صفایی: گور ایرانی در مسیر بازگشت به زیستگاههای تاریخی/ کریدورهای جابهجایی زیر ذرهبین حفاظت مشارکتی
فریبا نباتی: گور ایرانی دوباره در مناطقی دیده میشود که سالها از قلمرو آن دور مانده بود؛ از یزد و سمنان تا کرمان. افزایش جمعیت در بهرامگور و فشار بر زیستگاه، گورها را به سوی زیستگاههای تاریخیشان سوق داده، بازگشتی که حالا یک پرسش مهم را پیش روی دوستداران محیطزیست گذاشته است: آیا گور ایرانی در حال بازپسگیری قلمرو تاریخی خود است؟
معصومه صفایی، معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش سازمان حفاظت محیطزیست، در گفتوگو با برنا و در پاسخ به این سوال که گور ایرانی در حال گسترش قلمرو است، این افزایش به معنای افزایش جمعیت است یا صرفاً جابهجایی و گسترش پراکنش گونه، گفت: در حال حاضر بیشترین جمعیت گور ایرانی در پارک ملی قطرویه در منطقه بهرامگور قرار دارد و برآوردهای انجامشده، جمعیت این منطقه را حدود یکهزار و ۲۰۰ تا یکهزار و ۳۰۰ رأس نشان میدهد.
وی با اشاره به افزایش جمعیت گورهای ایرانی در این منطقه افزود: این افزایش جمعیت میتواند موجب فشار بیشتر بر زیستگاه شود و در صورت افزایش چرای دام و لگدمال شدن عرصه، چهره اکوسیستم نیز تغییر میکند و آسیبهایی به آن وارد میشود که در ادامه میتواند برای خود جمعیت گورخرها نیز مخاطرهآمیز باشد.
صفایی ادامه داد: یکی از رفتارهای طبیعی گورخرها در مواجهه با فشارهای زیستگاهی، جابهجایی است. در برخی موارد این جابهجایی به صورت مقطعی و فصلی اتفاق میافتد؛ به این معنا که در فصل کمبارش، زمانی که علوفه کاهش پیدا میکند، گورخرها برای مدتی به زیستگاههای اطراف منتقل میشوند و سپس بازمیگردند.
معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش سازمان حفاظت محیطزیست با بیان اینکه در سالهای اخیر نوع دیگری از جابهجایی در گورخرها مشاهده شده است، اظهار کرد: با توجه به افزایش جمعیت، اکنون با نوعی سرریز جمعیت مواجه هستیم و گورها بار دیگر حرکت به سمت زیستگاههای تاریخی خود را آغاز کردهاند. این حرکت به معنای سرگردان شدن گورخرها و خارج شدن آنها از زیستگاه نیست، بلکه به نظر میرسد نوعی سابقه تاریخی در رفتار این گونه وجود دارد که باعث میشود به سمت زیستگاههای پیشین خود حرکت کند.
صفایی گفت: اکنون این گونه به سمت زیستگاههای تاریخی در یزد، سمنان و کرمان حرکت میکنند و حتی اخیراً در منطقه اختصاصی منصورآباد رفسنجان نیز مشاهده شدهاند.
وی با اشاره به الگوی جابهجایی گورها ادامه داد: گاهی دو فرد از یک گله جدا میشوند، مسیر و نقطه مناسبی را پیدا میکنند و بعد بازمیگردند و جمعیت دیگری را با خود به آن منطقه میبرند.
معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش سازمان حفاظت محیطزیست این روند را امیدوارکننده دانست و گفت: این جابهجاییها برای ما امیدوارکننده است، چراکه نشان میدهد زیستگاههای تاریخی این گونه در حال بازگشت به شرایط قبلی هستند و گورخرها به صورت خودجوش دوباره در این زیستگاهها مستقر میشوند.
کریدورهای حرکتی گور ایرانی در مسیر حفاظت
صفایی درباره اینکه مهمترین نیاز گور ایرانی، امنیت کریدورهای مهاجرتی است و اقدام حفاظتی سازمان محیطزیست در برابر این جابهجاییها چیست، اظهار کرد: وظیفه ما این است که کریدورهایی را که گورخرها اکنون از طریق آنها به سمت زیستگاههای تاریخی خود حرکت میکنند، ایمن کنیم. در این زمینه، حفاظت مشارکتی و استفاده از ظرفیت جوامع محلی در دستور کار قرار دارد و تلاش میکنیم در قالب حفاظت مردمی، تفاهمنامههایی با جوامع محلی منعقد کنیم تا آنها نیز در حفاظت از این مسیرها مشارکت داشته باشند.
وی با تأکید بر اینکه مشارکت مردم محلی باید استمرار داشته باشد، گفت: اگر قرار است مشارکت قوام و تداوم داشته باشد، حتماً باید با نوعی انتفاع همراه باشد؛ یعنی جامعه محلی باید از حفاظت انجامشده نفعی ببرد.
صفایی ادامه داد: حفاظت از یک گونه میتواند برای جامعه محلی هویت ایجاد کند، چراکه فرد احساس میکند از یک نماد و سرمایه ملی حفاظت کرده است، اما در کنار این هویت باید زمینهای برای ایجاد درآمد نیز فراهم شود.
استفاده از نماد حیاتوحش برای ایجاد درآمد محلی
معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش سازمان حفاظت محیطزیست با اشاره به ظرفیت تولیدات محلی اظهار کرد: برای مثال، اگر روی محصولاتی که جامعه محلی تولید میکند، به جای یک طرح ساده، تصویر یک گونه حیاتوحش یا حتی یک اثر گلدوزیشده توسط یک بانوی محلی قرار بگیرد، این موضوع میتواند برای جامعه محلی آورده اقتصادی نیز داشته باشد.
صفایی گفت: در چنین شرایطی، حفاظت از حیاتوحش فقط یک موضوع محیطزیستی نیست، بلکه میتواند زمینهای برای انتفاع جامعه محلی نیز ایجاد کند و همین موضوع به پایدار شدن مشارکت کمک میکند.
وی با اشاره به شیوهنامههای مشارکت در حفاظت و حفظ محیط زیست طبیعی افزود: بر اساس یکی از بندهای این شیوهنامهها، هر فرد یا مجموعهای که بخواهد از نمادهای حیاتوحش در تبلیغات و فعالیتهای تجاری خود استفاده کند، باید از سازمان مجوز بگیرد و در ازای آن هزینهای برای حفاظت از گونه مربوطه پرداخت کند، اما وقتی با جامعه محلی کار میکنیم، از آنها به صورت رایگان میخواهیم که از نمادهای حیاتوحش در تولیدات خود استفاده کنند و در این زمینه آموزشهای لازم را نیز ارائه میدهیم.
صفایی تأکید کرد: بنابراین تعامل با جامعه محلی صرفاً به معنای بهرهبرداری مستقیم از طبیعت نیست، بلکه بخشی از آن به ایجاد زمینه برای مشارکت مردم در حفاظت بازمیگردد.
مسیرهای گور ایرانی باید مبتنی بر پژوهش مشخص شود
معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش سازمان حفاظت محیطزیست، در پاسخ به اینکه، در حال حاضر چند کریدور اصلی این گونه در معرض تهدید قرار دارند، به وضعیت فعلی کریدورهای مورد استفاده گور ایرانی اشاره کرد و گفت: اکنون یک تیم در حال انجام مطالعات است تا به صورت دقیق مشخص شود گورخرها از چه کریدورهایی عبور میکنند.
وی افزود: ما به صورت ضمنی برخی از این مسیرها را میشناسیم، اما اساس کار این است که همه اقدامات مبتنی بر پژوهش باشد و نتیجه یک مرجع پژوهشی به صورت مشخص اعلام شود تا اقدامات حفاظتی بر اساس آن انجام گیرد. گروهی از کارشناسان از انجمن حفاظتگاهها در حال انجام مطالعاتاند تا مشخص شود دقیقاً کدام کریدورها مورد استفاده گورخرها قرار میگیرند.
صفایی خاطرنشان کرد: هدف این است که مسیرهای حرکتی گورخرها به سمت زیستگاههای تاریخی، همزمان با بازگشت این گونه به زیستگاههای پیشین، از طریق مشارکت جوامع محلی ایمن شود.
انتهای پیام/
