چین در میان تهران و واشنگتن/ آیا گره پرونده ایران باز میشود؟
دیدار دونالد ترامپ و شی جینپینگ، روسای جمهور آمریکا و چین، در شرایطی برگزار شد که همزمان رایزنیهای تهران و واشنگتن در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل برای یافتن مسیر بازگشت به مذاکرات ادامه دارد؛ همزمانیای که موضوع ایران را در بخشی از گفتوگوهای رهبران دو قدرت جهانی قرار داده است. پکن در این دیدار، برخلاف انتظار واشنگتن برای استفاده از اهرمهای اقتصادی چین علیه تهران، بر بازگشت ایران و آمریکا به مسیر تفاهم و مشخصاً «تفاهمنامه اسلامآباد» تاکید کرد؛ موضعی که با تحولات جاری در نیویورک و تلاشهای دیپلماتیک برای احیای مذاکرات همزمان شده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده از دیدار ترامپ و شی، رئیسجمهور چین با تأکید بر حمایت پکن از راهحلهای مسالمتآمیز، خواستار بازگشت تهران و واشنگتن به آتشبس و سپس ازسرگیری مذاکرات برای دستیابی به توافقی جامع شد. شینهوا نیز گزارش داده است که شی امیدوار است دو طرف در سریعترین زمان ممکن به مسیر گفتوگو بازگردند و توافقی را دنبال کنند که موضوع هستهای و سایر مسائل مورد اختلاف را دربرگیرد.
اهمیت این موضع زمانی بیشتر میشود که در سوی دیگر، مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در نیویورک نیز در جریان است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرده است تهران از طریق میانجیها طرحی را به واشنگتن ارائه کرده که بر اساس آن، در صورت تحقق شروط مورد نظر ایران، طی یک دوره هفتروزه خصومتها متوقف، تنگه هرمز بازگشایی و مذاکرات هستهای از سر گرفته شود. مسعود پزشکیان نیز در گفتوگوهای خود با رسانههای آمریکایی از آمادگی ایران برای کاهش سطح غنیسازی و پذیرش راستیآزمایی خارجی سخن گفته و تأکید کرده است تهران همچنان آماده ادامه مسیر تفاهم است.
در چنین شرایطی، موضع چین را نمیتوان صرفاً یک اظهارنظر دیپلماتیک دانست. پکن همزمان با حمایت از بازگشت تهران و واشنگتن به مذاکره، با درخواستهایی برای اعمال فشار بر ایران نیز مواجه بوده است. گزارشهای پیش از دیدار ترامپ و شی نشان میداد واشنگتن امیدوار است چین از روابط اقتصادی و انرژی خود با ایران برای متقاعد کردن تهران به پذیرش شروط آمریکا استفاده کند؛ با این حال، گزارش رویترز حاکی از آن است که نشانهای از تعهد پکن به اعمال چنین فشاری دیده نشد.
در همین چارچوب، گزارش والاستریت ژورنال درباره کمکهای چین به ایران اهمیت بیشتری پیدا میکند. وال استریت ژورنال نوشت: چین در طول جنگ ایران با آمریکا همچنان به تأمین قطعاتی برای ایران ادامه داده که در ساخت پهپادها و موشکهای بالستیک مورد استفاده قرار میگیرند.
به گزارش انتخاب، بر اساس سوابق گمرکی ایران، در شش ماه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۱٬۳۰۰ محموله از قطعات دومنظوره از چین به وزارت دفاع ایران ارسال شده است. این محمولهها شامل تجهیزات الکترونیکی، دستگاههای GPS، موتورها و قطعات هواپیما بودهاند.
پس از اعمال محاصره دریایی آمریکا، ایران فعالیتهای حملونقل هوایی خود را گسترش داده است. بر اساس این سوابق، شرکت هواپیمایی ماهان تنها در هفته نخست سپتامبر ۳۹ پرواز از چین انجام داده است.
این اسناد همچنین نشان میدهند که چین تنها چند روز پیش از آغاز جنگ ایران و آمریکا، ۳۰۰ تن ترکیبات شیمیایی به وزارت دفاع ایران ارسال کرده است.
چین هرگونه تخلف را رد کرده و میگوید تجارت این کشور با ایران مطابق با قوانین و مقررات بینالمللی انجام میشود. پکن همچنین تحریمهای آمریکا علیه ایران را رد میکند.
این گزارش در حالی منتشر شده که روابط تهران و پکن در حوزههای اقتصادی، انرژی و راهبردی ادامه دارد و نشان میدهد چین در مواجهه با فشارهای آمریکا، الزاماً رویکردی مبتنی بر همراهی با واشنگتن در قبال تهران اتخاذ نکرده است. این موضوع البته به معنای آن نیست که پکن بدون ملاحظات، در کنار تهران قرار گرفته؛ چین همزمان منافع خود در ثبات منطقه، امنیت مسیرهای انرژی و روابطش با آمریکا را دنبال میکند.
از این منظر، دیدار ترامپ و شی بیش از آنکه مستقیما به یک توافق درباره ایران منجر شده باشد، مواضع دو طرف درباره نقش چین در این پرونده را روشنتر کرده است. رویترز نیز در جمعبندی خود از نشست، از نبود نشانهای از پیشرفت اساسی در موضوع ایران خبر داده است. بنابراین، چین در شرایط فعلی ظاهراً نقش خود را نه در قالب اعمال فشار حداکثری بر تهران، بلکه در حمایت از بازگشت دو طرف به مسیر مذاکره تعریف میکند.
با این حال، همزمانی این موضع با فعال شدن کانالهای ارتباطی تهران و واشنگتن در نیویورک، از اهمیت برخوردار است. اگر پیشنهاد هفتروزه ایران بتواند در مذاکرات میانجیگرانه به نقطهای مشترک با واشنگتن برسد و چین نیز از روند بازگشت به تفاهم حمایت کند، امکان شکلگیری یک مسیر دیپلماتیک جدید وجود خواهد داشت.
در مقابل، اختلاف بر سر شروط اولیه، تحریمها، تضمینهای مورد مطالبه ایران و مسئله هستهای همچنان موانع اصلی هستند.
بنابراین، آنچه در مقطع فعلی میتوان گفت این است که نشانههایی از فعال شدن مجدد مسیر دیپلماسی وجود دارد، اما هنوز نمیتوان از گشایش قطعی در پرونده ایران سخن گفت. دیدار ترامپ و شی، موضع پکن درباره بازگشت به تفاهم اسلامآباد و همزمانی آن با پیشنهاد تهران در نیویورک، زمینه دیپلماتیک را فراهم کردهاند؛ اما تبدیل این زمینه به توافق، به تصمیم واشنگتن درباره شروط ایران و نحوه ورود دو طرف به مرحله بعدی مذاکرات بستگی خواهد داشت.
انتهای پیام/
