داروهای قاچاق تهدیدی برای سلامت بیماران و اثربخشی درمان

کمبود برخی اقلام دارویی در برهه‌هایی از زمان و اصرار عده‌ای بر مصرف برندهای خارجی، موجب شده است برخی بیماران برای تهیه داروی مورد نیاز خود به بازارهای غیررسمی و قاچاق روی بیاورند، بازاری که به گفته کارشناسان، به دلیل نامشخص بودن اصالت، کیفیت و شرایط نگهداری داروها، می‌تواند سلامت مصرف‌کنندگان را با تهدیدهای جدی مواجه کند.

حمیده رضوی با اشاره به مخاطرات مصرف داروهای خارجی قاچاق افزود: مشکل اصلی این داروها خارجی بودن آن نیست، بلکه نبود اطمینان از اصالت، کیفیت، شرایط حمل‌ونقل و نگه‌داری آن‌ها است.

وی ادامه داد: داروهایی مانند واکسن، انسولین، فرآورده‌های بیولوژیک و برخی آنتی‌بیوتیک‌های تزریقی باید در زنجیره سرد و دمای استاندارد نگهداری شود و در صورت رعایت نشدن این شرایط، ممکن است اثر درمانی آن‌ها کاهش یافته یا به طور کامل از بین برود.

مدیر نظارت بر دارو و مواد مخدر معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: کاهش اثربخشی دارو می‌تواند موجب پیشرفت بیماری، شکست درمان یا حتی ایجاد مقاومت دارویی شود و در برخی فرآورده‌های بیولوژیک نیز تغییرات فیزیکی یا شیمیایی احتمال بروز برخی واکنش‌های ناخواسته را افزایش می‌دهد.

رضوی با بیان اینکه بروز شوک آنافیلاکسی ممکن است حتی با داروهای استاندارد نیز در افراد حساس رخ دهد، اظهار داشت: تاکنون شواهد علمی قطعی مبنی بر اینکه نگه‌داری نامناسب دارو به طور مستقیم موجب آنافیلاکسی یا نارسایی کلیه شود وجود ندارد، اما داروهای تقلبی، آلوده یا دارای کیفیت نامناسب می‌توانند عوارض جدی و حتی تهدیدکننده حیات ایجاد کنند.

وی افزود: اگر داروی قاچاق فاقد ماده موثره باشد، بیمار فرصت دریافت درمان مناسب را از دست می‌دهد که این موضوع می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری به دنبال داشته باشد.

مدیر نظارت بر دارو و مواد مخدر دانشگاه علوم پزشکی، خدمات بهداشتی و درمانی چهارمحال و بختیاری، کاهش اثربخشی، احتمال آلودگی، تقلبی بودن، نبود امکان ردیابی و کیفیت نامناسب را مهم‌ترین مخاطرات داروهای قاچاق برشمرد.

کیفیت دارو به استانداردهای تولید وابسته است نه داخلی یا خارجی بودن

رضوی درباره تفاوت داروهای داخلی و خارجی گفت: از نظر علمی، محل تولید به تنهایی معیار کیفیت دارو نیست و هر داروی دارای مجوز سازمان غذا و دارو، چه داخلی و چه خارجی، باید استانداردهای کیفیت، ایمنی و اثربخشی را رعایت کرده باشد.

وی افزود: هرچند ممکن است میان برندهای مختلف از نظر خلوص مواد موثره، مواد جانبی، فناوری تولید، شکل دارویی یا پایداری تفاوت‌هایی وجود داشته باشد که این تفاوت‌ها در برخی داروهای پیشرفته و فرآورده‌های بیولوژیک اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

رضوی تاکید کرد: بر همین اساس نمی‌توان همه داروهای خارجی را برتر یا همه داروهای داخلی را ضعیف‌تر دانست و هر دارو باید بر پایه شواهد علمی، کیفیت تولید و نظارت‌های قانونی ارزیابی شود.

اعتماد مردم به داروهای داخلی با شفافیت و حفظ کیفیت افزایش می‌یابد

مدیر نظارت بر دارو و مواد مخدر معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی، خدمات بهداشتی و درمانی چهارمحال و بختیاری، انتشار شفاف نتایج کنترل کیفیت، حفظ کیفیت یکنواخت محصولات داخلی و اطلاع‌رسانی نتایج مطالعات بالینی معتبر به جامعه پزشکی را مهم‌ترین راهکارهای افزایش اعتماد مردم به داروهای داخلی عنوان کرد.

رضوی درباره این ادعا که برخی پزشکان بر تجویز داروی خارجی اصرار دارند نیز گفت: این موضوع قابل تعمیم به همه پزشکان نیست و انتخاب یک برند خاص ممکن است به دلیل تجربه بالینی پزشک، شرایط بیمار، دسترسی یا ویژگی‌های همان دارو و نه صرف داخلی یا خارجی بودن آن باشد.

وی با اشاره به مهم‌ترین مشکلات صنعت داروسازی کشور اظهار داشت: دشواری تامین مواد اولیه و تجهیزات تخصصی، تحریم‌ها، محدودیت‌های بانکی و ارزی، نوسانات نرخ ارز، قیمت‌گذاری دستوری، کاهش سودآوری تولید و فرسودگی بخشی از تجهیزات از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی تولیدکنندگان دارو است.

فعالیت سه کارخانه داروسازی در استان

مدیر نظارت بر دارو و مواد مخدر دانشگاه علوم پزشکی، خدمات بهداشتی و درمانی چهارمحال و بختیاری گفت: هم‌اکنون سه کارخانه داروسازی در این استان در حال فعالیت است و برای سه واحد تولید سرم نیز موافقت اصولی صادر شده است.

رضوی با اشاره به الگوی مصرف دارو در کشور افزود: ایران از جمله کشورهایی است که مصرف دارو، به‌ویژه آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای تزریقی، در آن به نسبت بالا است.

وی ادامه داد: بر اساس گزارش‌های موجود، هر ایرانی به طور میانگین سالانه حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ قلم دارو شامل قرص، کپسول و سایر اشکال دارویی مصرف می‌کند.

مدیر نظارت بر دارو و مواد مخدر معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی چهارمحال و بختیاری، خوددرمانی، تجویز بیش از حد برخی داروها، دسترسی آسان، قیمت پایین دارو، فرهنگ نادرست مصرف و انتظار برخی بیماران برای دریافت دارو را از مهم‌ترین دلایل بالا بودن سرانه مصرف دارو در کشور برشمرد و تاکید کرد: می‌طلبد در این خصوص با اطلاع‌رسانی مناسب مانع از مصرف خودسرانه دارو در بین مردم شد.