هیچ مسیر رفتوبرگشتی در تنگه هرمز نباید خارج از نظارت ایران باشد/ کریدور موقت راهکاری برای عبور از وضعیت کنونی است
جواد حیراننیا، کارشناس مسائل خاورمیانه، در گفتوگو با برنا درباره رایزنیهای ایران و عمان و همزمان تأکید ایران بر خط قرمز بودن حاکمیت بر تنگه هرمز اظهار کرد: موضوع تنگه هرمز پس از جنگ ۴۰ روزه به یکی از پیچیدهترین مسائل منطقه تبدیل شده است. به دلیل شرایط جنگی و استفاده آمریکا از پایگاههای خود در کشورهای منطقه، همچنین ترددهای دریایی در زمان جنگ، تنگه هرمز بر اساس تفسیری که ایران از اعمال حاکمیت بر آن دارد، به یک مسئله مهم تبدیل شد. ایران پیش از آغاز جنگ نیز اعلام کرده بود که کنترل هوشمند تنگه هرمز را به صورت آزمایشی در دستور کار قرار داده است. این رزمایش از سوی سپاه پاسداران انجام شد و در آن، کنترل هوشمند تنگه هرمز مطرح شد. همچنین ایران تأکید کرده بود که در صورت وقوع جنگ، در چارچوب دکترین منطقهای کردن جنگ و گسترش افقی و عمودی آن، کنترل تنگه هرمز را در اختیار خواهد گرفت.
وی افزود: از منظر حقوقی نیز ایران استدلال میکند که تنگه هرمز در آبهای سرزمینی این کشور قرار دارد و به ویژه در شرایط جنگی، حق اعمال حاکمیت بر آن را داراست.
این کارشناس مسائل خاورمیانه ادامه داد: پس از برقراری تفاهم و آتشبس، در بند پنجم تفاهمنامه عنوان شد که مدیریت تنگه هرمز باید از طریق رایزنی و گفتوگو میان ایران و عمان مورد بررسی قرار گیرد. با این حال، در بازه ۶۰ روزهای که برای ازسرگیری مذاکرات هستهای در نظر گرفته شده بود، تفسیر آمریکا این بود که در این مدت تنگه هرمز باید کاملاً آزاد باشد و ایران حق اعمال حاکمیت بر آن را نداشته باشد. بر همین اساس نیز پیشنهاد ایجاد یک مسیر جنوبی مطرح شد، اما ایران این پیشنهاد را رد کرد و اجازه اجرای آن را نداد. تهران اعلام کرد که بر اساس همان بند پنجم تفاهمنامه، اعمال حاکمیت مشترک باید از طریق رایزنی میان ایران و عمان انجام شود و نباید سازوکاری ایجاد شود که ایران از اعمال حاکمیت بر تنگه محروم شود.
حیراننیا تصریح کرد: روز گذشته نیز برخی منابع غربی، از جمله رویترز، از ارائه پیشنهادی جدید خبر دادند که بر اساس آن، اعمال حاکمیت به صورت ۵۰-۵۰ میان ایران و عمان انجام شود. ایران این پیشنهاد را نیز رد کرد، زیرا معتقد است در صورت اجرای چنین طرحی، بخشی از مسیر به طور مستقل در اختیار عمان قرار میگیرد و ایران امکان نظارت و اعمال حاکمیت بر آن را نخواهد داشت.
وی درباره پیشنهاد ایران گفت: طرح مورد نظر ایران یک راهحل میانه است. بر اساس این پیشنهاد، مسیر ورودی کشتیها از آبهای سرزمینی ایران و مسیر خروجی از آبهای سرزمینی عمان خواهد بود، اما بخشی از مسیر خروجی نیز از محدودهای عبور میکند که تحت نظارت و اعمال حاکمیت ایران قرار دارد. این پیشنهاد نشان میدهد که ایران نمیخواهد هیچ مسیر رفت یا برگشتی در تنگه هرمز ایجاد شود که به طور کامل خارج از حوزه اعمال حاکمیت و نظارت این کشور باشد.
وی افزود: در نتیجه، طرح عمان که گفته میشود با حمایت برخی کشورهای منطقه، از جمله عربستان سعودی، و در قالب یک سازوکار منطقهای ارائه شده است، تاکنون به نتیجه نرسیده است.
این کارشناس مسائل خاورمیانه با اشاره به فشارهای آمریکا بر عمان اظهار کرد: واشنگتن از عمان خواسته است گفتوگوهای مربوط به تنگه هرمز را به گونهای پیش نبرد که برخلاف خواست آمریکا باشد. دونالد ترامپ نیز تهدید کرده بود که در صورت ادامه چنین روندی، عمان با اقدام نظامی مواجه خواهد شد. وزیر خزانهداری آمریکا نیز اعلام کرده بود که در صورت پیشبرد چنین طرحی، عمان با تحریم روبهرو میشود. از این رو، عمان از یک سو تحت فشار آمریکا قرار دارد و از سوی دیگر، به دلیل همسایگی با ایران و روابط مثبت و دیرینه با تهران، تمایلی ندارد این روابط دچار تنش شود. علاوه بر این، از منظر موازنه قدرت نیز عمان توانایی آن را ندارد که به طور مستقل مسیری را طراحی کند که ایران هیچگونه امکان اعمال حاکمیت بر آن نداشته باشد. به همین دلیل، مسقط تلاش میکند با اتخاذ نوعی ابهام راهبردی، هم روابط خود با ایران را حفظ کند و هم فشارهای آمریکا را مدیریت کند.
حیراننیا با اشاره به اظهارات غریب آبادی مبنی بر ایجاد مسیر موقت دریایی با همکاری عمان نیز گفت: به نظر میرسد منظور از مسیر موقت، همان مفاد بند پنجم تفاهمنامه ایران و آمریکا باشد. مقصود آقای غریبآبادی این است که تا زمان تدوین پروتکل و سازوکار جدید برای مدیریت تنگه هرمز، با همکاری عمان و در چارچوب اعمال حاکمیت ایران، یک مسیر موقت برای تردد کشتیها ایجاد شود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: این راهکار میتواند یک راهحل میانه باشد؛ به گونهای که هم ایران حق اعمال حاکمیت خود بر تنگه هرمز را حفظ کند و هم از تشدید تنشها جلوگیری شود.همچنین این اقدام میتواند زمینه را برای ورود ایران و آمریکا به مذاکرات هستهای و آغاز دوره ۶۰ روزه مذاکرات فراهم کند و با ایجاد یک کریدور موقت، شرایط را تا زمان دستیابی دو طرف به یک سازوکار و پروتکل جدید برای مدیریت تنگه هرمز تسهیل کند.
انتهای پیام/
