کتاب، سلاح مقاومت فرهنگی؛ به یاد کتابخوانترین رهبر تاریخ
محسن فتحی، نماینده مردم سنندج در مجلس در یادداشتی درخصوص نمایشگاه کتاب تهران نوشت: «کدام دفاع ملی است که در درجه اول متکی به فرهنگ و آموزش و بینش و دانش نباشد؟ پس باز هم به کتاب بر میگردیم.»
این روزها که نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران با شعار «بخوانیم برای ایران» برگزار میشود، این جمله از امام شهید بیش از گذشته معنای واقعی خود را ما نشان میدهد.
این روزها فرصتی است تا دوباره به اهمیت آن چیزی بیندیشیم که بر اساس آموزههای امام شهید انقلاب (رضوانالله تعالی علیه) سلاح، مقاومت فرهنگیِ ملت انقلابی ایران است.
سلاحی که نه آتش میریزد، نه سنگر میشکند، اما میتواند تمدنها را بسازد و ملتها را به قلههای افتخار برساند.
رهبر شهید و عشق به کتاب
بر همگان مشهود است که رهبر شهیدمان چه رابطه عمیق و ماندگاری با کتاب و مطالعه داشتند. ایشان نه تنها یک رهبر سیاسی، که یک ادیب، نویسنده و کتابخوان حرفهای بودند. گنجینه شخصی ایشان - که شامل هزاران جلد کتاب در موضوعات مختلف از فقه و فلسفه گرفته تا ادبیات فارسی و شعر - گواهی بر این عشق عمیق است.
از همین رو است که ایشان برای همه ما نه تنها یک رهبر بزرگ دینی و سیاسی بلکه به عنوان یک الگوی عملی برای کتابخوانی مطرح هستند.
امام شهید بارها در سخنرانیهای خود بر ضرورت «مطالعه مستمر» و «آموختن علم» تأکید کردهاند.
ایشان در یکی از بیانات خود با صراحت فرمودهاند: «کتاب، یکی از بهترین وسایل تربیت بشر است». همچنین در جای دیگر، با تأکید بر نقش بیبدیل کتاب میفرمایند: «کتاب، دروازهای به سوی جهان گسترده دانش و معرفت است و کتاب خوب، یکی از بهترین ابزارهای کمال بشری است».
ایشان همچنین در دیدار با ناشران و نویسندگان، با تأکید بر نقش کتاب در استقلال فرهنگی کشور فرمودهاند: «کتاب، هویت یک ملت است. ملتی که کتاب نمیخواند، هویت خود را را از دست میدهد و در برابر هجمههای فرهنگی دشمن آسیبپذیر میشود».
رهبر انقلاب در بیانات دیگری نیز تصریح کردهاند: «فرهنگ هویت یک ملت است» و «اگر فرهنگ در کشوری دچار انحطاط شد و یک کشور هویت فرهنگی خودش را از دست داد، حتی پیشرفتهایی که دیگران به آن کشور تزریق کنند، نخواهد توانست آن کشور را از جایگاه شایستهای در مجموعه بشریت برخوردار کند».
این وصیت، امروز در شرایطی که دشمنان با جنگ ترکیبی سعی در تحریف هویت و زدودن حافظه تاریخی ما دارند، بیش از همیشه حیاتی و راهگشاست. کتاب، حافظه یک ملت است و جامعهای که نخواند، فراموش میکند؛ و جامعهای که فراموش کند، محکوم به تکرار اشتباهات است.
آمار تلخ؛ سرانه مطالعه و سهم ناچیز کتاب از سبد خانوار.
اما واقعیت تلخ امروز این است که این سلاح راهبردی، در شرایط بسیار دشواری به سر میبرد. امام شهیدمان خود بارها نسبت به این وضعیت ابراز تأسف کرده و فرموده بودند: «من هر زمان که به یاد کتاب و وضع کتاب در جامعه خودمان میافتم، قلبا غمگین و متاسف میشوم. این به خاطر آن است که در کشور ما به هر دلیلی که شما نگاه کنید، باید کتاب اقلا ده برابر این میزان، رواج و توسعه و حضور داشته باشد.»
بررسی آمارها نشان میدهد که شرایط مطالعه در کشور ما چندان مطلوب نیست. رهبر شهیدمان در این زمینه با صراحت هشدار دادهاند: «برای یک ملت، خسارتی بزرگ است که افراد آن با کتاب سر و کار نداشته باشند».
ایشان همچنین تأکید کردهاند: «کتابخوانی باید یک سیره و سنت رایج بین مردم ما بشود. مردم ما با کتاب، بیش از آنچه که امروز انس دارند باید انس بگیرند. کتابخوانی چیزی است که برای یک ملت فریضه است؛ واجب و لازم است.»
یکی از مهمترین دغدغههای ایشان در سالهای اخیر، مهجوریت کتاب و کتابخوانی در جامعه ایرانی بوده است. ایشان در این باره با صراحت میفرمایند: «کتاب بایستی یک جای خاصّی، هم در سبد معیشت مردم و خرید مردم، هم در مجموعهی وقتگذاریهای آنها داشته باشد؛ هر روز یک مقداری کتاب باید بخوانند.»
واقعیت آن است که این روزها مردم ما خیلی کمتر از گذشته کتاب میخوانند، نه به این دلیل که بیعلاقهاند، بلکه به این دلیل که توان خرید و وقت کافی برای آن ندارند. اما تقصیر فقط بر گردن مردم نیست.
صنعت نشر کشور از ناشر تا نویسنده و کتابفروش روزهای بسیار سختی را پشت سر میگذارد. طی سالهای اخیر، قیمت کاغذ دستکم چند برابر شده است. رویای چاپ یک کتاب برای بسیاری از نویسندگان جوان به کابوسی تبدیل شده که تحقق آن نیازمند صرف هزینههای هنگفت و بعضا بی بازگشت است.
کتابفروشیهای کوچک که قلب تپنده فرهنگ در شهرستانها هستند، یکی پس از دیگری یا تعطیل میشوند یا به فروش لوازم التحریر و کالاهای مصرفی روی میآورند. واقعیت این است که کتابفروشیهایی که امروز میبندند، فردا دیگر باز نخواهند شد. هر کتابفروشی تعطیلشده، یک سنگر فرهنگی از دست رفته است.
اما خوشبختانه، هم دولت و هم مجلس به این بحران حساس شدهاند. تداوم برگزاری نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران در سال جاری و در شرایط پیچیده کنونی، گامی هوشمندانه برای حفظ این رویداد مهم فرهنگی در شرایط پساجنگ بوده است. همچنین، طرحهای حمایتی از ناشران و کتابفروشان میتواند فعالین این عرصه را برای ادامه مسیر امیدوار کند.
باید در نظر داشت که امروز، بیش از هر زمان دیگر، جامعه ما برای «تربیت نسلی انقلابی، آگاه و وطن دوست» به این اسلحه طلایی نیاز دارد. همه کتابفروشیهای ایران از سنندج، کامیاران و دیواندره گرفته تا کتابفروشیهای اصفهان و یزد و میناب و زابل شایسته حمایت هستند. ناشران مستقل و متعهد، شایسته راحتتر زندگی کردن هستند و مهمتر از همه، مردم شریف ایران، سزاوار آنند که کتاب را - به عنوان یک «کالای ضروری فرهنگی» بتوانند به سادگی و با قیمتی مناسب تهیه کنند.
ما نمایندگان ملت در مجلس شورای اسلامی، با همه توان در مسیر تحقق این اهداف گام برمیداریم. اما همان طور که رهبر شهیدمان به ما آموختند، «نجات کشور» فقط از دست مسئولان برنمیآید؛ هر ایرانی که کتاب میخواند و کتاب میخرد، در خط مقدم جهاد تبیین و پیشرفت ایران عزیز قرار دارد.
انتهای پیام/
