شروع بلوغ در دختران پیش از ۸سالگی و در پسران پیش از ۹سالگی نیازمند بررسی است

پرستو شیرمحمدی: مونا نوربخش، فوق تخصص غدد درون‌ریز و متابولیسم کودکان و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران، در گفت‌و‌گو با خبرنگار برنا، درباره بلوغ زودرس در کودکان اظهار کرد: بلوغ فرایندی طبیعی است که طی آن بدن کودک به سمت بلوغ جنسی و جسمی پیش می‌رود و زمانی که علائم واقعی بلوغ زودتر از زمان مورد انتظار شروع شوند، به آن «بلوغ زودرس» گفته می‌شود.

وی افزود: به‌طور کلاسیک، شروع علائم بلوغ قبل از ۸ سالگی در دختران و قبل از ۹ سالگی در پسران نیازمند بررسی از نظر بلوغ زودرس است، اما فقط سن شروع علائم اهمیت ندارد و سرعت پیشرفت بلوغ، سرعت رشد قدی و میزان بلوغ استخوان‌ها نیز از اهمیت زیادی برخوردار هستند.

نوربخش تصریح کرد: بنابراین هر علامتی که در این سنین دیده شود الزاماً به معنای بیماری یا نیاز قطعی به درمان نیست و باید توسط پزشک مورد ارزیابی قرار گیرد.

این فوق تخصص غدد درون‌ریز و متابولیسم کودکان با اشاره به برخی تغییرات جسمی که ممکن است در سنین پایین‌تر ایجاد شوند، گفت: بعضی تغییرات مانند بوی بدن، رویش مو‌های زیر بغل یا ناحیه تناسلی ممکن است بدون شروع واقعی بلوغ جنسی، زودتر اتفاق بیفتند و لزوماً به معنای «بلوغ زودرس واقعی» نیستند.

وی درباره تفاوت بلوغ زودرس در دختران و پسران اظهار کرد: بلوغ زودرس هم از نظر زمان شروع و هم از نظر علل احتمالی در دختران و پسران تفاوت‌هایی دارد.

نوربخش ادامه داد: در دختران، بلوغ زودرس شایع‌تر است و در بسیاری از موارد علت مشخصی برای آن پیدا نمی‌شود و بلوغ از همان مسیر طبیعی مغز و هورمون‌ها، فقط زودتر آغاز شده است.

وی افزود: در پسران، بلوغ زودرس شیوع کمتری دارد و احتمال وجود یک علت زمینه‌ای، به‌خصوص در سنین پایین، بیشتر است؛ بنابراین در پسرانی که علائم بلوغ قبل از ۹ سالگی ظاهر می‌شود، بررسی دقیق پزشکی اهمیت ویژه‌ای دارد.

نشانه‌هایی که والدین باید جدی بگیرند

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران درباره شایع‌ترین نشانه‌های بلوغ زودرس در دختران و پسران گفت: در دختران، مهم‌ترین نشانه معمولاً شروع رشد پستان است و به دنبال آن ممکن است رشد قدی سریع‌تر شود، مو‌های ناحیه تناسلی و زیر بغل ظاهر شوند، بوی بدن تغییر کند و در مراحل بعدی قاعدگی شروع شود.

وی درباره نشانه‌های بلوغ زودرس در پسران نیز اظهار کرد: در پسران افزایش اندازه بیضه‌ها معمولاً یکی از مهم‌ترین و قابل اعتمادترین علائم شروع بلوغ است و سپس بزرگ شدن آلت تناسلی، رویش مو‌های ناحیه تناسلی و زیر بغل، افزایش رشد قدی، تغییر صدا، افزایش توده عضلانی و گاهی بروز آکنه دیده می‌شود.

نوربخش تأکید کرد: در هر دو جنس، افزایش سرعت رشد قدی می‌تواند یکی از نشانه‌های مهم باشد و والدین باید به‌خصوص زمانی مراجعه کنند که این تغییرات در سنین پایین شروع شوند یا در مدت کوتاهی به‌سرعت پیشرفت کنند.

وی درباره مهم‌ترین عوامل مؤثر در بروز بلوغ زودرس گفت: علل بلوغ زودرس متنوع هستند. در نوعی که به آن «بلوغ زودرس مرکزی» می‌گوییم، سیستم هورمونی مغز که شروع بلوغ را کنترل می‌کند، زودتر از زمان معمول فعال می‌شود.

این فوق تخصص غدد کودکان افزود: در بسیاری از دختران علت مشخصی برای این اتفاق پیدا نمی‌شود و زمینه ژنتیکی نیز می‌تواند نقش داشته باشد.

وی اضافه‌وزن و چاقی را یکی از عوامل مهم مرتبط با شروع زودتر بلوغ، به‌خصوص در دختران، عنوان کرد و گفت: ارتباط وزن بدن با زمان بلوغ در پسران پیچیده‌تر است و شواهد در این زمینه کاملاً یکسان نیستند.

نوربخش ادامه داد: عوامل دیگری مانند تغذیه، شرایط داخل رحم و دوران جنینی، عوامل محیطی و برخی مواد شیمیایی دارای اثرات هورمونی نیز در مطالعات مورد توجه قرار گرفته‌اند، اما نمی‌توان گفت که یک عامل منفرد علت بلوغ زودرس در همه کودکان است.

وی با اشاره به بلوغ زودرس محیطی گفت: در بعضی کودکان نیز علت، تولید هورمون‌های جنسی از منابعی غیر از مسیر طبیعی بلوغ است که به آن «بلوغ زودرس محیطی» گفته می‌شود. در این موارد باید علت زمینه‌ای به‌طور دقیق بررسی شود.

پیامد‌های روانی بلوغ زودرس برای کودکان

این فوق تخصص غدد درون‌ریز و متابولیسم کودکان درباره پیامد‌های بلوغ زودرس برای سلامت روان کودک اظهار کرد: کودکی که زودتر از همسالان خود وارد بلوغ می‌شود، ممکن است از نظر ظاهری و احساسی با تغییراتی روبه‌رو شود که هنوز برای سن او قابل درک یا پذیرفتنی نیستند.

وی توضیح داد: برای مثال، ممکن است دختر کم‌سن‌وسال به دلیل رشد پستان یا شروع قاعدگی احساس خجالت یا تفاوت با همکلاسی‌های خود داشته باشد. در برخی کودکان، نگرانی درباره ظاهر بدن، کاهش اعتمادبه‌نفس، اضطراب یا دشواری در برقراری ارتباط با همسالان دیده می‌شود.

نوربخش در عین حال تأکید کرد: بلوغ زودرس به این معنی نیست که کودک حتماً دچار مشکل روانی خواهد شد. واکنش هر کودک متفاوت است و حمایت خانواده و توضیح مناسب درباره تغییرات بدن می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد.

وی افزود: در صورت وجود اضطراب یا مشکلات قابل توجه رفتاری و اجتماعی، مشاوره روان‌شناختی نیز می‌تواند مفید باشد.

نوربخش درباره نقش اصلاح تغذیه و سبک زندگی در پیشگیری از بلوغ زودرس گفت: نمی‌توان گفت که با رعایت یک رژیم غذایی خاص می‌توان از تمام موارد بلوغ زودرس جلوگیری کرد، زیرا عوامل ژنتیکی و هورمونی نیز در زمان شروع بلوغ نقش دارند.

وی ادامه داد: با این حال، پیشگیری از اضافه‌وزن و چاقی، داشتن فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل و خواب کافی برای سلامت عمومی کودک اهمیت زیادی دارد و می‌تواند از عواملی که با شروع زودتر بلوغ ارتباط دارند، به‌خصوص اضافه‌وزن، جلوگیری کند.

این فوق تخصص غدد کودکان تأکید کرد: بنابراین توصیه نمی‌شود والدین برای پیشگیری از بلوغ زودرس، کودک را تحت رژیم‌های محدودکننده یا حذف گروه‌های غذایی قرار دهند. هدف، داشتن یک الگوی غذایی سالم و متعادل متناسب با سن کودک است.

آیا شیوع بلوغ زودرس افزایش یافته است؟

وی درباره اینکه چرا در سال‌های اخیر بیشتر درباره بلوغ زودرس کودکان صحبت می‌شود، اظهار کرد: این موضوع فقط یک نگرانی رسانه‌ای نیست. مطالعات مختلف در کشور‌های گوناگون نشان داده‌اند که در چند دهه اخیر، در بسیاری از جمعیت‌ها تمایل به شروع زودتر بلوغ مشاهده شده است.

نوربخش در عین حال گفت: میزان این تغییر در مناطق و گروه‌های مختلف متفاوت است و نمی‌توان یک عدد واحد برای همه کشور‌ها بیان کرد.

وی یکی از عوامل مهمی را که در این زمینه مورد توجه قرار گرفته است، افزایش شیوع اضافه‌وزن و چاقی در کودکان عنوان کرد و افزود: ارتباط این موضوع با بلوغ زودتر در دختران واضح‌تر است، در حالی که در پسران شواهد پیچیده‌تر و کمتر قطعی است.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران ادامه داد: از طرف دیگر، افزایش آگاهی والدین، دسترسی بیشتر به متخصصان غدد کودکان و توجه بیشتر به رشد و بلوغ نیز باعث شده موارد بیشتری شناسایی و برای ارزیابی پزشکی ارجاع شوند.

نوربخش تأکید کرد: بنابراین افزایش مراجعه کودکان با شکایت «بلوغ زودرس» لزوماً به این معنا نیست که همه این کودکان مبتلا به یک بیماری هستند. بعضی از آنها فقط در محدوده طبیعی، اما در بخش زودتر این محدوده قرار دارند.

تشخیص و درمان بلوغ زودرس

وی درباره نحوه درمان بلوغ زودرس اظهار کرد: اولین قدم، تشخیص دقیق و مشخص کردن نوع و سرعت پیشرفت بلوغ است. پزشک معمولاً بر اساس معاینه، الگوی رشد قدی، مرحله بلوغ، سن استخوانی و در صورت نیاز آزمایش‌های هورمونی و تصویربرداری تصمیم‌گیری می‌کند.

نوربخش تصریح کرد: همه کودکانی که علائم بلوغ زودتر از معمول دارند، الزاماً به دارو نیاز ندارند.

وی ادامه داد: اگر بلوغ زودرس کودک از نوع مرکزی و در حال پیشرفت باشد و پزشک تشخیص دهد که نیاز به درمان دارد، می‌توان از دارو‌هایی به نام آگونیست‌های GnRH استفاده کرد. این دارو‌ها به‌طور موقت فعالیت هورمون‌هایی را که باعث شروع و پیشرفت بلوغ می‌شوند، متوقف می‌کنند.

این فوق تخصص غدد کودکان افزود: این دارو‌ها با متوقف کردن پیشرفت زودهنگام بلوغ، به بدن فرصت می‌دهند رشد و بلوغ را به زمان مناسب‌تری برساند. این درمان از دهه ۱۹۸۰ یکی از درمان‌های اصلی بلوغ زودرس مرکزی بوده است.

وی یکی از اهداف مهم درمان را حفظ ظرفیت رشد قدی و جلوگیری از بلوغ بیش از حد سریع استخوان‌ها عنوان کرد و گفت: علاوه بر آن، در بعضی کودکان، کاهش فشار روانی ناشی از بلوغ خیلی زودرس نیز می‌تواند از اهداف درمان باشد.

نوربخش بر ضرورت تصمیم‌گیری فردی درباره درمان تأکید کرد و گفت: تصمیم برای درمان باید برای هر کودک به‌صورت جداگانه گرفته شود؛ سن کودک، سرعت پیشرفت بلوغ، سن استخوانی، قد پیش‌بینی‌شده و شرایط جسمی و روانی او همگی در این تصمیم نقش دارند.

وی افزود: بر اساس راهنمای جدید انجمن غدد درون‌ریز، حتی در برخی دختران بزرگ‌تر با بلوغ آهسته و غیرپیشرونده، ممکن است درمان دارویی سود قابل توجهی نداشته باشد.

این فوق تخصص غدد درون‌ریز و متابولیسم کودکان در پایان خاطرنشان کرد: دیدن یک علامت زودرس بلوغ به‌تنهایی نباید باعث نگرانی شدید والدین شود، اما شروع زودهنگام یا پیشرفت سریع علائم، به‌خصوص در سنین پایین، نیازمند ارزیابی توسط متخصص غدد کودکان است.

انتهای پیام/