مسجد و مناره، روایت هویت تاریخی کردستان در مسیر ثبت جهانی مسجد ایرانی
شیلان صلواتی، فعال رسانه به مناسبت روز جهانی مساجد در یادداشتی نوشت: مسجد در کردستان تنها یک بنای مذهبی نیست، بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی این منطقه است که در گذر زمان، علاوه بر محل عبادت، نقش مهمی در آموزش، گردهماییهای اجتماعی و انتقال فرهنگ داشته است؛ میراثی که امروز سه نمونه شاخص آن در استان، در مسیر بررسی برای حضور در پرونده ثبت جهانی «مسجد ایرانی» قرار گرفتهاند.
مساجد تاریخی کردستان در طول سدههای گذشته، بخشی جداییناپذیر از بافت شهرها و روستاهای این منطقه بودهاند؛ بناهایی که معماری آنها در کنار کارکرد مذهبی، روایتگر بخشی از تاریخ، هنر و سبک زندگی مردم این منطقه است.
در این میان، سنندج از دیرباز به دلیل تعدد مساجد و منارههای خود با عنوان «شهر مسجد و مناره» شناخته شده است؛ عنوانی که نشاندهنده جایگاه مسجد در فرهنگ و زندگی اجتماعی مردم این شهر و به طور کلی در فرهنگ مذهبی کردستان است.
معماری مساجد تاریخی این منطقه نیز نمونهای از تنوع معماری ایرانی ـ اسلامی را به نمایش میگذارد، صحنهای مرکزی، ایوانها، شبستانهای ستوندار، ستونهای سنگی و چوبی، منارهها، کاشیکاری، آجرکاری و کتیبههای قرآنی از جمله عناصری هستند که در شماری از این بناها دیده میشود.
در ادامه روند تدوین پرونده ثبت جهانی «مسجد ایرانی»، سه مسجد تاریخی استان شامل مسجد دارالاحسان سنندج، مسجد خسروآباد گروس در شهرستان بیجار و مسجد آویهنگ در شهرستان سنندج در فهرست بررسیهای این پرونده قرار گرفتهاند.
دارالاحسان، شاخصترین مسجد تاریخی سنندج
مسجد دارالاحسان یا مسجد جامع سنندج یکی از مهمترین بناهای تاریخی و مذهبی کردستان است که در سال ۱۲۲۷ هجری قمری به دستور اماناللهخان اردلان، والی وقت کردستان، ساخته شد.
این مسجد علاوه بر کارکرد عبادی، در گذشته یکی از مراکز مهم آموزش علوم دینی در منطقه بوده و به همین دلیل، جایگاهی ویژه در تاریخ فرهنگی و علمی سنندج داشته است.
دارالاحسان دارای صحن مرکزی، دو ایوان شرقی و جنوبی و شبستانی با ۲۴ ستون سنگی است. کاشیکاریهای هفترنگ، آجرکاریهای ظریف، حوض سنگی، فوارهها، تزئینات ستونها و کتیبههای قرآنی، از مهمترین ویژگیهای معماری این بنا به شمار میروند.
ترکیب این عناصر، دارالاحسان را به یکی از نمونههای شاخص معماری مسجد در دوره قاجار و یکی از مهمترین جلوههای معماری ایرانی ـ اسلامی در کردستان تبدیل کرده است.
مسجد خسروآباد گروس؛ میراث مذهبی بیجار
مسجد تاریخی خسروآباد گروس در شهرستان بیجار، دیگر بنای مورد توجه در فرآیند بررسی پرونده مسجد ایرانی است.
این مسجد بخشی از هویت تاریخی منطقه گروس را در خود جای داده و ارزش آن تنها به کارکرد مذهبی محدود نمیشود، بلکه معماری و جایگاه آن در بافت تاریخی منطقه، بخشی از روایت فرهنگی و تاریخی بیجار را شکل میدهد.
بررسی این بنا در چارچوب پرونده ثبت جهانی، فرصتی برای معرفی ظرفیتهای معماری و میراث مذهبی شهرستان بیجار و منطقه گروس در سطح ملی و بینالمللی فراهم میکند.
مسجد آویهنگ؛ نمونهای از معماری مذهبی روستایی
مسجد تاریخی آویهنگ در روستای آویهنگ شهرستان سنندج، سومین مسجد استان است که در فهرست بررسیهای پرونده ثبت جهانی «مسجد ایرانی» قرار دارد.
این مسجد در کنار اهمیت مذهبی و تاریخی خود، نمونهای از معماری مسجد در بافت روستایی کردستان را به نمایش میگذارد و از این منظر، بخشی از تنوع معماری مساجد ایران را نمایندگی میکند.
قرار گرفتن آویهنگ در کنار دارالاحسان سنندج و مسجد خسروآباد گروس، تنوع جغرافیایی و معماری میراث مذهبی کردستان را در این پرونده نشان میدهد.
سه مسجد کردستان در مسیر ارزیابی ثبت جهانی
در حال حاضر این سه مسجد در فهرست بررسیهای پرونده ثبت جهانی مسجد ایرانی قرار دارند و در صورت احراز شرایط و برخورداری از شاخصهای لازم، امکان الحاق آنها به پرونده وجود خواهد داشت.
پرونده ثبت جهانی مسجد ایرانی با هدف نمایش سیر تحول معماری مسجد در ایران و معرفی شاخصترین نمونههای این معماری به سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) در حال تدوین است.
قرار گرفتن سه مسجد تاریخی کردستان در فرآیند بررسی این پرونده، علاوه بر معرفی ظرفیتهای فرهنگی و تاریخی استان در عرصه بینالمللی، زمینه توجه بیشتر به حفاظت و صیانت از این بناها و بهرهگیری از ظرفیت آنها برای توسعه گردشگری فرهنگی را فراهم میکند.
مساجد کردستان امروز نه تنها یادگارهایی از گذشته، بلکه بخشی زنده از هویت فرهنگی این سرزمین هستند، بناهایی که از دارالاحسان سنندج تا خسروآباد گروس و آویهنگ، روایتگر پیوند معماری، فرهنگ، دین و زندگی اجتماعی مردم این منطقهاند و اکنون فرصت یافتهاند این روایت تاریخی را در مسیر جهانیشدن بازگو کنند.
انتهای پیام/
