طغیان اخلاقی: گینهبیسائو در برابر مطالعات آمریکایی
درگیری دولت کوچک و فقیر گینهبیسائو در غرب آفریقا و نهادهای بهداشتی ایالات متحده آمریکا بر مطالعه پژوهشی درباره واکسن هپاتیت بی، به نمونهای شاخص از تنشهای اخلاقی، علمی و استعماری نوین در عرصه تحقیقات پزشکی جهانی تبدیل شد. بر اساس گزارش گاردین که توسط روزنامهنگار مستقل، ملودی شرایبر تهیه شده، وزارت بهداشت گینهبیسائو به طور رسمی مطالعهای را که قصد داشت تأثیر زمانبندی تزریق واکسن هپاتیت بی را بر ۱۴۰۰۰ نوزاد بررسی کند، به تعلیق درآورد. طراحی این مطالعه که توسط محققان دانمارکی پیشنهاد و عمدتا توسط موسسه ملی آلرژی و بیماریهای عفونی آمریکا (NIAID) زیر مجموعه مؤسسات ملی بهداشت آمریکا (NIH) تأمین مالی میشد، از همان آغاز با انتقادات اخلاقی مواجه بود. طرح مطالعه بدین شکل بود که نوزادان به دو گروه تقسیم شوند: گروه اول واکسن را مطابق با استاندارد جهانی سازمان بهداشت جهانی، در ۲۴ ساعت اول پس از تولد دریافت میکردند، اما گروه دوم دریافت واکسن را تا شش هفتگی به تأخیر میانداختند.
این طراحی، نقض آشکار «بیانیه هلسینکی» و «قواعد بینالمللی اخلاق پزشکی» در خصوص تحقیقات بر انسانها است، زیرا عمدا گروهی از نوزادان را که در یک کشور با شیوع بالای هپاتیت بی زندگی میکنند (حدود ۱۱ درصد از کودکان گینهبیسائو به این ویروس آلودهاند)، از یک مداخله پیشگیرانه نجاتبخش محروم میسازد. هپاتیت بی، عفونت ویروسی است که منجر به نارسایی کبد، سیروز و سرطان کبد میشود و نوزادان در صورت انتقال عمودی از مادران آلوده، در معرض بالاترین خطر ابتلای مزمن هستند. واکسیناسیون در ساعت اول تولد، مؤثرترین راه برای شکستن این چرخه است. «کِنین نانتوتِی»، وزیر بهداشت گینهبیسائو، در مصاحبه با گاردین تأکید کرد این مطالعه به دلیل «بررسی ناکافی جوانب علمی» آن متوقف شده و تصمیم پس از تغییرات در رهبری سیاسی کشور گرفته شد. وی همچنین اعلام کرد برای بررسی دقیقتر جزئیات مطالعه، از کارشناسان «مراکز آفریقایی کنترل و پیشگیری از بیماریها» (Africa CDC) کمک خواهند گرفت.
واکنش مقامات آمریکایی به این تصمیم، ابتدا خصمانه بود. به گزارش گاردین، برخی مسئولان وزارت بهداشت آمریکا با بیاعتبار خواندن «مراکز آفریقایی کنترل بیماریها» و توصیف آن به عنوان «سازمان ساختگی»، سعی در تحت فشار قرار دادن دولت گینهبیسائو داشتند. این موضعگیری، خشم مقامات بهداشتی قاره آفریقا را برانگیخت. «ژان کاسیا»، مدیر کل Africa CDC، با قاطعیت اعلام کرد تصمیم برای توقف یا ادامه مطالعه، «تصمیم حاکمیتی» است که تنها به عهده دولت گینهبیسائو میباشد و سازمان وی از هر تصمیم وزارت بهداشت محلی حمایت میکند. این اتحاد و پشتیبانی قارهای، نشاندهنده تحولی مهم در عرصه حکمرانی سلامت جهانی است، جایی که کشورهای آفریقایی فزاینده در برابر الگوهای استعماری قدیمی تحقیقات که جمعیتهای آسیبپذیر آنها را به عنوان «موضوع آزمایش» در نظر میگیرند، ایستادگی میکنند.
پشت این درگیری، عدم تعادل ساختاری نهفته است. گینهبیسائو با تولید ناخالص داخلی سرانه حدود ۸۰۰ دلار، از فقیرترین کشورهای جهان است و زیرساختهای بهداشتی آن، ضعیف. در چنین شرایطی، پیشنهاد مطالعه بزرگ با بودجه خارجی میتواند برای مقامات محلی جذاب به نظر برسد، حتی اگر ملاحظات اخلاقی مشکوکی داشته باشد. اما این بار، به نظر میرسد اولویتها تغییر کرده. کارشناسان آفریقایی به درستی خاطرنشان میکنند به جای طراحی مطالعات پیچیده و بالقوه خطرناک، جامعه جهانی منابع خود را بر تقویت کمپینهای واکسیناسیون معمول در کشورهای کمدرآمد متمرکز کند. بسیاری کشورهای آفریقایی به دلیل کمبود بودجه و مشکلات لجستیکی، با چالشهایی در ارائه واکسنهای ضروری از جمله واکسن هپاتیت بی به تمام نوزادان در بدو تولد مواجه هستند. کمک به رفع این موانع، تأثیر مستقیم و غیرقابل انکاری بر نجات جان کودکان دارد، برخلاف یک مطالعه که نتایج آن نامشخص و سودمندی فوری آن برای جامعه میزبان مورد سؤال است. این پرونده، زنگ خطری است برای تمام نهادهای تحقیقاتی بینالمللی که اصل «اول، هیچ آسیبی نرسان» و همچنین «احترام به حق حاکمیت و آژانس کشورهای میزبان» را در صدر اولویتهای هرگونه پژوهش در موارد کممنابع قرار دهند.
انتهای پیام/
