قواعد بازی در مذاکرات ایران و آمریکا تغییر کرده است/ آمریکا پذیرفته برای رسیدن به توافق باید امتیاز متقابل بدهد

مرتضی مکی، کارشناس مسائل بین‌الملل، در گفت‌و‌گو با خبرنگار سیاست خارجی برنا با اشاره به پیشرفت‌های حاصل‌شده در مذاکرات چهارجانبه روز گذشته اظهار کرد: آغاز مذاکرات رسمی جمهوری اسلامی ایران و آمریکا با میانجیگری دولت‌های قطر و پاکستان با چالش‌هایی همراه بود که مهم‌ترین آن، اقدامات و مواضع رژیم صهیونیستی بود. همچنین بخشی از اظهارات و پیام‌های دونالد ترامپ، موجب شد روند مذاکرات با نوعی تعلل و کندی مواجه شود.

وی افزود: ایران در واکنش به تداوم تجاوزات رژیم صهیونیستی و همچنین برخی مواضع رئیس‌جمهور آمریکا، برای مدت کوتاهی نسبت به این رفتار‌ها و روند اجرای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد واکنش نشان داد. با این حال، با توجه به اهمیت این تفاهم‌نامه برای آمریکا و دولت‌های منطقه، عملاً راهی جز پایبندی به مفاد آن برای طرف‌های مختلف باقی نماند. در همین چارچوب، رژیم صهیونیستی نیز ناچار شد حملات خود به جنوب لبنان را متوقف کند و رئیس‌جمهور آمریکا نیز تلاش کرد از اقداماتی که می‌توانست بر روند مذاکرات تأثیر منفی بگذارد، پرهیز کند.

مکی ادامه داد: پیشرفت‌های حاصل‌شده در نخستین روز مذاکرات ایران و آمریکا در خصوص اجرای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، نشانه‌ای مهم و سیگنالی مثبت از اراده جدی دو کشور برای دستیابی به یک توافق جامع است. این روند نشان می‌دهد ایران نخستین گام را در مسیر پایبند کردن آمریکا به تعهدات خود به‌خوبی برداشته است.

این کارشناس مسائل بین‌الملل تصریح کرد: پس از گام‌های مهمی که دو طرف در چارچوب تفاهم‌نامه اسلام‌آباد برداشتند، این امیدواری به وجود آمده است که در مرحله دوم مذاکرات جامع ایران و آمریکا، به‌ویژه درباره موضوع مواد غنی‌شده ۶۰ درصدی و مسئله غنی‌سازی در ایران، دو طرف بتوانند از طریق سازوکار‌های مورد توافق به نقطه‌ای مشترک و راه‌حلی سازش‌پذیر دست یابند.

وی همچنین خاطرنشان کرد: نوع رفتار و واکنش دونالد ترامپ درباره برنامه هسته‌ای ایران و حق جمهوری اسلامی ایران در این زمینه نشان می‌دهد که مقامات آمریکایی در مقایسه با گذشته تا حدودی در مواضع خود تعدیل ایجاد کرده‌اند.

مکی با اشاره به اینکه موضوع برنامه موشکی ایران در دستور کار مذاکرات قرار ندارد، گفت: مواضع و واکنش‌های اخیر مقامات آمریکایی حاکی از آن است که آنان نیز پذیرفته‌اند ایران، همانند سایر کشورها، حق برخورداری از تسلیحات متعارف برای دفاع از خود را دارد.

وی در ادامه گفت: مقایسه‌ای که میان ایران و عربستان سعودی به‌عنوان دارندگان پیشرفته‌ترین سامانه‌های تسلیحاتی منطقه مطرح شده، نشان می‌دهد ایران به جایگاهی رسیده است که دولت‌های منطقه و آمریکا به درک این واقعیت رسیده‌اند که باید ایران را با همین مختصات و ظرفیت‌ها بپذیرند. از این منظر، برای تأمین امنیت و توسعه منطقه، راهی جز همزیستی و همکاری با ایران در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی وجود ندارد.

مکی با اشاره به اظهارات عراقچی مبنی بر آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران بیان کرد: موضوع دارایی‌های بلوکه‌شده یکی از مهم‌ترین محور‌های تفاهم‌نامه اسلام‌آباد به شمار می‌رود، زیرا جمهوری اسلامی ایران از حق قانونی دسترسی به اموال خود که در بانک‌های خارجی مسدود شده‌اند برخوردار است. این مسئله امتیازی از سوی آمریکا به ایران محسوب نمی‌شود، بلکه حقی است که سال‌ها از ایران سلب شده است.

وی افزود: مطرح شدن آزادسازی دارایی‌های ایران به‌عنوان یکی از شروط اصلی جمهوری اسلامی ایران برای پذیرش توافق، گام مهم دیگری در راستای ایجاد اطمینان و سنجش میزان پایبندی آمریکا به مفاد تفاهم‌نامه اسلام‌آباد است. این اقدام نشان می‌دهد طرف آمریکایی تا چه اندازه نسبت به اجرای این تفاهم‌نامه جدیت دارد.

این کارشناس مسائل بین‌الملل تصریح کرد: موضوع دارایی‌های مسدودشده از مهم‌ترین مسائل مورد بحث در مذاکرات ایران و آمریکا با میانجیگری قطر و پاکستان بود. اگر آمریکا به این بند از توافق عمل نمی‌کرد، این برداشت به وجود می‌آمد که واشنگتن همچنان مذاکرات را صرفاً ابزاری برای تحمیل خواسته‌های خود می‌داند.

مکی ادامه داد: در گذشته، آمریکایی‌ها در قبال تعهداتی که از ایران در حوزه غنی‌سازی، مواد غنی‌شده و حتی برنامه‌های موشکی مطالبه می‌کردند، حاضر به ارائه امتیاز متقابل نبودند. به عبارت دیگر، انتظار داشتند ایران به تمامی خواسته‌های آنان عمل کند، بدون آنکه موضوعاتی مانند لغو تحریم‌ها یا آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران در دستور کار قرار گیرد. حتی در مذاکرات پیش از جنگ ۱۲ روزه و همچنین در مقطع پس از جنگ اخیر نیز شاهد بودیم که طرف آمریکایی عمدتاً مطالبات خود را مطرح می‌کرد.

وی با اشاه به اینکه ایران پس از تحولات اخیر از موقعیت برتری در مذاکرات برخوردار شده است، گفت: بدون تردید با نگاهی به مفاد تفاهم‌نامه و همچنین واکنش‌های ترامپ و مقامات آمریکایی نسبت به تلاش‌های نتانیاهو برای ایجاد مانع در روند مذاکرات ایران و آمریکا، می‌توان دریافت که موقعیت ایران در میز مذاکره تقویت شده است.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل خاطرنشان کرد: نکته مهم دیگر آن است که مذاکرات ماهیتی مبتنی بر بده‌بستان دارد و به نظر می‌رسد آمریکایی‌ها نیز به تدریج به این واقعیت رسیده‌اند که اگر خواسته‌ای از ایران دارند، باید در مقابل امتیاز متقابلی ارائه کنند. این تغییر رویکرد را می‌توان یکی از مهم‌ترین نشانه‌های پیشرفت در روند مذاکرات ایران و آمریکا ارزیابی کرد.

مکی با اشاره به تفاوت‌های اساسی روند جدید مذاکرات با دوره‌های گذشته گفت: در مذاکرات پیشین، آمریکا همواره تلاش می‌کرد از ترکیب مذاکره و دیپلماسی اجبار برای تحمیل خواسته‌های خود به جمهوری اسلامی ایران استفاده کند، اما در روند کنونی شرایط متفاوت است و این مسئله یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های مذاکرات فعلی با دوره‌های گذشته به شمار می‌رود.

وی افزود: نکته مهم دیگر آن است که مذاکرات جاری صرفاً به برنامه هسته‌ای ایران محدود نمی‌شود و از ابعاد گسترده‌تری برخوردار است. این موضوع از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا در جریان مذاکرات منتهی به برجام، منتقدان همواره معتقد بودند که آمریکایی‌ها مذاکرات را از موضوع هسته‌ای آغاز می‌کنند و سپس به سایر حوزه‌ها گسترش می‌دهند.

این کارشناس مسائل بین‌الملل ادامه داد: در شرایط کنونی، مذاکرات در قالبی جامع دنبال می‌شود و موضوعات مختلفی از جمله تحولات لبنان، امنیت منطقه و زمینه‌های همکاری‌های متقابل را در بر می‌گیرد. همین مسئله نشان می‌دهد که طرفین در حال حرکت به سمت چارچوبی گسترده‌تر برای مدیریت اختلافات و توسعه همکاری‌ها هستند.

مکی تصریح کرد: اگر در این مرحله بتوان به یک توافق جامع میان ایران و آمریکا دست یافت، گام بزرگی در مسیر کاهش تنش‌ها و امنیتی‌زدایی از جایگاه ایران در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی برداشته خواهد شد. چنین توافقی می‌تواند آغازگر دوره‌ای جدید از همکاری‌های منطقه‌ای و زمینه‌ساز تقویت ثبات و امنیت پایدار در منطقه باشد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: دستیابی به توافق همچنین می‌تواند آثار مثبتی بر روند توسعه اقتصادی ایران داشته باشد و فرصت‌های جدیدی را در حوزه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و امنیتی برای کشور فراهم کند.

انتهای پیام/