سوخت ذخیره؛ شرط تداوم تولید و پایداری کشاورزی

شیما  قاسمی منش: سوخت از نهاده‌های ضروری در بخش کشاورزی و بسیاری از فعالیت‌های وابسته به آن به شمار می‌رود. ماشین‌آلات و تجهیزات کشاورزی، سامانه‌های گرمایشی، ژنراتورها و برخی خطوط تولید برای ادامه فعالیت به انرژی نیاز دارند و هرگونه اختلال در تأمین سوخت می‌تواند روند تولید و ارائه خدمات را با مشکل مواجه کند.

اهمیت این موضوع با نزدیک‌شدن به فصل سرد سال و احتمال اعمال محدودیت در مصرف گاز بیشتر می‌شود؛ به‌ویژه آنکه واحدهایی مانند گلخانه‌ها، مرغداری‌ها و برخی واحدهای دامداری به انرژی پایدار برای حفظ دما و تداوم فعالیت نیاز دارند. در همین راستا، در روزهای اخیر نیز بر ضرورت تأمین و ذخیره سوخت جایگزین پیش از آغاز فصل سرما تأکید شده است.

ذخیره‌سازی سوخت و استمرار فعالیت‌های تولیدی

ذخیره‌سازی اصولی سوخت می‌تواند به جلوگیری از توقف ماشین‌آلات و تجهیزات، تداوم فعالیت‌های کشاورزی و تولید محصولات، کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری کمک کند. تأمین سوخت مورد نیاز واحدهای تولیدی همچنین در حفظ امنیت غذایی کشور اهمیت دارد.

با این حال، ذخیره‌سازی سوخت صرفاً به معنای تهیه و نگهداری مقدار مشخصی از آن نیست؛ بلکه انتخاب مخزن مناسب، محل استقرار ایمن، کنترل نشتی، دسترسی مناسب برای سوخت‌رسانی و رعایت الزامات نگهداری نیز بخشی از این فرایند محسوب می‌شود.

از سوی دیگر، تجربه ماه‌های سرد سال‌های گذشته نشان داده است که آماده‌سازی واحدهای تولیدی نباید به زمان آغاز محدودیت‌های انرژی موکول شود. 

حسین غریب، مسئول کمیته هدفمند کردن یارانه‌های جهاد کشاورزی آذربایجان‌شرقی، با تاکید بر اهمیت آمادگی در شرایط بحرانی اعلام کرد: تمامی دامداران، مرغداران، بهره‌برداران گلخانه‌ها و صاحبان کشتارگاه‌ها و سردخانه‌ها باید در اسرع وقت نسبت به ثبت درخواست سوخت خود در سامانه سدف (newtejaratasan.niopdc.ir) اقدام کنند.

وی افزود: تولیدکنندگان پس از ثبت‌نام، باید برای تایید نهایی به جهاد کشاورزی شهرستان خود مراجعه کرده و سوخت تخصیص‌یافته را از طریق شرکت پخش فرآورده‌های نفتی دریافت و ذخیره‌سازی کنند.

الزامات عمومی نگهداری سوخت

استفاده از مخازن استاندارد و سالم، دور نگه‌داشتن مخازن از تابش مستقیم نور خورشید، انتخاب مکان خشک و دارای تهویه مناسب و جلوگیری از تماس سوخت با رطوبت و آلودگی از جمله موارد نگهداری  اصولی سوخت است.

همچنین استفاده از ظروف و تجهیزات ایمن و استاندارد برای ذخیره‌سازی و جابه‌جایی سوخت ضروری است و محل نگهداری باید از منابع حرارتی، شعله و عوامل ایجادکننده جرقه فاصله مناسب داشته باشد.

رعایت این موارد در کنار بازرسی مستمر تجهیزات می‌تواند به کاهش خطر نشت، آلودگی سوخت و بروز حوادث در محل‌های نگهداری کمک کند. همچنین سالم‌بودن مخازن، اتصالات و تجهیزات انتقال سوخت و پیش‌بینی تجهیزات اطفای حریق از جمله ملاحظات مهم در واحدهایی است که حجم قابل توجهی سوخت ذخیره می‌کنند.

شرایط نگهداری سوخت در صنایع

در بخش صنایع، استفاده از مخازن فلزی استاندارد و استقرار آنها در محوطه‌ای ایمن مورد توجه قرار گرفته است. دوربودن مخازن از منابع حرارتی و جرقه، کنترل نشتی و اتصالات و استفاده از سامانه اطفای حریق نیز از دیگر نکات مطرح‌شده در این بخش است.

این الزامات با هدف کاهش خطرات احتمالی ناشی از نگهداری سوخت در محیط‌های صنعتی و کمک به استمرار فعالیت واحدهای تولیدی مطرح شده‌اند. در چنین واحدهایی، علاوه بر حجم ذخیره، نحوه انتقال سوخت به تجهیزات مصرف‌کننده و سلامت خطوط انتقال نیز اهمیت دارد.

دامداری‌ها؛ ضرورت نگهداری ایمن سوخت

در واحدهای دامداری نگهداری سوخت در مخازن مناسب و دارای پوشش، جلوگیری از ورود آب و آلودگی، محافظت از مخازن در برابر گرما و تابش مستقیم نور خورشید و فراهم‌کردن دسترسی مناسب برای سوخت‌رسانی اهمیت دارد.

رعایت الزامات ایمنی در محل نگهداری سوخت نیز از موارد مورد تأکید در این بخش است؛ موضوعی که با توجه به وابستگی تجهیزات و برخی سامانه‌های مورد استفاده در واحدهای دامداری به انرژی، در برنامه‌ریزی برای تداوم فعالیت این واحدها مورد توجه قرار می‌گیرد.

همچنین در فصل سرد، پیش‌بینی سوخت جایگزین باید در کنار سرویس تجهیزات گرمایشی و اطمینان از عملکرد صحیح آنها انجام شود تا در صورت بروز محدودیت در تأمین انرژی، امکان ادامه فعالیت واحد وجود داشته باشد.

گلخانه‌ها؛ سوخت پایدار برای تولید مستمر

در بخش گلخانه‌ها، استفاده از مخازن کوچک و ایمن، استقرار آنها در محل سایه و خنک، دوربودن از شعله و مواد اشتعال‌زا، کنترل منظم سطح سوخت و استفاده از تجهیزات استاندارد به‌عنوان نکات مهم نگهداری سوخت معرفی شده است.

اهمیت این موضوع در گلخانه‌ها بیشتر است؛ زیرا افت دما و اختلال در سیستم گرمایشی می‌تواند مستقیماً بر تولید و سلامت محصولات اثر بگذارد. به همین دلیل، در توصیه‌های فنی جهاد کشاورزی علاوه بر ذخیره سوخت مایع، بر آماده‌به‌کار بودن موتور برق اضطراری، استفاده از مشعل‌های دوگانه‌سوز و بررسی و سرویس تجهیزات گرمایشی نیز تأکید شده است.

در روزهای اخیر نیز مدیر جهاد کشاورزی خراسان شمالی درباره احتمال محدودیت یا قطع گاز گلخانه‌ها در پاییز و زمستان هشدار داده و از بهره‌برداران خواسته است سوخت جایگزین مورد نیاز خود را پیش از آغاز فصل سرما تأمین و ذخیره کنند.

این موضوع نشان می‌دهد ذخیره سوخت برای گلخانه‌ها تنها یک اقدام احتیاطی نیست، بلکه بخشی از برنامه مدیریت ریسک تولید در فصل سرد محسوب می‌شود.

مرغداری‌ها و واحدهای پرورش دام و طیور

در واحدهای مرغداری نیز استمرار گرمایش و تهویه از الزامات حفظ شرایط مناسب تولید است و قطع انرژی می‌تواند در مدت کوتاهی مشکلاتی برای واحد ایجاد کند. از این رو، تأمین سوخت جایگزین، آماده‌به‌کار بودن ژنراتورهای اضطراری و بررسی تجهیزات گرمایشی باید پیش از شروع فصل سرد انجام شود.

برنامه‌ریزی برای تأمین سوخت جایگزین در این بخش نیز در دستور کار قرار گرفته است. برای نمونه، محمدجواد تشکری معاون برنامه‌ریزی و امور اقتصادی سازمان جهاد کشاورزی خراسان‌شمالی  از برنامه تأمین هشت میلیون لیتر سوخت جایگزین برای واحدهای تولیدی از جمله گلخانه‌ها، مرغداری‌ها و نانوایی‌ها در آستانه فصل سرد سال خبر داده است.

نانوایی‌ها؛ استمرار پخت و ضرورت آمادگی

نانوایی‌ها نیز از جمله واحدهایی هستند که استمرار فعالیت آنها به تأمین انرژی مورد نیاز تجهیزات وابسته است.

اهمیت تأمین سوخت جایگزین برای نانوایی‌ها نیز در برنامه‌های استانی مورد توجه قرار گرفته است؛ به‌طوری که در برخی استان ها، نانوایی‌ها در فهرست واحدهای هدف برای تأمین سوخت جایگزین قرار گرفته‌اند.

در این میان، صرف داشتن ذخیره سوخت کافی نیست و لازم است تجهیزات مصرف‌کننده سوخت جایگزین نیز از نظر فنی آماده استفاده باشند تا در زمان اعمال محدودیت انرژی، امکان بهره‌برداری سریع از سوخت ذخیره‌شده وجود داشته باشد.

تأمین سوخت جایگزین؛ پیش از شروع فصل سرد

در کنار رعایت اصول نگهداری، برنامه‌ریزی برای تأمین سوخت جایگزین یکی از محورهای مهم مدیریت فعالیت واحدهای کشاورزی است.

اکبر فتحی معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی در شهریورماه ۱۴۰۵ اعلام کرده است که با توجه به کاهش جزئی تخصیص گاز به بخش کشاورزی، سوخت مایع به‌عنوان سوخت جایگزین تأمین خواهد شد و این سوخت با قیمتی معادل قیمت گاز در اختیار تولیدکنندگان بخش کشاورزی قرار می‌گیرد. وی همچنین بر ضرورت برنامه‌ریزی مرغداران و گلخانه‌داران برای تأمین سوخت جایگزین تأکید کرده است.

این رویکرد از آن جهت اهمیت دارد که تأمین سوخت جایگزین در روزهای سرد، علاوه بر جلوگیری از توقف تولید، می‌تواند از تحمیل هزینه‌های ناشی از خسارت به تجهیزات و محصولات نیز جلوگیری کند.

ثبت درخواست و آماده‌سازی تجهیزات

تجربه اجرای برنامه‌های تأمین سوخت در استان‌ها نشان می‌دهد بهره‌برداران باید علاوه بر آماده‌سازی محل و مخزن، مراحل مربوط به درخواست و دریافت سوخت را نیز پیش از اوج مصرف پیگیری کنند.

در برخی استان‌ها از فعالان بخش کشاورزی خواسته شده است درخواست سوخت خود را در سامانه‌های مربوط ثبت کنند و پس از تأیید، سوخت تخصیص‌یافته را از طریق شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی دریافت و ذخیره‌سازی کنند. همچنین تأکید شده است که عملکرد ژنراتورها و تجهیزات گرمایشی دوگانه‌سوز پیش از شروع دوره محدودیت انرژی بررسی شود.

بنابراین، آمادگی واحد تولیدی را می‌توان در سه مرحله خلاصه کرد: برآورد میزان مصرف، تأمین و ذخیره سوخت جایگزین و آماده‌سازی تجهیزات مصرف‌کننده.

مدیریت مصرف در کنار ذخیره‌سازی

ذخیره سوخت به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده تداوم تولید باشد. کاهش اتلاف انرژی، سرویس دوره‌ای تجهیزات، عایق‌بندی مناسب خطوط و مخازن، کنترل نشتی و استفاده صحیح از سامانه‌های گرمایشی نیز در مدیریت مصرف اهمیت دارد.

در گلخانه‌ها، برای نمونه، علاوه بر ذخیره سوخت جایگزین، بررسی سیستم گرمایشی، عایق‌بندی و اطمینان از عملکرد صحیح تجهیزات می‌تواند میزان مصرف سوخت را کنترل کرده و مدت زمان استفاده از ذخیره موجود را افزایش دهد.

ذخیره‌سازی اصولی سوخت، در کنار تأمین به‌موقع آن، بخشی از الزامات مدیریت و استمرار فعالیت‌های تولیدی در بخش کشاورزی و صنایع وابسته است. انتخاب مخازن استاندارد، رعایت شرایط مناسب نگهداری، کنترل مستمر تجهیزات، آماده‌سازی سامانه‌های دوگانه‌سوز و ژنراتورهای اضطراری و توجه به الزامات ایمنی می‌تواند احتمال توقف تولید و خسارات ناشی از اختلال در تأمین انرژی را کاهش دهد.

با نزدیک‌شدن به فصل سرد سال، اهمیت این موضوع برای واحدهایی مانند گلخانه‌ها، مرغداری‌ها، دامداری‌ها و نانوایی‌ها بیشتر می‌شود. برنامه‌های استانی نیز نشان می‌دهد تأمین سوخت جایگزین پیش از آغاز دوره محدودیت‌های انرژی در حال پیگیری است.

در نهایت، مدیریت صحیح سوخت نه‌تنها در تداوم فعالیت واحدهای تولیدی اهمیت دارد، بلکه از منظر حفظ بهره‌وری، کاهش اختلال در زنجیره تولید و پشتیبانی از امنیت غذایی نیز قابل توجه است. در این میان، آمادگی زودهنگام، نگهداری ایمن و استفاده بهینه از سوخت می‌تواند نقش مهمی در عبور واحدهای تولیدی از دوره‌های محدودیت انرژی داشته باشد.

انتهای پیام/