بررسی الزامات همبستگی ملی و کارآمدی ارتباطات مردمی در نشست «دولت مردممدار»
به گزارش خبرگزاری برنا، در این نشست مجتبی بیات رئیس مرکز ارتباطات مردمی نهاد ریاست جمهوری، غلامرضا غفاری رئیس دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، صلاحالدین قادری استاد جامعهشناسی دانشگاه خوارزمی و غلامرضا گودرزی رئیس مرکز آمار ایران و استاد مدیریت دانشگاه امام صادق(ع)، هر یک با بررسی ابعاد مختلف همبستگی اجتماعی، ارتباطات مردمی و حکمرانی مردممحور، بر لزوم سیاستگذاری آگاهانه، تقویت سرمایه اجتماعی، مرجعیتبخشی به اطلاعرسانی رسمی، توجه به معیشت مردم و نقش ارتباطات مستمر در ترمیم رابطه دولت و ملت تأکید کردند.
بیات: ارتباطات مردمی باید به حل مسائل شهروندان و ترمیم رابطه دولت و مردم منجر شود
مجتبی بیات با گرامیداشت یاد و خاطره رهبر شهید انقلاب و شهدای جنگ تحمیلی سوم با اشاره به شرایط دولت گفت: دولت چهاردهم در حالی مسئولیت اداره کشور را برعهده گرفت که ناچار بود پیامدها و شکستهای برخی سیاستگذاریهای گذشته را نیز مدیریت کند و همزمان مسیر اصلاحات را پیش ببرد، اما در این میان با شرایط دشواری همچون جنگ در دو مقطع، حوادث و بحرانهای مختلف از جمله رخدادهای دیماه نیز مواجه شد.
بیات با تأکید بر ضرورت بازتعریف نقش مراکز ارتباطات مردمی افزود: مراکز ارتباطات مردمی باید جایگاه و نقش واقعی خود را پیدا کنند و مشخص شود که چگونه میتوانند به افزایش کارآمدی دولت کمک کنند؛ در غیر این صورت، این مراکز صرفاً به واسطهای برای انتقال پیام میان مردم و دستگاههای اجرایی تبدیل خواهند شد.
رئیس مرکز ارتباطات مردمی نهاد ریاست جمهوری ادامه داد: اگر بتوانیم «کنش اداری» را به «کنش اثربخش» در حل مسائل و مشکلات شهروندان تبدیل کنیم، آن زمان میتوان گفت ارتباطات مردمی توانسته است در ترمیم و تقویت رابطه میان دولت و مردم نقشآفرینی کند.
وی با اشاره به ضرورت مشارکت گروههای اجتماعی و غیردولتی در حل مسائل کشور تصریح کرد: باید بررسی کنیم چگونه میتوان ظرفیت گروههای غیردولتی و اجتماعی را در مسیر حل مسئله فعال کرد تا فاصلهها و شکافهای ایجادشده میان جامعه و ساختارهای رسمی کاهش یابد و زمینه برای تعامل و همگرایی بیشتر فراهم شود.
غفاری: انسجام ملی نیازمند سیاستگذاری آگاهانه و تقویت ارتباط دولت و جامعه است
غلامرضا غفاری هم در این نشست با تأکید بر اهمیت همبستگی و انسجام ملی در شرایط کنونی کشور، گفت: امروز در شرایط ویژه و خطیری قرار داریم و بحث انسجام ملی تنها مسئلهای مختص ایران یا مقطع فعلی نیست، بلکه به یکی از مهمترین دغدغههای جوامع در دنیای معاصر تبدیل شده است.
وی اظهار کرد: هرچند در برخی مقاطع زمانی اهمیت این موضوع بیشتر میشود و حساسیتها نسبت به آن افزایش مییابد، اما اصل مسئله همبستگی ملی همواره از ضرورتهای اساسی جوامع بوده است.
غفاری با بیان اینکه انسجام اجتماعی امری ذاتی و خودبهخودی نیست، افزود: برای ایجاد و تقویت همبستگی ملی باید سیاستگذاری مشخص، برنامهریزی و اهتمام جدی وجود داشته باشد. این موضوع نیازمند اتخاذ رویکردها و سیاستهایی است که بتواند میان بخشهای مختلف جامعه پیوند و هماهنگی ایجاد کند.
این جامعهشناس با اشاره به ویژگیهای جهان معاصر تصریح کرد: امروز در زمانهای سیال و پرتغییر زندگی میکنیم؛ جامعه دیگر ساختار ساده، محدود و مکانیکی گذشته را ندارد و با وضعیتهای متکثر، متغیر و گریزپا مواجه است. در چنین شرایطی مأموریت حوزه ارتباطات مردمی دشوارتر و حساستر میشود و ضرورت بازاندیشی مستمر در این حوزه بیش از گذشته احساس میشود.
وی ادامه داد: دنیای امروز دیگر در قالب یک «زیستجهان واحد» تعریف نمیشود، بلکه با انبوهی از ابژهها، انگارهها و سبکهای مختلف زندگی روبهرو هستیم. از این رو باید به استقبال تفکیک و تنوع در حوزههای مختلف رفت، اما در عین حال میان این تفاوتها نوعی هماهنگی و یکپارچگی نیز ایجاد کرد.
غفاری با تأکید بر اینکه مدنیت و جامعهپذیری در گرو وجود کنشگران آگاه است، اظهار داشت: افراد جامعه باید احساس تعلق به یک کل را در خود تقویت کنند و خود را وابسته به جمع و گروه بدانند. به همین دلیل «حس تعلق» از مهمترین مؤلفههای انسجام اجتماعی است؛ موضوعی که در مفهوم ایرانی بودن نیز نمود پیدا میکند.
رئیس دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: همبستگی و انسجام اجتماعی نیازمند وجود اشتراکات و حلقههای اتصال میان تفاوتهاست. دین، ملت، زبان، سرود ملی، پرچم، میراث تاریخی مشترک، رخدادها و مناسک مشترک از جمله مؤلفههایی هستند که میتوانند همه تفاوتها را ذیل یک چتر واحد گرد آورند و پیکرهای منسجم ایجاد کنند.
وی افزود: استفاده از پروژهها و سیاستهای فراگیر ملی مانند توسعه ملی، دفاع ملی و اقتدار ملی میتواند زمینه وحدت و همگرایی میان گروههای مختلف اجتماعی را فراهم کند، اما این سیاستهای فراگیر نباید در انحصار یا مصادره یک جریان خاص قرار گیرد.
غفاری با اشاره به اهمیت رابطه دولت و جامعه تصریح کرد: هر جا تعامل میان دولت و جامعه شکل بگیرد و مردم احساس کنند که بخشی از ساختار تصمیمگیری و حکمرانی هستند، همراهی و همکاری اجتماعی نیز تقویت میشود. این همراهی، پادزهری در برابر واگرایی و شکافهای اجتماعی است.
وی ادامه داد: زمانی که دولت خود را جدای از جامعه نداند و در کنار مردم تعریف شود، زمینه برای بروز خلاقیتها، ابتکارها و ظرفیتهای اجتماعی فراهم خواهد شد و این امر به تقویت انسجام و یکپارچگی کمک میکند.
این جامعهشناس درباره پیامدهای ضعف ارتباط میان دولت و مردم نیز گفت: اختلال ارتباطی زمانی شکل میگیرد که میان دولت و جامعه فاصله ایجاد شود. در چنین شرایطی، ارتباطات مردمی اهمیت مضاعف پیدا میکند. اگر رصد مستمر اجتماعی وجود داشته باشد و مسائل و اختلالها بهموقع شناسایی شوند، امکان حل و کاهش آسیبها نیز فراهم خواهد شد.
غفاری تأکید کرد: ارتباطات مردمی وظیفه انتقال ارزشها، هنجارها و مطالبات جامعه به حاکمیت را بر عهده دارد و توجه حکومت به این بازخوردها میتواند به تقویت انسجام اجتماعی منجر شود. جامعه بالنده جامعهای است که همواره نیازمند «نبضسنجی اجتماعی» و شناخت دقیق تحولات و مطالبات مردم باشد.
وی همچنین با اشاره به اهمیت شناخت صحیح تحولات اجتماعی و شناختی اظهار کرد: باید محاسبات در حوزه شناختی بهدرستی انجام شود تا واقعیت، غافلگیرکننده و آسیبزا نباشد.
رئیس دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران در پایان با تأکید بر اهمیت رضایت عمومی در حوزه ارتباطات مردمی گفت: بحث رضایت و تولید رضایت اجتماعی از مهمترین موضوعات در ارتباطات مردمی است و رضایتسنجی باید بهصورت مستمر در دستور کار سازمانها و دستگاهها قرار گیرد. مجموعه رضایتهای جزئی در نهایت به شکلگیری رضایت عمومی منجر میشود و در مقابل، نارضایتیهای پراکنده نیز میتواند به نارضایتی گسترده اجتماعی بینجامد.
قادری: بازتولید همبستگی اجتماعی در گرو ارتباطات مستمر و خدمات عادلانه است
در بخشی دیگر از این نشست نیز صلاحالدین قادری با تأکید بر اهمیت سرمایه اجتماعی و انسجام ملی اظهار کرد: در دنیای امروز ممکن است عوامل متعددی بهعنوان سرمایه یک ملت و جامعه شناخته شوند، اما فراتر از همه این مؤلفهها، مردم هستند که در قالب همبستگی ملی، انسجام و باهمبودن، مهمترین سرمایه هر کشور به شمار میآیند.
وی با اشاره به شرایط اجتماعی جوامعی که تحت فشار تحریم و بحرانهای ناشی از جنگ قرار دارند، افزود: همبستگی اجتماعی یک فرایند دائمی و مستمر است، نه یک وضعیت ثابت. در جوامعی مانند ایران که با فشارهای تحریمی و شرایط پیچیده مواجهاند، ساختار اجتماعی میتواند شکننده باشد و به همین دلیل نیازمند هوشیاری دائمی و مراقبت مستمر است.
قادری ادامه داد: در چنین شرایطی، بازتولید همبستگی اجتماعی باید بهصورت مداوم انجام شود و این امر بدون ارتباطات مستمر مردمی و ارائه خدمات عادلانه امکانپذیر نخواهد بود.
این جامعهشناس با تأکید بر ضرورت تداوم ارتباط میان دولت و مردم گفت: ارتباطات مردمی باید مستمر، قابل سنجش و اندازهگیری باشد. حضور دائمی و فعال نهادهای ارتباطی، ستون فقرات سرمایه اجتماعی نهادی را شکل میدهد و ارتباطات مستمر مردمی به مجرایی دوسویه برای «شنیدن» و «شنیدهشدن» تبدیل میشود.
وی افزود: نخستین پیام «گوشدادن فعال» از سوی دولت، ایجاد اعتماد رویهای است. پیگیری مطالبات و پاسخگویی بهموقع به شهروندان، مهمترین مؤلفه در این مسیر محسوب میشود، زیرا به مردم این پیام را منتقل میکند که دیده میشوند و اهمیت دارند.
قادری با بیان اینکه اعتماد رویهای باید به رضایت اجتماعی منجر شود، تصریح کرد: اعتماد زمانی معنا پیدا میکند که در نهایت احساس رضایت و خرسندی اجتماعی ایجاد کند. خدمات عادلانه نیز نقش تثبیتکننده اعتماد رویهای را ایفا میکند و از شکلگیری احساس تحقیر، سرخوردگی و ناامیدی اجتماعی جلوگیری خواهد کرد.
عضو هیأت علمی دانشگاه خوارزمی خاطرنشان کرد: خدمات عادلانه و رفتار منصفانه دولت، بستر بازآفرینی همبستگی ملی و تقویت رابطه میان حاکمیت و شهروندان را فراهم میکند.
وی در ادامه به ابعاد مختلف عدالت در خدمات عمومی اشاره کرد و گفت: خدمات عادلانه سه لایه اساسی دارد؛ نخست عدالت توزیعی که مشخص میکند چه امکانات و منابعی به چه کسانی میرسد، دوم عدالت رویهای که به نحوه و فرایند خدمترسانی مربوط میشود و سوم عدالت جبرانی که به این مسئله میپردازد آیا نابرابریها و محرومیتهای تاریخی جبران میشود یا خیر.
قادری همچنین از تغییر رویکرد در نحوه ارتباط دولت با مردم سخن گفت و اظهار کرد: امروز شاهد یک تغییر پارادایمی و چرخش راهبردی در نوع رابطه دولت و مردم هستیم. در گذشته رویکردها بیشتر فردمحور بود، اما در دولت چهاردهم تلاش میشود رویکردی نهادمحور شکل گیرد.
وی افزود: تفاوت اعتماد فردی و اعتماد نهادی در این است که اعتماد فردی شکننده و وابسته به اشخاص است، اما اعتماد نهادی ماندگارتر و پایدارتر خواهد بود.
این جامعهشناس با تأکید بر نقش دولت در مدیریت منافع و مطالبات اجتماعی تصریح کرد: دولت صرفاً یک داور بیطرف نیست، بلکه باید تسهیلگر اجماع و ایجاد تعادل میان منافع متعارض در جامعه باشد.
قادری در پایان گفت: خدمات عادلانه میتواند به بازسازی رابطه دولت و ملت منجر شود. دولت باید با مردم صادقانه سخن بگوید و از تظاهر و پنهانکاری پرهیز کند. کرامت انسانی و عدالت جبرانی باید شامل همه اقشار جامعه شود و در حوزه محدودیتهای اجتماعی نیز بیش از هر زمان دیگری به عدالت رویهای نیاز داریم.
گودرزی: حفظ انسجام ملی نیازمند تدبیر، صمیمیت با مردم و مرجعیت در اطلاعرسانی است
در پایان نشست هم غلامرضا گودرزی با تأکید بر اهمیت آیندهنگری در حکمرانی اظهار کرد: یکی از مهمترین موضوعاتی که باید در نشستهای مرتبط با آینده ایران مورد توجه قرار گیرد، تصویری است که از آینده ترسیم میکنیم؛ اینکه چه تصویری میخواهیم به حکمران، سیاستگذار، مدیر و مردم ارائه دهیم.
وی افزود: ملتی که تصویری از آینده نداشته باشد، ناچار خواهد شد تصویر دیگران را محقق کند، زیرا اگر خودمان تصویرسازی نکنیم، دیگران برای ما تصویر خواهند ساخت و در نهایت یا مجبور به تحقق آن خواهیم شد یا دچار نوعی سرخوردگی و افسردگی اجتماعی میشویم.
گودرزی با اشاره به مباحث آیندهپژوهی تصریح کرد: در این حوزه، بحث «سنتها» اهمیت زیادی دارد و امروز در شرایط کنونی، جلوههای روشنی از سنتهای الهی را مشاهده میکنیم. البته این مسئله به معنای نادیده گرفتن علم، تحلیل، نظرسنجی و مطالعات تخصصی نیست، بلکه خودِ توجه به دانش و تدبیر نیز بخشی از همین سنت الهی محسوب میشود.
رئیس مرکز آمار ایران ادامه داد: نباید تصور کنیم بدون برنامهریزی و تدبیر، مسائل بهصورت خودکار حل خواهند شد. در کنار همه تحلیلها و محاسبات، گاهی اتفاقاتی رخ میدهد که نشان میدهد ملت ایران در بزنگاههای حساس همچنان پای کار کشور میایستد.
وی با اشاره به تحولات اخیر کشور گفت: برخی تحلیلها بر این مبنا بود که مردم ایران خسته شدهاند و تابآوری اجتماعی کاهش یافته است، اما در عمل دیدیم که پس از وقوع حوادث، مردم با احساس خطر نسبت به هویت و غرور ملی خود وارد میدان شدند و انسجام کمنظیری شکل گرفت.
گودرزی افزود: فارغ از جناحها و اختلاف دیدگاهها، اکثریت مردم ایران نشان دادند که بر سر ایران و هویت ملی خود ایستادهاند و همین موضوع یکی از دلایل ماندگاری و استمرار تمدن ایرانی است.
وی در عین حال هشدار داد: نباید دچار غرور و غفلت شویم و تصور کنیم این وضعیت همواره به همین شکل باقی خواهد ماند. اگر احساس کنیم همه چیز تثبیت شده و دیگر نیازی به برنامهریزی، سیاستگذاری و تدبیر نیست، دوباره همان اختلافات و آسیبهای گذشته بازتولید خواهد شد.
این استاد دانشگاه با تأکید بر اینکه شرایط فعلی نیازمند «تدبیر بزرگ» است، اظهار کرد: امروز صحنهای از تجلی هویت و انسجام ملی را شاهد هستیم؛ نه فقط در ایران بلکه حتی در سطح منطقه و جهان نیز نوعی بازتعریف هویتها و همگراییها در حال شکلگیری است.
وی با اشاره به اهمیت حفظ وحدت اجتماعی تصریح کرد: همانگونه که رهبر معظم انقلاب بر «اتحاد مقدس» تأکید کردند، حفظ این اتحاد راز موفقیت کشور است و همه دستگاهها، بهویژه حوزه ارتباطات مردمی، باید در راستای تقویت این انسجام حرکت کنند.
گودرزی یکی از الزامات حفظ همبستگی ملی را توجه به معیشت مردم دانست و گفت: زندگی و معیشت مردم باید مورد توجه جدی قرار گیرد و دستگاههای مسئول در این زمینه فعالانه عمل کنند.
وی همچنین اطلاعرسانی صحیح و بهموقع را از دیگر ضرورتهای شرایط فعلی برشمرد و افزود: مردم باید در جریان حوادث و مسائل کشور قرار گیرند، البته اطلاعرسانی دارای سطوح مختلف است و نمیتوان همه مسائل را بدون ملاحظات مطرح کرد، اما غفلت از اطلاعرسانی بهموقع نیز میتواند آسیبزا باشد.
رئیس مرکز آمار ایران ادامه داد: امروز کشور نیازمند طراحی یک فناوری و نظام بومی اطلاعرسانی است تا بتواند در شرایط پیچیده و همراه با عدم قطعیت، اعتماد عمومی و مرجعیت رسانهای را حفظ کند. اگر مرجعیت اطلاعرسانی در اختیار نهادهای رسمی نباشد، دیگران این جایگاه را تصاحب خواهند کرد.
وی با اشاره به اهمیت صمیمیت میان مسئولان و مردم اظهار کرد: مردم در این شرایط بیش از هر زمان دیگری به احساس صمیمیت نیاز دارند و حضور میدانی مسئولان در میان مردم سرمایهای اجتماعی برای کشور محسوب میشود.
گودرزی افزود: ارتباطات مردمی نباید به اقدامات نمایشی و تشریفاتی محدود شود. صرف برگزاری میزهای ملاقات و ارائه گزارشهای ظاهری کافی نیست؛ مردم زمانی احساس شنیدهشدن میکنند که مسائل و مطالبات آنها واقعاً مورد توجه قرار گیرد و آثار آن را در عمل ببینند.
وی با تأکید بر ضرورت تقویت صمیمیت و اعتماد میان مردم و حاکمیت تصریح کرد: سالها تلاش شده بود جامعه دچار دوقطبی و شکاف شود، اما امروز فضای نزدیکی دلها فراهم شده و باید قدر این سرمایه اجتماعی را دانست؛ چرا که غفلت از آن میتواند آسیبهای سنگینتری به همراه داشته باشد.
این استاد مدیریت دانشگاه امام صادق(ع) در ادامه با اشاره به نقش مهم واحدهای ارتباطات مردمی گفت: یکی از وظایف اصلی این حوزه، «خوب شنیدن»، «خوب دیدن» و «خوب تحلیل کردن» است. ارتباطات مردمی حلقه اتصال میان مردم و حاکمیت است و باید بتواند مسائل و مطالبات واقعی جامعه را بهدرستی منتقل کند.
وی افزود: گاهی در ساختارهای اداری صرفاً عباراتی مانند «اقدام شود» یا «طبق مقررات بررسی شود» ثبت میشود، بدون آنکه مسئله واقعی مردم بهدرستی فهم و تحلیل شده باشد. این حوزه نیازمند طراحی حرفهای، تحلیل دقیق دادهها و انتقال درست مسائل به مدیران و سیاستگذاران است.
گودرزی زمانشناسی را نیز از مهمترین الزامات ارتباطات مردمی دانست و گفت: بسیاری از تصمیمها اگر دیر منتقل شوند، کارآمدی خود را از دست میدهند. بنابراین سرعت و دقت در انتقال مسائل به مسئولان اهمیت بالایی دارد.
وی همچنین بر ضرورت آموزش فرهنگ مطالبهگری به مردم تأکید کرد و افزود: باید به شهروندان آموزش داده شود که چگونه مطالبات، شکایات و درخواستهای خود را بهصورت مؤثر و دقیق مطرح کنند تا ارتباط میان مردم و دستگاهها کارآمدتر شود.
رئیس مرکز آمار ایران در پایان با اشاره به مفهوم «مردممداری» اظهار کرد: برای رسیدن به مردممداری، ابتدا باید مردم را دید، سپس آنها را فهمید و در نهایت باور کرد که مردم کلید حل بسیاری از مسائل کشور هستند. در چنین شرایطی میتوان به تحقق واقعی مردممداری امیدوار بود.
انتهای پیام/
