و تجربیات دیگران نیز استفاده کنیم.

به امید روزی كه با عملیاتی كردن خواسته های امام خمینی (ره)، گامی بلند در راستای تحقق فرمایشات ایشان وهمچنین تقویت جایگاه و ساختار آموزشی كشور برداریم