ضرورت تقویت سازوکارهای هوشمندسازی حفاظت در مدیریت منابع طبیعی
ابراهیم پیرزادیان جانشین ومعاون فنی یگان حفاظت سازمان منابع طبیعی وآبخیزداری کشور در یادداشتی نوشت:
حفاظت و حمایت از عرصههای منابع طبیعی کشور، شامل جنگلها، مراتع، بیابانها و اراضی ساحلی، در شرایط کنونی با چالشهای پیچیدهای همچون تغییر اقلیم، خشکسالیهای متوالی، افزایش فشارهای انسانی، تخریب سازمانیافته، حریقهای گسترده و محدودیت منابع انسانی و اعتباری مواجه است. برنامه هفتم پیشرفت، با تأکید بر ارتقای بهرهوری، هوشمندسازی نظام حکمرانی و استفاده هدفمند از فناوریهای نوین، فرصت مناسبی برای بازتعریف رویکردهای حفاظتی و گذار از روشهای سنتی به «حفاظت هوشمند» فراهم ساخته است.
حفاظت هوشمند بهمعنای تلفیق قانون، فناوری، مشارکت مردمی، دادهمحوری و مدیریت ریسکمحور در راستای افزایش ضریب امنیت عرصههای منابع طبیعی است. در این رویکرد، پیشگیری مقدم بر مقابله، پایش مقدم بر واکنش و مشارکت اجتماعی مکمل اقتدار قانونی تلقی میشود. ازاینرو، تبیین محورهای راهبردی حفاظت و حمایت، متناسب با اهداف برنامه هفتم، میتواند بهعنوان نقشه راه عملیاتی برای دستگاههای اجرایی، یگانهای حفاظت و سایر ذینفعان عمل نماید. در ادامه، ده محور اساسی حفاظت هوشمند منابع طبیعی معرفی و تشریح میگردد.
۱. استقرار نظام پایش و نظارت هوشمند عرصهها
این محور بر استفاده از فناوریهای نوین نظیر تصاویر ماهوارهای، پهپادها، سنجشازدور و سامانههای هشدار سریع حریق و تخریب استوار است. پایش مستمر و دادهمحور، امکان شناسایی سریع تهدیدات، کاهش زمان واکنش و هدفمندسازی عملیات حفاظتی را فراهم میکند.
۲. تقویت یگان حفاظت و ارتقای توان عملیاتی
افزایش توان تخصصی، تجهیزاتی و معیشتی نیروهای یگان حفاظت، بههمراه آموزشهای تخصصی، بهکارگیری نیروهای بومی و چابکسازی ساختارها، از الزامات تحقق حفاظت هوشمند و مؤثر در عرصههای وسیع و صعبالعبور است.
۳. پیشگیری هوشمند از تخریب و تصرف
تمرکز این محور بر شناسایی کانونهای پرخطر، تحلیل الگوهای تخلف، مداخله پیشدستانه و کنترل عوامل زمینهساز تخریب است. پیشگیری مبتنی بر داده، هزینههای مقابله قضایی و انتظامی را بهطور محسوسی کاهش میدهد.
۴. مدیریت یکپارچه حریقهای منابع طبیعی
ایجاد شبکه هوشمند کشف، اعلام و اطفای حریق، هماهنگی بیندستگاهی، آموزش جوامع محلی و تجهیز پایگاههای عملیاتی، از ارکان اصلی کاهش خسارات ناشی از آتشسوزی در چارچوب برنامه هفتم محسوب میشود.
۵. تقویت پشتوانههای حقوقی، قضایی و انتظامی
حفاظت پایدار بدون ضمانت اجرایی مؤثر امکانپذیر نیست. تسریع در رسیدگی به جرایم، یکپارچگی رویههای قضایی، حمایت حقوقی از مأموران و استفاده از ظرفیت ضابطین خاص، نقش بازدارنده جدی در حفاظت هوشمند دارد.
۶. جلب مشارکت مردمی و جوامع محلی
مشارکت مردم، بهرهبرداران و تشکلهای محلی از طریق همیاران طبیعت، شوراهای محلی و دیدهبانان افتخاری، ضریب حفاظت را افزایش داده و هزینههای نظارتی دولت را کاهش میدهد. حفاظت هوشمند بدون همراهی مردم پایدار نخواهد بود.
۷. مدیریت تعارضات و ساماندهی بهرهبرداری
شناسایی و مدیریت تعارض میان حفاظت و معیشت، ساماندهی چرای دام، بهرهبرداری مجاز و کنترل فعالیتهای پرریسک، از طریق رویکردهای مشارکتی و مبتنی بر ظرفیت اکولوژیک، از محورهای کلیدی برنامه هفتم است.
۸. ارتقای آموزش، فرهنگسازی و مسئولیت اجتماعی
آموزش هدفمند گروههای مختلف اجتماعی، بهویژه نسل جوان، بهرهبرداران و مدیران محلی، با رویکرد حفاظت هوشمند، موجب اصلاح رفتارهای مخرب و تقویت فرهنگ صیانت از منابع طبیعی میشود.
۹. استفاده از مدیریت ریسک و اولویتبندی عرصهها
طبقهبندی عرصهها بر اساس میزان خطرپذیری، ارزش اکولوژیک و شدت تهدید، امکان تخصیص بهینه منابع و تمرکز اقدامات حفاظتی در مناطق حساس را فراهم میسازد.
۱۰. حکمرانی دادهمحور و ارزیابی مستمر عملکرد
ایجاد بانکهای اطلاعاتی یکپارچه، شاخصهای ارزیابی عملکرد و پایش مستمر نتایج اقدامات حفاظتی، زمینه تصمیمگیری دقیق، شفافیت و بهبود مستمر نظام حفاظت منابع طبیعی را در برنامه هفتم تضمین میکند.
این محورها، چارچوبی منسجم برای تحقق حفاظت هوشمند و پایدار از عرصههای منابع طبیعی کشور فراهم میآورند.
انتهای پیام/
