عربستان بر سر دو راهی جنگ و مذاکره/ معادله جدید جنگ یمن
پیشروی حوثیها در یمن و گسترش حملات آنها به خاک عربستان، ریاض را در برابر یکی از دشوارترین مقاطع جنگ یمن قرار داده است. درگیریهای اخیر نشان میدهد که بحران بار دیگر از یک مناقشه عمدتاً داخلی فاصله گرفته و به مسئلهای با ابعاد منطقهای و امنیتی تبدیل شده است؛ بهویژه آنکه همزمان، زیرساختهای نظامی و اقتصادی عربستان و مسیرهای حیاتی انرژی در معرض تهدید قرار گرفتهاند.
در چنین شرایطی، عربستان با دو مسیر اصلی مواجه است: تشدید عملیات نظامی یا تلاش برای بازگشت به مسیر مذاکره. تشدید حملات میتواند با هدف عقب راندن حوثیها و بازگرداندن موازنه در میدان انجام شود، اما خطر تبدیل شدن جنگ به یک درگیری فرسایشی و گسترش آن به سایر کشورهای منطقه را نیز افزایش میدهد. از سوی دیگر، ادامه حملات حوثیها هزینههای امنیتی و اقتصادی فزایندهای برای ریاض ایجاد میکند و میتواند فشار برای یافتن یک راهحل سیاسی را افزایش دهد. در این بین با سه سناریوی احتمالی مواجه هستیم؛ سناریوی نخست، تشدید محدود و متقابل است؛ به این معنا که عربستان حملات هوایی را افزایش دهد و حوثیها نیز در پاسخ، حملات موشکی و پهپادی علیه اهداف نظامی و اقتصادی عربستان را ادامه دهند. در این وضعیت، هیچیک از طرفین الزاماً به دنبال جنگ تمامعیار نیستند، اما چرخه حمله و تلافی میتواند بهتدریج دامنه بحران را افزایش دهد.
سناریوی دوم، بازگشت تدریجی به مذاکره و آتشبس است. فشار نظامی میتواند در نهایت طرفین را به این جمعبندی برساند که ادامه جنگ هزینه بیشتری از دستاوردهای آن دارد. در چنین شرایطی، کاهش محاصره، تضمین امنیت کشتیرانی و تأسیسات انرژی و ایجاد سازوکاری برای توقف حملات میتواند محور مذاکرات قرار گیرد. تماسهای اخیر میان آمریکا و حوثیها در عمان نیز نشان میدهد کانالهای دیپلماتیک کاملاً از بین نرفتهاند.
سناریوی سوم، گسترش منطقهای بحران است؛ در صورتی که حملات به زیرساختهای انرژی یا مسیرهای کشتیرانی شدت بگیرد، بحران میتواند از یمن و عربستان فراتر برود و پای بازیگران دیگری را نیز بیشتر به میدان باز کند. در چنین وضعیتی، هم امنیت انرژی و هم تجارت دریایی منطقه تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
در مجموع، مسیر تحولات به میزان موفقیت عربستان در مهار حملات، توان حوثیها برای حفظ دستاوردهای میدانی و مهمتر از همه، آمادگی طرفین برای تبدیل فشار نظامی به اهرمی برای مذاکره بستگی خواهد داشت. بنابراین، در کوتاهمدت احتمال تداوم درگیری و تشدید محدود وجود دارد، اما فشار هزینههای نظامی و اقتصادی میتواند همزمان زمینه را برای بازگشت به مذاکرات فراهم کند. در گفتوگو با دو کارشناس، آینده تحولات بین حوثیها و عربستان سعودی را مورد واکاوی قرار دادیم.
پیامد تشدید تنش
دکتر کامران کرمی، پژوهشگر مسائل خلیجفارس، درباره سناریوی پیشروی تحولات بین حوثیها و عربستان به خبرگزاری برنا توضیح داد: «طبیعتا در هر سناریوی تشدید تنش مانند آنچه در طول ۱۰ سال گذشته پس از حمله ائتلاف سعودی به یمن صورت گرفته و ناکارآمدی آن در جغرافیای منازعه یمن آشکار شده، اینبار و در صورت تشدید دوباره تنش از سوی عربستان، شاهد یک همتکمیلی بین بابالمندب و هرمز خواهیم بود که اثرات آن دیگر محدود به جغرافیای محلی یمن و جزیره العرب نخواهد بود و در سطح فرامنطقه آشکار خواهد شد.» به گفته این پژوهشگر، بر اساس الگوی رفتاری انصارالله به نظر نمیرسد که آنها، هم بخواهند مرزهای جنوبی عربستان را به کانون تهدید تبدیل کنند و هم بخواهند با پیشروی در تعز به سمت عدن حرکت کرده و خود را با جنوبیها درگیر کنند. کرمی ادامه داد: «به نظر میرسد که عمده تلاش انصارالله این خواهد بود که بتواند پیشروی در نوار ساحل غربی را تثبیت و آن را به کارت بازی در معادله یمن و همزمان عربستان و آمریکا تبدیل کند. از این منظر محتمل است که آمریکاییها بر اساس تجربه ۲۰۲۴ به این سو، در برخورد با انصارالله به جای باز کردن جبهه جدید جنگ، به سمت توافقات دوجانبه حرکت کنند.»
آسیبپذیری ریاض
همچنین جعفر قنادباشی، کارشناس مسائل منطقه، درباره احتمال گسترش درگیری میان عربستان و حوثیها گفت: «آنچه اکنون در یمن و عربستان جریان دارد، خود یک درگیری گسترده است و نمیتوان آن را صرفاً یک رویارویی محدود دانست.» به گفته او، دامنه اهداف حوثیها از شرق تا غرب عربستان را دربر گرفته و حملات اخیر، مراکز مهم نظامی و نفتی این کشور را هدف قرار داده است. همزمان، تعداد حملات و میزان هدفگیریها نیز افزایش یافته است.
قنادباشی با اشاره به عملیات نظامی عربستان در یمن افزود: «ریاض طی روزهای اخیر بخش قابلتوجهی از ظرفیت نظامی خود را به کار گرفته و حملات هوایی گستردهای علیه مواضع مختلف در یمن انجام داده است. در عرصه زمینی نیز نیروهای مورد حمایت عربستان در عملیات اخیر متحمل خسارات سنگینی شدهاند.» بنابراین، از نگاه او، درگیری کنونی در سه حوزه زمینی، هوایی و دریایی جریان دارد و از نظر دامنه، به یک جنگ گسترده نزدیک شده است.
این کارشناس مسائل منطقه، محتملترین سناریو را ادامه تشدید درگیری در کوتاهمدت و سپس حرکت به سمت مذاکره یا آتشبس دانست. به گفته قنادباشی، حوثیها تلاش میکنند با افزایش فشار نظامی، عربستان را به کاهش یا رفع محاصره وادار کنند و وارد مسیر مذاکره شوند. در مقابل، ریاض نیز تلاش خواهد کرد پیش از ورود به گفتوگو، ضربات بیشتری به انصارالله وارد کند.
قنادباشی با اشاره به آسیبپذیری عربستان در برابر تداوم جنگ اظهار کرد که ظرفیت اقتصادی و نفتی این کشور میتواند تحت فشار قرار گیرد و ادامه حملات، هزینههای سنگینی برای ریاض ایجاد کند. از این رو، او معتقد است عربستان در نهایت ناچار خواهد شد به سمت نوعی مصالحه با حوثیها حرکت کند و از شدت محاصره یا عملیات نظامی بکاهد.
او همچنین تأکید کرد که آسیبپذیری عربستان در این مناقشه بیشتر از حوثیهاست و تداوم شرایط اضطراری میتواند فشارهای داخلی بر ریاض را نیز افزایش دهد.
انتهای پیام/
