سوم شهریور درس عبرت وابستگی به بیگانگان است؛ وفاق ملی پشتوانه استقلال
همزمانی آغاز هفته وحدت و سالروز سوم شهریور ۱۳۲۰، یادآور دو روی یک سکه در تاریخ معاصر ایران است؛ وحدتی که ضامن استقلال کشور است و اشغالی که نتیجه وابستگی و بیپشتوانگی مردمی حاکمیت بود.
در همین زمینه، سید حسین جعفری نویسنده، محقق و پژوهشگر تاریخ اسلام و استاد علوم سیاسی و جامعهشناسی دانشگاههای استان بوشهر، در گفتوگو با خبرنگار مهر به تحلیل این دو مناسبت و نقش دولت وفاق ملی در انسجام جامعه پرداخت.
هفته وحدت؛ راهبرد تمدنی و امنیتی جهان اسلام
جعفری با تأکید بر اینکه هفته وحدت تنها یک مناسبت تقویمی نیست، آن را راهبردی تمدنی و امنیتی برای جهان اسلام دانست و گفت: دشمنان اسلام همواره کوشیدهاند با دامن زدن به اختلافات مذهبی، قومی و سیاسی، جبهه مسلمانان را متفرق کنند. تجربه تاریخی نشان میدهد هرگاه ملتهای مسلمان دچار تفرقه شدهاند، استعمارگران بهراحتی بر آنان مسلط شدهاند.
وی با اشاره به نامگذاری هفته وحدت از سوی امام خمینی (ره)، این اقدام را نسخه مقابله با توطئه تفرقهافکنی عنوان کرد و افزود: امروز که دشمنان انقلاب اسلامی با جنگ ترکیبی و رسانهای به دنبال ایجاد شکاف میان اقوام، مذاهب و نسلها هستند، وظیفه نخبگان، علما، دانشگاهیان و مسئولان این است که محورهای مشترک اعتقادی و ملی را برجسته کنند.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه وحدت شیعه و سنی در ایران نه یک شعار، بلکه یک واقعیت میدانی و سرمایه اجتماعی بزرگ است، تصریح کرد: این سرمایه باید پیوسته تقویت شود تا دشمن نتواند از شکافهای احتمالی بهره ببرد.
نقش دولت وفاق ملی در انسجام جامعه
جعفری به نقش دولت وفاق ملی در تقویت وحدت اشاره کرد و گفت: دولت وفاق ملی اگر به معنای واقعی به دنبال استفاده از ظرفیت همه گروهها، سلایق، اقوام و مذاهب در چارچوب قانون اساسی و منافع ملی باشد، میتواند گام بلندی در مسیر انسجام ملی بردارد.
وی وفاق واقعی را عبور از جناحبازیهای تنگنظرانه و توجه به مسائل اصلی مردم از جمله اقتصاد، معیشت، اشتغال، جوانان و اعتماد عمومی دانست و خاطرنشان کرد: وفاق ملی فقط یک شعار انتخاباتی نیست؛ بلکه باید در تصمیمسازیها، انتصابها و سیاستگذاریها به صورت عینی دیده شود.
بخشدار ارم با اشاره به اهمیت اعتماد عمومی ادامه داد: اگر مردم احساس کنند که دولت به همه اقشار و همه مناطق کشور بهیکچشم نگاه میکند و از ظرفیت نخبگان استانها از جمله استان بوشهر استفاده میشود، سرمایه اجتماعی نظام تقویت میشود. در مقابل، هرگونه حاشیهسازی سیاسی میتواند این سرمایه را کاهش دهد و دشمن را امیدوار کند.
سوم شهریور ۱۳۲۰ نتیجه جدایی حاکمیت از ملت
جعفری در ادامه با اشاره به سالروز سوم شهریور ۱۳۲۰ و اشغال ایران توسط متفقین، این روز را یکی از درسهای بزرگ تاریخ معاصر ایران خواند و گفت: رضاخان با کودتا روی کار آمد و در طول دوران حکومت خود، نه تنها استقلال واقعی کشور را تأمین نکرد، بلکه با سرکوب آزادیخواهان، حذف احزاب، سانسور مطبوعات و وابستگی فزاینده به قدرتهای خارجی، پیوند خود را با ملت قطع کرد.
وی با بیان اینکه ارتش رضاخان با وجود ظواهر نظامی، فاقد روحیه مقاومت مردمی بود، افزود: زمانی که متفقین در شهریور ۱۳۲۰ به ایران حمله کردند، رضاخان به جای فراخواندن ملت به مقاومت و دفاع از خاک وطن، عملاً میدان را خالی کرد و با فراری مفتضحانه، کشور را در شرایط اشغال، قحطی و بیثباتی رها کرد.
این پژوهشگر تاریخ اسلام تأکید کرد: این رفتار نشان داد حکومتی که پشتوانه مردمی نداشته باشد، حتی اگر ادعای مدرنسازی و قدرت نظامی داشته باشد، در برابر بحرانها بهسرعت فرو میپاشد.
مقایسه نظام وابسته پهلوی با جمهوری اسلامی
جعفری به مقایسه نظام پهلوی با جمهوری اسلامی از منظر پشتوانه مردمی و استقلال پرداخت و گفت: نظام پهلوی یک نظام، دیکتاتوری و وابسته بود؛ مشروعیت خود را نه از آرای مردم، بلکه از حمایت بیگانگان میگرفت. انتخابات در آن دوره نمایشی بود، مجلس عملاً فرمایشی بود و مردم در سرنوشت سیاسی کشور نقشی نداشتند.
وی نتیجه این ساختار را غارت منابع ملی، قراردادهای استعماری و در نهایت اشغال ایران بدون مقاومت جدی دانست و افزود: در مقابل، نظام جمهوری اسلامی بر پایه مردمسالاری دینی شکل گرفته است. در این نظام، مردم در تعیین سرنوشت خود مشارکت واقعی دارند؛ رهبری از میان خود ملت و بر اساس ضوابط و رأی مجلس خبرگان انتخاب میشود، رئیسجمهور و نمایندگان مجلس با رأی مستقیم مردم برگزیده میشوند و پاسخگویی به ملت یک اصل اساسی است.
این استاد علوم سیاسی با تأکید بر تفاوت ماهوی این دو نظام تصریح کرد: جمهوری اسلامی در طول بیش از چهار دهه، با وجود همه فشارها، تحریمها و توطئههای خارجی، هرگز خاک ایران را تنها نگذاشته و در هشت سال جنگ تحمیلی، با تکیه بر حضور مردم و تفکر مقاومت، حتی یک وجب از خاک کشور را از دست نداد.
وظیفه مردم و مسئولان در شرایط کنونی
جعفری با اشاره به وظایف مردم و مسئولان در این دو مناسبت همزمان گفت: مردم شریف ایران باید بدانند که استقلال و امنیت امروز کشور، مرهون خون شهیدان، رهبری حکیمانه و حضور همیشگی خود آنان در صحنه است. وظیفه امروز ما، حفظ وحدت، تقویت بصیرت، پرهیز از اختلافات بیهوده و تلاش برای ساختن کشور است.
وی از مسئولان خواست قدر این ملت را بدانند و با خدمت صادقانه، عدالتمحور و بیحاشیه، اعتماد عمومی را افزایش دهند و اظهار داشت: هفته وحدت را باید فرصتی برای نزدیکتر شدن دلها و رفع سوءتفاهمها دانست و سوم شهریور را نیز باید به مثابه یک زنگ خطر تاریخی در نظر گرفت که هرگاه استقلال، وحدت و پشتوانه مردمی فراموش شود، سرنوشت تلخ گذشته تکرار خواهد شد.
این محقق و پژوهشگر تاریخ اسلام مهمترین درس سوم شهریور ۱۳۲۰ برای نسل امروز را این دانست که استقلال را نمیتوان با اتکا به بیگانگان تأمین کرد و گفت: حکومتی که از مردم جدا باشد، در بحرانها تنها میماند. رضاخان به جای آنکه به ملت تکیه کند، به قدرتهای خارجی دل بسته بود و به همین دلیل، در لحظه خطر، کشور را رها کرد.
جعفری خاطرنشان کرد: امروز ایران اسلامی با همه مشکلات اقتصادی و فشارهای بیرونی، یک تفاوت اساسی با آن دوران دارد؛ و آن، پیوند عمیق ملت با آرمانهای انقلاب و تکیه بر توان داخلی است. اگر این پیوند را حفظ کنیم و شعار وفاق ملی را به عمل تبدیل کنیم، هیچ قدرت خارجی نخواهد توانست استقلال و تمامیت ارضی ایران عزیز را خدشهدار کند.
