معمای مصرف بالای انرژی در صنایع خرد: از علت تا راهکار + جداول اختصاصی

به گزارش برنا، در صنایع بزرگ ایران، گاز طبیعی با سهم ۶۰ تا ۶۵ درصدی به دلیل هزینه پایین و زیرساخت گسترده، مهم‌ترین منبع انرژی است، هرچند قطعی‌های زمستانی گاه موجب تغییر به سوخت مایع و افزایش هزینه و آلودگی می‌شود؛ برق با سهم ۲۵ تا ۳۰ درصدی، دومین منبع اصلی است که عمدتاً توسط صنایع متالورژی و پتروشیمی مصرف شده و در تابستان با چالش‌های مدیریت پیک مواجه است؛ و نفت و فرآورده‌های آن با سهم ۱۰ تا ۱۵ درصدی، به عنوان منبع مکمل در صنایع فاقد گازرسانی یا فرآیند‌های دما بالا و تجهیزات مکانیکی کاربرد حیاتی دارند.

براساس آمار‌های غیر رسمی، آمار تفکیکی مصرف انرژی بر اساس نوع حامل (میانگین وزنی) در صنایع خرد معمولاً به صورت زیر تقسیم می‌شود: برق حدود ۴۵ درصد، عمدتاً برای الکتروموتورها، روشنایی و سیستم‌های سرمایشی، گاز طبیعی حدود ۴۰ درصد، که بیشتر برای فرآیند‌های حرارتی، دیگ‌های بخار و گرمایش فضا و سایر سوخت‌ها شامل گازوئیل و نفت کوره حدود ۱۵درصد که بیشتر در مناطق فاقد شبکه گاز یا برای ژنراتور‌های اضطراری مصرف می‌شود.

دلایل  شدت مصرف انرژی

 چالش بزرگ در صنایع خرد این است که شدت مصرف انرژی در آنها ۳ تا ۴ برابر بیشتر از صنایع بزرگ (مانند فولاد و پتروشیمی) در مقایسه با ارزش افزوده تولید شده است. دلیل این مضوع مربوط به استفاده از تکنولوژی‌های قدیمی، فقدان وجود متخصص انرژی در واحد و پایین بودن مقیاس تولید است.

تحلیل اقتصادی و پتانسیل صرفه‌جویی

تحقیقات نشان می‌دهد که با اجرای راهکار‌های بدون هزینه یا کم‌هزینه، صنایع خرد می‌توانند بلافاصله ۱۰درصد تا ۱۵ درصد از هزینه‌های انرژی خود را کاهش دهند.اقداماتی مانند تعویض لامپ‌ها، نصب تایمر و رفع نشتی هوا بازگشت سرمایه‌ای کمتر از ۶ ماه دارند.تعویض موتور‌های الکتریکی قدیمی با موتور‌های گرید IE۳، می‌تواند مصرف برق کل کارگاه را تا ۲۰ درصد کاهش دهد که بازگشت سرمایه آن حدود ۱.۵ تا ۲ سال است.

موانع بهره‌وری انرژی در صنایع خرد

این موانع شامل کمبود سرمایه در گردش (اولویت این صنایع پرداخت حقوق و خرید مواد اولیه است، نه نوسازی تجهیزات انرژی‌بر) ، فقدان اطلاعات فنی( متاسفانه مدیران این واحد‌ها اغلب از میزان اتلاف انرژی خود و راهکار‌های ارزان‌قیمت آگاه نیستند.) وقیمت‌های یارانه‌ای (در ایران) متاسفانه ارزان بودن نسبی انرژی (در مقایسه با قیمت‌های جهانی) باعث شده است که انگیزه اقتصادی برای صرفه‌جویی در برخی دوره‌ها ضعیف باشد.) گزارش‌ها نشان می‌دهد که اگر در سطح ملی تنها ۱۰ درصد صرفه‌جویی در بخش صنایع خرد اتفاق بیفتد، ظرفیت آزاد شده معادل تولید یک نیروگاه متوسط (حدود ۵۰۰ مگاوات) خواهد بود.نتایج آمارگیری از مقدار مصرف انرژی در کارگاه‌های صنعتی ۱۰ نفر و بیشتر ۱۴۰۱ که حاصل اجرای «کارگاه‌های صنعتی ۱۰ نفر کارکن و بیشتر ۱۴۰۲» می‌باشد، نشان می‌دهد که مقدار مصرف کل انرژی بخش صنعت ۴۴۰۹۲۲ هزار بشکه معادل نفت خام بوده است که تولید فلزات پایه با ۲۵.۷ درصد، تولیدسایر فراورده‌های معدنی غیرفلزی با ۲۲.۶ درصد و تولید موادشیمیایی و فراورده‌های شیمیایی با ۲۱.۸ درصد بیشترین مقدار مصرف انرژی را داشته‌اند.استان‌های خوزستان، اصفهان و یزد به ترتیب با ۱۷، ۱۶ و ۶.۷ درصد بیشترین سهم انرژی مصرفی را به خود اختصاص داده‌اند.در بین حامل‌های انرژی مختلف مصرفی، گاز طبیعی با ۸۲.۷ درصد پرمصرف‌ترین حامل بوده است و بعد از آن به ترتیب برق و نفت کوره با ۱۲.۳ و ۲.۴ درصد قرار داشته‌اند.

جدول زیر بر اساس سهم تقریبی صنایع کوچک از کل مصرف صنعتی (که حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد کل مصرف صنعتی را تشکیل می‌دهند) و روند کلی ناترازی و رشد/رکود اقتصادی در آن سال‌ها استخراج شده‌اند.

همان‌طور که در جدول ملاحظه می‌کنید، مصرف گاز در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ افت قابل توجهی داشته است. دلیل آن ناترازی شدید گاز در زمستان بود که باعث شد بسیاری از صنایع کوچک (که دیگ‌های بخار قدیمی دارند) تولید را متوقف کنند یا به استفاده از گازوئیل روی بیاورند. در مقابل، مصرف برق رشد تدریجی داشته است.نکته مهم اینجاست که رشد مصرف انرژی (به‌ویژه برق) بیشتر از رشد تولید در صنایع کوچک بوده است.  یعنی این صنایع در حال «پرت‌کردن انرژی» هستند. 
انتهای پیام/