بیانیه کنسرسیوم گردشگری استان اصفهان درخصوص آسیبهای واردشده به میراث تاریخی اصفهان و ضرورت توجه فوری نهادهای بینالمللی
به گزارش خبرگزاری برنا از اصفهان، اصفهان به عنوان یکی از برجستهترین کانونهای میراث فرهنگی و معماری در جهان، دارای مجموعهای کمنظیر از بناها، محوطهها و عناصر تاریخی است که بخشی از آنها در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدهاند. بر پایه گزارشها و مستندات اولیه موجود، شماری از بناها و مجموعههای تاریخی اصفهان در پی حملات ددمنشانه رژیم آمریکایی- صهیونی دچار آسیب جدی شدهاند.
از جمله این آثار میتوان به کاخموزه چهلستون، مسجد جامع عباسی، بازار قیصریه، مسجد شیخ لطفالله، عمارت عالیقاپو، عمارت رکیبخانه، تالار اشرف، تالار تیموری و مجموعه دولتخانه صفوی اشاره کرد. این آثار نهتنها بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی ایران، بلکه بخشی از میراث مشترک بشریت به شمار میروند.
اسناد و گزارشهای موجود نشان میدهد که در برخی از این بناها، آثار ناشی از لرزش و موج انفجار موجب تشدید آسیبهای پیشین و ایجاد صدمات تازه شده است. این آسیبها شامل تشدید نشست پی، رانش عناصر قائم باربر، جداشدگی تزئینات وابسته به سازه، حرکت سنگهای ازاره، جداشدن کاشیها و گچبریها و نیز صدمه به اجزای معماری و حفاظتی بناها بوده است.
در مورد عمارت عالیقاپو، گزارش اولیه از شکسته شدن و از جا درآمدن درها و پنجرههای چوبی، شکسته شدن بیش از ۷۰ درصد شیشهها، جدا شدن بستر گچبری از سازه در ایوانهای جنوبی و غربی، متورم و جدا شدن کففرش برخی طبقات، و همچنین آسیب به سامانههای پایش و حفاظتی حکایت دارد.
خسارتهای وارد شده به پایگاه میراث جهانی چهلستون اصفهان نیز شامل موارد جدی در سازه، تزئینات و اجزای معماری است. گزارش بر احتمال حرکت سازه در ستونهای ایوان اصلی، انحراف ستونها، ترک در پای ستونها و ریزش سقفها تأکید دارد. همچنین، تزئینات نفیس بنا از جمله نقاشیها، آینهکاریها، مقرنسها، گرهچینیها و دربهای ارسی دچار شکستگی، جابهجایی و تخریب گسترده شدهاند. بخشهایی از کوشک میانی، تالار اصلی و اتاق چهارشنبهسوری، همچنین ساختمانهای مجاور و بخش موزه ای مجموعه نیز دچار آسیب و ریزشهای موضعی سقف شدهاند. برآورد اولیه، خسارت وارده به تزئینات را ۳۰ تا ۳۵ درصد تخمین زده است.
هرگونه آسیب به بناهای تاریخی اصفهان، صرفنظر از گستره ظاهری آن، میتواند پیامدهایی عمیق و گاه جبرانناپذیر برای اصالت، تمامیت و بقای این آثار به همراه داشته باشد. در بسیاری از موارد، ارزیابی دقیق خسارتها نیازمند بررسیهای علمی، فنی و میدانی گسترده است؛ زیرا بخشی از آسیبها ممکن است در لایههای زیرین سازه یا در اتصالات پنهان معماری نهفته باشد و تنها با بررسی تخصصی آشکار شود.
این درحالی است که آسیب به این میراث تمدنی، آثار منفی قابلتوجهی نیز بر صنعت گردشگری استان اصفهان خواهد داشت چراکه میزان درآمد مستقیم بناهای مورد حمله در این ایام در ۱۲ ماه سال ۱۴۰۴ علیرغم وجود ناامنی به دلیل جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، بیش از ۳۷ میلیارد و ۲۷۵ میلیون تومان معادل ۴۶ میلیون و ۵۹۵ هزار دلار بوده است و آسیبهای فوق میتواند از میزان رونق گردشگری این ابنیه بکاهد.
کنسرسیوم گردشگری استان اصفهان ضمن محکومیت شدید این اقدامات جنایتکارانه، با ابراز نگرانی عمیق نسبت به وضعیت این آثار ارزشمند، از یونسکو، ایکوموس، مراکز تخصصی حفاظت از میراث فرهنگی، پژوهشگران، مرمتگران، اهالی رسانه و تمامی فعالان حوزه میراث در سطح ملی و بینالمللی میخواهد که ضمن محکوم نمودن حمله به میراث تمدنی اصفهان توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی، با دقت و حساسیت این وضعیت را دنبال کنند و برای موارد زیر اقدام فوری را در دستور کار قرار دهند:
1. مستندسازی جامع و بیطرفانه خسارات
2. اعزام یا حمایت از هیئتهای تخصصی ارزیابی
3. پایش مستمر وضعیت سازهای و تزئینی بناها
4. حمایت از اقدامات حفاظتی و مرمتی فوری
5. جلب توجه جامعه جهانی میراث فرهنگی به خطرات پیشروی آثار تاریخی اصفهان با ادامه حملات ددمنشانه آمریکا و اسرائیل
6. برخورد قانونی با عاملان این جنایات از سوی مجامع ذیربط بینالمللی
میراث فرهنگی، سرمایهای متعلق به یک ملت یا یک منطقه خاص نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و تمدنی بشریت است. از اینرو، حفاظت از آن نیازمند هوشیاری، همبستگی و واکنش مسئولانه همه نهادها و متخصصان ذیربط است.
امید است با اقدام فوری، هماهنگ و تخصصی، از گسترش آسیبها جلوگیری شده و زمینه حفاظت و مرمت اصولی این آثار ارزشمند هرچه سریعتر فراهم شود.
دبیرخانه کنسرسیوم گردشگری استان اصفهان
دانشگاه اصفهان
