مراقبه نفس؛ ضرورتی تربیتی برای نوجوانان در ایام اعتکاف

به گزارش خبرگزاری برنا از قم، مدیر ستاد کانون‌های مساجد استان قم در جمع مربیان و سرگروه‌های کانون‌های مساجد، با اشاره به اهمیت تربیت درونی نوجوانان، «مراقبه نفس» را یک ضرورت بنیادین در فرآیند رشد اخلاقی دانست و گفت: مراقبه و محاسبه نفس، صرفاً یک عمل عبادی فردی نیست، بلکه تمرینی نظام‌مند برای خودآگاهی اخلاقی و شکل‌گیری وجدان مسئول در نوجوانان است.

وی با استناد به محتوای کتاب «تقویم مراقبه و محاسبه نفس (روزشمار عالم آخرت)» افزود: این اثر با تکیه بر آموزه‌های دینی و یافته‌های روان‌شناسی تربیتی، دلایل فلسفی و علمی ضرورت آموزش مراقبه به نوجوانان را تبیین کرده و آن را به یک الگوی عملی و قابل اجرا تبدیل کرده است.

مدیر ستاد کانون‌های مساجد قم با اشاره به آیه شریفه «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ» (حشر: ۱۸)، محاسبه نفس را نوعی «نگاه آینده‌نگر به کنش‌های فردی» دانست و تصریح کرد: این نگاه، نوجوان را از زیست لحظه‌ای و هیجانی خارج کرده و او را به مسئولیت‌پذیری و سنجش پیامدهای اعمال خویش سوق می‌دهد.

وی با تأکید بر جایگاه ویژه دوران نوجوانی در شکل‌گیری «عقل عملی» و «وجدان اخلاقی» بیان کرد: نوجوانی مرحله تثبیت نظام ارزشی و تقویت اراده اخلاقی است و مراقبه، به‌عنوان یک ریاضت ذهنی و وجدانی، می‌تواند این ظرفیت در حال رشد را جهت‌دهی کند. بر همین اساس، در روایات اهل‌بیت(ع) نیز بر محاسبه روزانه نفس تأکید ویژه شده است.

مدیر ستاد کانون‌های مساجد استان قم در ادامه، الگوی چهارمرحله‌ای ارائه‌شده در این کتاب شامل «مشارطه، مراقبه، محاسبه و معاتبه» را الگویی علمی–عملی برای تغییر رفتار دانست و گفت: این چرخه، نوجوان را از تصمیم‌گیری آگاهانه صبحگاهی تا ارزیابی شبانه و جبران خطاها همراهی می‌کند و باعث پیوند عمیق میان آگاهی، اراده و عمل می‌شود.

وی اعتکاف را «زیست‌بوم تربیتی ایده‌آل» برای تمرین مراقبه نفس توصیف کرد و افزود: در فضای آرام و کنترل‌شده معنوی اعتکاف، نوجوان با کاهش محرک‌های بیرونی، فرصت می‌یابد فرآیند محاسبه و خودارزیابی اخلاقی را به‌صورت عمیق تجربه کند. جداول روزانه و ساختار منظم کتاب، این تجربه را عینی، قابل سنجش و پیگیرانه کرده است.

مدیر ستاد کانون‌های مساجد قم با اشاره به پشتوانه فلسفی این اثر اظهار داشت: مراقبه، حرکت آگاهانه از «نفس اماره» به سوی «نفس مطمئنه» است و بر اساس آموزه «حاسِبوا أَنفُسَکُم قَبلَ أَن تُحاسَبوا»، محاسبه نفس یک ضرورت وجودی برای رشد انسان مؤمن به شمار می‌آید.

وی در پایان تأکید کرد: مراقبه و محاسبه نفس، زیرساخت تربیت انسان خودآگاه، مسئول و متعهد است. نوجوانی که گفت‌وگوی شبانه با وجدان خویش را می‌آموزد، در آینده فردی منتقد، اصلاح‌گر و اثرگذار در جامعه خواهد بود.

گفتنی است کتاب «تقویم مراقبه و محاسبه نفس (روزشمار عالم آخرت)» به همت مؤسسه علمی‌تربیتی آوای توحید منتشر شده و می‌تواند در ایام اعتکاف به‌عنوان یک متن آموزشی–تمرینی مؤثر در اختیار نوجوانان قرار گیرد و نقش مهمی در نهادینه‌سازی فرهنگ خودارزیابی اخلاقی ایفا کند.

انتهای پیام