تابآوری ادله کیفری در عصر هوش مصنوعی؛ چالش نوین نظام عدالت کیفری
به گزارش خبرگزاری برنا هرمزگان سجاد تاجالدینی، پژوهشگر حوزه علوم جنایی، با اشاره به تغییرات گسترده در نظام ادله کیفری اظهار کرد: یکی از مهمترین تحولات سالهای اخیر در فرآیند کشف جرم و رسیدگی قضایی، افزایش نقش ادله دیجیتال است. امروزه تصاویر دوربینهای مداربسته، پیامهای الکترونیکی، دادههای تلفن همراه، فایلهای صوتی و تصویری و سایر اطلاعات دیجیتال، بخش مهمی از فرآیند اثبات جرم را تشکیل میدهند.
وی افزود: با وجود نقش مهم این دادهها در کشف حقیقت، پیشرفت فناوریهای نوین، بهویژه هوش مصنوعی مولد، پرسشهای تازهای درباره میزان اعتمادپذیری این ادله ایجاد کرده است. فناوریهایی مانند «دیپفیک» و ابزارهای پیشرفته تولید و ویرایش محتوا، این امکان را فراهم کردهاند که تصاویر، صداها و ویدئوهایی تولید شوند که تشخیص واقعی یا جعلی بودن آنها حتی برای متخصصان نیز دشوار باشد.
این پژوهشگر حقوق کیفری ادامه داد: در گذشته، یک فایل صوتی یا تصویری، در صورت رعایت الزامات قانونی، میتوانست نقش مهمی در اثبات جرم داشته باشد؛ اما امروز صرف وجود یک فایل دیجیتال نمیتواند بهتنهایی نشانه قطعی از حقیقت باشد. اکنون این پرسش اهمیت بیشتری پیدا کرده است که این داده چگونه تولید شده، آیا در مسیر انتقال یا نگهداری آن تغییری ایجاد شده و تا چه اندازه میتوان به اصالت آن اعتماد کرد.
وی تصریح کرد: در چنین شرایطی، مفهوم «تابآوری ادله کیفری» اهمیت پیدا میکند. منظور از تابآوری ادله کیفری، میزان مقاومت یک دلیل در برابر جعل، دستکاری و سوءاستفادههای فناورانه است؛ به این معنا که آیا یک دلیل میتواند در برابر تهدیدهای جدید همچنان اعتبار خود را حفظ کند و در فرآیند قضایی قابل استناد باشد یا خیر.
تاجالدینی خاطرنشان کرد: نظام عدالت کیفری همواره بر پایه اعتماد به ادله و توانایی آنها در کشف حقیقت استوار بوده است. به همین دلیل، در عصر هوش مصنوعی، ارزیابی ادله دیجیتال دیگر نمیتواند تنها به مشاهده یک تصویر یا شنیدن یک فایل صوتی محدود شود، بلکه باید بررسیهای فنی و کارشناسی درباره اصالت، نحوه جمعآوری، حفظ و احتمال دستکاری این دادهها نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: آینده دادرسی کیفری بیش از گذشته به همکاری میان رشتههای مختلف وابسته خواهد بود. حقوقدانان، جرمشناسان، متخصصان علوم رایانه، کارشناسان امنیت سایبری، متخصصان جرمشناسی دیجیتال و کارشناسان ادله الکترونیکی باید در کنار یکدیگر برای تشخیص صحت و اعتبار ادله دیجیتال همکاری کنند.
این پژوهشگر حوزه علوم جنایی تأکید کرد: توسعه آزمایشگاههای تخصصی ادله دیجیتال، تدوین استانداردهای کارشناسی، آموزش قضات، ضابطان و کارشناسان رسمی درباره فناوریهای جدید و بهروزرسانی مقررات مرتبط با ادله الکترونیکی، از جمله اقداماتی است که میتواند احتمال خطا در ارزیابی این نوع ادله را کاهش دهد.
وی در پایان گفت: چالش اصلی عدالت کیفری در عصر هوش مصنوعی، تنها کشف جرم نیست، بلکه حفظ اعتماد عمومی به فرآیند دادرسی است. اگر نظامهای حقوقی نتوانند همگام با تحولات فناوری، روشهای مؤثری برای بررسی و اعتبارسنجی ادله دیجیتال ایجاد کنند، ممکن است اعتماد به یکی از مهمترین ابزارهای اثبات جرم کاهش یابد. بنابراین، تقویت تابآوری ادله کیفری، یکی از ضرورتهای اساسی سیاست جنایی در دوران فناوریهای نوین خواهد بود.
