خودرو در مدار تورمگریزی/ قیمتها ۱.۹ برابر تورم رشد کرد
بررسی روند نرخ تورم و تغییرات قیمت سه خودروی پرتقاضای بازار نشان میدهد در برخی سالها رشد قیمت خودرو فاصله قابلتوجهی با تورم عمومی داشته است؛ بهطوریکه در سال ۱۴۰۴ قیمت دنا معمولی ۹۸ درصد، کوییک دندهای ۹۲ درصد و پژو پارس نیز ۸۰ درصد افزایش یافته، در حالی که نرخ تورم سالانه ۴۸.۳ درصد ثبت شده است.
روند قیمت خودرو در سالهای اخیر نشان میدهد بازار خودرو همواره متناسب با تورم عمومی حرکت نکرده و در مقاطعی رشد قیمت خودرو به شکل محسوسی از افزایش سطح عمومی قیمتها پیشی گرفته است. مقایسه نرخ تورم سالانه با تغییرات قیمت کوییک دندهای، پژو پارس ELX و دنا معمولی، تصویری روشن از این فاصله ارائه میکند.
بر اساس دادههای ارائهشده، نرخ تورم در سال ۱۳۹۷ معادل ۳۱.۲ درصد، در سال ۱۳۹۸ برابر با ۴۱.۲ درصد، در سال ۱۳۹۹ معادل ۴۷.۱ درصد، در سال ۱۴۰۰ حدود ۴۶.۲ درصد، در سال ۱۴۰۱ معادل ۵۳.۱ درصد، در سال ۱۴۰۲ برابر با ۴۷.۴ درصد، در سال ۱۴۰۳ معادل ۳۵.۸ درصد و در سال ۱۴۰۴ به ۴۸.۳ درصد رسیده است.
در همین بازه، تغییرات قیمت خودروهای مورد بررسی بر اساس آمار مرکز پژوهش های مجلس در برخی سالها بسیار بالاتر از تورم عمومی بوده است. بهعنوان نمونه، در سال ۱۳۹۹ که نرخ تورم ۴۷.۱ درصد بود، قیمت کوییک دندهای ۶۶ درصد، پژو پارس حدود ۶۸ درصد و دنا معمولی ۷۳ درصد افزایش داشت. این فاصله نشان میدهد خودرو در آن سال نهتنها از تورم عقب نمانده، بلکه با سرعت بیشتری افزایش قیمت را تجربه کرده است.
در سال ۱۴۰۰، اما شرایط متفاوت بود. در حالی که تورم سالانه به ۴۶.۲ درصد رسید، رشد قیمت کوییک دندهای ۳۷ درصد، پژو پارس ELX حدود ۳۳ درصد و دنا معمولی ۳۰ درصد ثبت شد؛ بنابراین هر سه خودرو در این سال پایینتر از نرخ تورم عمومی حرکت کردند.
خودرو در ۱۴۰۱ دوباره از تورم عبور کرد
سال ۱۴۰۱ یکی از دورههایی بود که شکاف میان تورم عمومی و رشد قیمت خودرو دوباره معکوس شد. در این سال نرخ تورم ۵۳.۱ درصد اعلام شده، اما کوییک دندهای و پژو پارس هر کدام ۸۷ درصد افزایش قیمت داشتند و رشد قیمت دنا معمولی نیز به ۷۳ درصد رسید.
به این ترتیب، رشد قیمت کوییک و پژو پارس در این سال حدود ۳۴ واحد درصد بالاتر از تورم عمومی بوده و دنا نیز حدود ۲۰ واحد درصد بیشتر از نرخ تورم افزایش قیمت داشته است.
این روند در سال ۱۴۰۲ کاملاً تغییر کرد. در شرایطی که نرخ تورم ۴۷.۴ درصد بود، رشد قیمت کوییک دندهای تنها ۸ درصد، پژو پارس ELX حدود ۲۹ درصد و دنا معمولی ۱۲ درصد ثبت شد؛ بنابراین هر سه مدل در این سال پایینتر از تورم عمومی حرکت کردند.
در سال ۱۴۰۳ نیز فاصله میان تورم و رشد قیمت خودرو همچنان به نفع تورم عمومی بود. در این سال نرخ تورم ۳۵.۸ درصد ثبت شد، اما قیمت کوییک دندهای ۲۹ درصد، پژو پارس حدود ۲۰ درصد و دنا معمولی تنها ۱۰ درصد افزایش یافت.
جهش دوباره خودرو در ۱۴۰۴
بیشترین شکاف در دادههای ارائهشده مربوط به سال ۱۴۰۴ است. در این سال نرخ تورم به ۴۸.۳ درصد رسید، اما قیمت دنا معمولی ۹۸ درصد افزایش یافت؛ یعنی رشد قیمت این خودرو حدود ۵۰ واحد درصد بیشتر از تورم عمومی بوده است.
همچنین قیمت کوییک دندهای در همین سال ۹۲ درصد افزایش داشته که حدود ۴۴ واحد درصد بالاتر از نرخ تورم است. پژو پارس ELX نیز با رشد ۸۰ درصدی، حدود ۳۲ واحد درصد بیشتر از تورم عمومی افزایش قیمت پیدا کرده است.
بر این اساس، میانگین رشد قیمت سه خودروی مورد بررسی در سال ۱۴۰۴ به حدود ۹۰ درصد رسیده است؛ یعنی متوسط افزایش قیمت این خودروها حدود ۴۲ واحد درصد بیشتر از نرخ تورم عمومی بوده است. این فاصله قابلتوجه نشان میدهد رشد قیمت خودرو در این سال صرفاً تابعی از تورم عمومی نبوده و عوامل دیگری نیز بر بازار اثر گذاشتهاند.
خودرو در ایران فقط کالای مصرفی نیست
نکته مهم در تحلیل بازار خودرو ایران این است که خودرو را نمیتوان صرفاً در گروه کالاهای مصرفی قرار داد. خودرو در اقتصاد ایران برای بخش قابلتوجهی از مردم ماهیت یک دارایی سرمایهای و ابزار حفظ ارزش پول نیز پیدا کرده است.
در شرایطی که تورم بالا و بیثباتی اقتصادی وجود دارد، خودرو میتواند همزمان یک وسیله مصرفی و یک دارایی قابل معامله باشد. همین ویژگی باعث میشود رفتار قیمت خودرو الزاماً با تورم عمومی یکسان نباشد و عواملی مانند انتظارات تورمی، نرخ ارز، محدودیت عرضه، هزینه تولید و تقاضای سرمایهای نیز بر قیمت آن اثر بگذارند.
از همین منظر، جهش متوسط ۹۰ درصدی قیمت سه خودروی مورد بررسی در سال ۱۴۰۴، در شرایطی که تورم عمومی ۴۸.۳ درصد بوده، اهمیت بیشتری پیدا میکند. این اختلاف نشان میدهد بازار خودرو در ایران علاوه بر فشار هزینهای ناشی از تورم، از ماهیت سرمایهای این کالا نیز تأثیر میپذیرد.
نگاهی به سال ۱۳۹۷
در سال ۱۳۹۷، برای کوییک دندهای دادهای به دلیل عدم تولید ثبت نشده، اما تغییرات قیمت پژو پارس ELX و دنا معمولی بهترتیب ۱۴۰ و ۱۵۲ درصد گزارش شده است. این ارقام در مقایسه با نرخ تورم ۳۱.۲ درصدی آن سال، شکاف بسیار بزرگی را نشان میدهد.
در سال ۱۳۹۸ نیز نرخ تورم ۴۱.۲ درصد بود، در حالی که رشد قیمت کوییک دندهای ۳۷.۸ درصد، پژو پارس ELX حدود ۳۸ درصد و دنا معمولی ۳۴.۴ درصد ثبت شد. بر این اساس، هر سه خودرو در این سال کمتر از تورم عمومی افزایش قیمت داشتند.
خودرو، فقط تابع تورم نیست
مقایسه این دادهها نشان میدهد ارتباط میان تورم عمومی و قیمت خودرو خطی و یکسان نیست. در برخی سالها مانند ۱۳۹۹، ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴، قیمت خودرو با فاصلهای محسوس بالاتر از تورم افزایش یافته و در سالهایی مانند ۱۴۰۰، ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳، رشد قیمت خودرو پایینتر از نرخ تورم عمومی بوده است.
این تفاوت نشان میدهد تورم عمومی یکی از متغیرهای اثرگذار بر قیمت خودرو است، اما بهتنهایی نمیتواند تمام جهشهای قیمتی این بازار را توضیح دهد. در اقتصاد ایران، خودرو به دلیل نقش همزمان مصرفی و سرمایهای خود، تحت تأثیر مجموعهای از عوامل اقتصادی و انتظارات بازار قرار دارد.
از میان خودروهای بررسیشده، دنا معمولی با ثبت رشد ۹۸ درصدی در سال ۱۴۰۴ بیشترین افزایش قیمت را داشته و کوییک دندهای با ۹۲ درصد در رتبه بعدی قرار گرفته است. پژو پارس نیز با رشد ۸۰ درصدی همچنان افزایش قیمتی بهمراتب بالاتر از نرخ تورم عمومی را تجربه کرده است.
