جامعه خاموش در معرض تهدید قرار دارد/بیاییم از تمام مذاهب مراقب زنان باشیم

گردهمایی بررسی جامعه شناختی آزارهای جنسی علیه دختران و زنان جوان در تهران به میزبانی وزارت ورزش و جوانان با نمایندگانی از سایر دستگاه ها و ادارات به همت دفتر مطالعات و پژوهش های راهبردی برگزار شد. در این نشست، کبری شکری نگارنده تحقیق، که این پایان نامه را برای پایان دوره خود ارائه داده بود توضیحاتی ارائه و در ادامه چند تن از پزشکان نظرات راهبردی خود را ارائه دادند.

بررسی در حوزه جوانان با دو هدف برگزار شد. شاید بتوان گفت تخصصی ترین دستگاهی که در حوزه جوانان مشغول به فعالیت است وزارت ورزش و جوانان باشد با اینکه حدود 22 دستگاه مشغول به کار هستند.

نخست کبری شکری، پژوهشگر تحقیق توضیحاتی درباره تحقیق خود ارائه داد و گفت: هر نظام اجتماعی دارای هنجارهای متفاوت است و فطرت انسان با خشونت مخالف است. هر گونه خشونت کج روی محسوب می شود و آزارهای جنسی مصادیق خشونت علیه زنان است در هر محیطی از محیط خانه تا محیط کاری رخ بدهد.

وی در ادامه افزود: بیش از نیمی از جامعه را زنان تشکیل می دهند که در واقع با نام جامعه ای خاموش در جامعه ما مطرح می شوند، چرا که زنان تا جایی که بتوانند صبوری می کنند و خودشان را از نظرها می پوشانند. به هر اتفاقی که تهدیدشان کند کمتر واکنش نشان می دهند. شیوه های مدرن خشونت در آزارها و تهدیدهای جنسی است. ترس از منابع استرس آوری است که بر سلامتی زنان پیامدی منفی دارد.

شکری تاکید کرد: شناخت عوامل گامی مهم در پیشگیری افراد محسوب می شود، وقتی مناسبات و قدرت های مردان در برابر زنان نابرابر باشد میتواند در موضع نابرابری جنسی نیز از مردان سلب مسئولیت کند و زنان را مقصر جلوه دهد. حتی صحبت در مورد آزارهای جنسی، قربانیانی که تمایلی به بیان آزارهای جنسی ندارند، کسانی که حتی این عوامل را با توجه کمتر از زیر نظر رد می کنند و همچنین همین پنهان کردن ها حساسیت را بیشتر کرده است. همانگونه که در ابتدای بحث مطرح شد آزار جنسی را می شود هر گونه توجه نشان دادن به بدن زن در اماکن مختلف که بدون توافق صریح یا ضمنی مشروط بر آنکه ماهیت جنسی داشته باشد تعریف کرد.
 
شکری ادامه داد: شرایط سنتی برای حفظ حرمت است که زنان خشونت را تحمل می کنند و این مورد باعث از بین رفتن اعتماد به نفس می شود و بدبینی به همه مردان را در زنان تعمیم می دهد.

وی بیان کرد: می شود گفت مزاحمت در معابر عمومی، تعرض و ایجاد مزاحمت فیزیکی، مزاحمت برای سلب آزادی افراد، مزاحمت از نوع توهین و الفاظ رکیک و قسمهای دیگری تقسیم می شود.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: اینکه عوامل اجتماعی کدام هستند؟ آیا نوع پوشش زنان است که موجب جلب مزاحمت در آنان می شود؟ آیا نبود قوانین حمایت است؟ آیا ارزشهای سنتی است که انسانها را پایبند کرده است؟ آیا این عوامل در بی اعتمادی و عدم احساس امنیت زنان تاثیرگذار است؟ پیامدهای آتی این عوامل چیستند؟ و در نهایت تاثیرات منفی در جامعه، انرژی منفی در جامعه و اینکه نهایتا هدف ما باید شناخت عوامل باشد.

وی افزود: عوامل اجتماعی و زمینه ای که در بره ارزشهای سنتی و باور حاکم بر جامعه می باشد. به این دلیل که منابع کمی در این زمینه وجود دارد، آمار جنسی در محیط کار چه در ایران و چه در کشورهای دیگر بین 50 زن شاغل بین 21 تا 37 ساله در تهران که اوج فراگیری در آنجا بود. قربانیان کمترین نقشی را در نگرش جامعه مرد سالار به زنان، بخصوص در بخش خصوصی دارند.

اکثریت سکوت و مدارا را ترجیح می دهند

شکری گفت: سازمان ملی جوانان در سال 1384 تحقیق و پژوهشی را با عنوان مزاحمت جنسی برای زنان در محیط های مختلف از خشونت در روابط زناشویی تا محیط کار و قتل در جامعه را شامل می شود.

وی ادامه داد: این آزارهای جنسی بیشتر در مراکز آموزشی رخ داده و برای دختران مجرد احتمال بالاتری دارد. بهانه های آزار جنسی در محل کار استرس و اضطراب می بخشد و همچنین در کاهش کار فرد در سازمان تاثیر به سزایی دارد.

پژوهشگر تاکید کرد: نظریه بی سازمانی اجتماعی وجود دارد که بدین معنی است که یک فرد ممکن است کارکرد خودش را از دست بدهند. دومین بحث، بحث شهرنشینی و انحرافات است و بحث سوم نظریه های فمنیستی است که به چهار بخش تقسیم می شود: لیبرال فمنیست، رادیکال فمنیست، مارکسیست فمنیست، سوسیال فمنیست.

وی افزود: در نظام مردسالار اهرم قدرت بیشتر در دست مردان قرار دارد و اینکه این نظام سعی می کند زنان را از موضع قدرت دور نگه دارد و همچنین خشونت علیه زنان، منجر به تسلط مردان بر زنان میشود بخصوص زنانی که از موقعیت کم اهمیت تری برخوردارند.

جامعه پذیری در نقش های جنسیتی

شکری اذعان کرد: شیوه های تربیتی متفاوت والدین، نا امنی حضور زنان در جامعه، تجاوز جنسی بخاطر عدم ادغام اجتماعی در محافل مختلف از محیط خانه تا محیط کاری، در فرهنگی که می گوید همه زنان دوست دارند که به آنها توجه شود، موضع را برای آقایان فراهم می کند.

وی افزود: بر اساس جدول تنظیمی محل سکونت، سن، تحصیلات، نوع حجاب، حقوق شهروندی، در نهایت کاهش مشارکت اجتماعی، بی اعتمادی و ناامنی اجتماعی از جمله عواملی است که می تواند سلب آسایش و تهدیدات اجتماعی را بهمراه داشته باشد.

این پژوهشگر ادامه داد: هیزی و چشم چرانی، درخواست و پیشنهاد های جنسی، تهدید به اخراج از کار در محل کار برای قبول این موارد و ارسال تصاویر جنسی از طریق ایمیل و یا فرستادی جوکهای نامناسب از جمله این رفتارهاست. زنان ما در آزارهای رفتاری، کیف را بعنوان حائل قرار خواهند داد، یا برخورد توهین آمیز خواهند داشت و یا در نهایت سکوت خواهند کرد.

شکری بیان کرد: پیامدها نیز چنین خواهد بود: بی اعتمادی و عدم احساس امنیت اجتماعی، ترس و اضطراب در شهر و سوار اتومبیل های شخصی و ترس از برچسب خوردن، بدبینی به مردان بخصوص افراد ناشناس و تمام این مسائل گاه به تنفر جنسی می انجامد. زمانی که زن در موضع پرخاشگری قرار می گیرد، احتمال این را دارد که در روابط زناشویی و زندگی دچار مشکل شود.

وی عنوان کرد: این نمونه گیری در چند مرحله بر اساس سر شماری سال 90 و حجم بین دختران و زنان 15 تا 35 ساله بین حدود 266هزار نفر در دو منطقه تهرانپارس و تجریش انجام شده است.

بحث روایی و پایایی

شکری گفت: پرسشنامه مقدماتی و پیش آزمون برای 30 نفر انجام شد. بحث تابو بودن مسائل جنسی و همچنین به این دلیل که این مسائل جزو حریم خصوصی افراد محسوب می شود و فراهم نشدن مصاحبه، اصلا خوب نبود و همینطور باید از لحاظ اخلاقی این اطلاعات محرمانه می ماند، برای حدود افرادی در سنین 15 به بالا که کمترین درصد را داراست اما در سنین بالای 25 سال به بالا با 11.2 درصد بیشترین درصد را دارد.

وی افزود: بر اساس این تحقیق، زنان ما زمانی که در موضع خطر قرار می گیرند خیلی کم به مراجع قانونی مراجعه می کنند. بیشتر ترجیح می دهند از کنار رفتارها رد بشوند و خیلی کم به مقامات قضایی مراجعه کنند.

آزادی یعنی اینکه هر کس پوشش خودش را برگزیند

شکری خاطرنشان کرد: خیلی از زنان ترجیح میدهند در مناطق جنوب شهر و یا پیاده روی در شب از همراه مرد استفاده کنند، بسیاری از مسائلی که در سایر محافل برای یک زن پیش می آید، زن ترجیح می دهد بازگو نکند و این به دلیل ترس و بدبینی که نسبت به مردان دارد و تنها ترس از برچسب خوردن است.

پژوهشگر تحقیق بیان کرد: پیشنهاداتی که در جلسه ارائه شد به شرح زیر است: آموزش و آگاهی همه جا گفته نشده است، ما باید از سنین کودکی به فرزندانمان بیاموزیم، دومین مسئله نیز ساخت فیلم و سریال است و سومین مسئله نصب بیلبوردها در سطح شهر برای آموزش نحوه برخورد و پوشش مناسب است، تغییر باورهای سنتی جامعه که معمولا سکوت و مدارا بخصوص در فضاهای شلوغ در برابر دیگر کارها ترجیح داده می شود.

وی ادامه داد: برای محیط کار باید حریم ها مشخص شود و قوانین درج بشود. ازرشهای دینی ما کم شده و ایمان افراد ضعیف شده است، نهادهای اجتماعی برای آموزش تشکیل شود، آموزش راهکار برای مقابله، تشویق محققان به انجام پژوهش برای این قبیل موضوعات، انجام تحقیقاتی برای جلوگیری از این کار، در پایان تیزری با عنوان "بیایید از تمام مذاهب مراقب زنان باشیم" به نمایش درآمد. چندتن از حضار با اعلام موافقت و اینکه چند نمایش و تیزر از این نوع ساخته و بخصوص در مدارس پخش شود.

دکتر بقایی: به طرز آشکار نمی توان سخن گفت

دکتر بقایی در ادامه با بیان این مطلب که ما هنوز ریشه یابی نکرده ایم، چراکه افراد به این مسئله گرایش فراوان دارند و این موضوع بیشتر در افراد متاهل دیده می شود گفت: به طرز آشکاری نمی توان در این باره سخن گفت. موارد از این دست در حال زیاد شدن است و همینطور تعداد افراد در حال بالا رفتن. من پزشک هستم و چندسالی در قسمت تجاوزات کار کردم و بعدها هم در بهزیستی. با وجودی که مادرم روانشناس بود و در این زمینه تحقیق کرده بود اما چرا در این دوره مردان و زنان ما این معضل را دارند؟ و چرا اگر دارند همینطور افزایش می دهند؟ کودک آزاری به چه دلیلی افزایش می یابد؟ جوانان ما خیلی از مسائل را می بینند اما جرات بیان آنرا ندارند! فرزندان ما هم اکنون در سنین راهنمایی و دبیرستان آزار می بینند اما جرات نمی کنند به والدینشان بگویند.

عظیمی: تحقیقات باید در سطح کلان روی دهد

عظیمی از کارشناسان حاضر در جلسه گفت: ریشه ها برمی گردد به کارگزاران فرهنگ پذیری در کشور، خانواده و نهاد خانواده اوضاع آشفته ای دارند، سومین کارگزار رسانه ها هستند که وضعیت مناسبی ندارند. اینگونه تحقیقات باید در سطح کلان روی دهد، بحث تفکیک جنسیتی که مثلا در شهرداری مطرح شده بحث جامعه است و ابدا خوب نیست، جوانهای ما اکثرا قربانی می شوند.

امیرخانی: باید مشکلات قربانیان به صورت عمقی بررسی می شد

امیرخانی از دیگر حاضران نیز ادامه داد: باید علاوه بر پرسشنامه ها، مصاحبه های دیگری هم صورت می گرفت و به صورت عمقی مشکلات قربانیان بررسی می شد. بحث نشانه شناسی و رمزسازی ساخته ذهن افراد مطرح است. بحث کنترل اجتماعی مهم است و هنوز در جامعه ما با ضعف و ناکارآمدی مواجهه می شوند. البته در مقدمه هایمان نمی توانیم دین را وارد کنیم و دین کنترل ایجاد می کند. کارکرد نهادهای دینی یک مقوله است و دین مقوله دیگری است.

دکتر بقایی در ادامه گفت: ما تنها به بخشی از مسائل پرداختیم و بسیاری از مسائل نیازمند تحقیق است اما چند نکته در محدودیت مطالعه باید درک کرد و موضوع مطالعه به علل و عوامل آزار جنسی برمی گردد. فرضیاتی در این مورد مطرح شده که مسئله متفاوت بود و باید عوامل دخیل در موضوع را به حساب آورد که روش کار متفاوتی را می طلبد. بحث نگرش ها و فراوانی ها باید در جامعه مورد بررسی قرار بگیرد و فرضیه هایی که مطرح شد نیز جهت مشخصی را برای این مطالعه مشخص نمی کند. 

دکتر حسن زاده: جوانان ما بنیادهای فکری قوی دارند 

دکتر حسن زاده در پایان این بحث خاطرنشان کرد: این مطالعه در سطح دانشجویی صورت گرفته و بحث ما یک کار مطالعاتی است. نظام های تربیتی و آموزشی از آن غافل هستند، بهتر است با تحلیل درست و به دور از ذهنیت مسائل اجتماعی فضایی ایجاد کنیم که اینگونه مسائل ارائه بشود. با این حال و مسائلی که در جامعه تا کنون مطرح شده، در طیف خانواده هایی که سطح سواد پایین دارند، اما جوانان ما با تمام مسائل، بنیادهای فکری قوی دارند. تنها رویکرد ما باید رویکرد گفتمان سازی باشد، امروزه دانشجویان ما از اساتید جلوتر هستند، باید چشم اندازها و افق ها را درست تعریف و تنظیم کنیم که تمام ابزارها در اختیار ما باشد، در مسائل جوانان بن بست نداریم اما باید کسی باشد که تمامی مسائل را اجرا کند.