سالانه ۸.۵ میلیون دلار برای تأمین واکسن و سرم هاری هزینه میشود
قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، با اشاره به روند افزایشی حیوانگزیدگی در کشور، گفت: تعداد موارد گزارششده از کمتر از ۱۰۰ هزار مورد در سال ۱۳۸۰ به حدود ۴۴۰ هزار مورد در سال گذشته رسیده است؛ بهگونهای که میزان بروز حیوانگزیدگی اکنون بیش از ۵۰۰ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر برآورد میشود.
وی با بیان اینکه افزایش موارد حیوانگزیدگی در سالهای گذشته، بهویژه از سال ۱۳۹۱ به بعد، قابل توجه بوده است، افزود: شمار این موارد از حدود ۲۰۰ هزار مورد به نزدیک ۴۵۰ هزار مورد در سال گذشته رسیده است.
مرادی اظهار کرد: بالا بودن تعداد موارد حیوانگزیدگی، فشار قابل توجهی بر نظام سلامت وارد میکند؛ چراکه افراد آسیبدیده ممکن است به مراقبت از زخم و اقدامات پیشگیرانه پس از مواجهه نیاز داشته باشند.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت با اشاره به پراکندگی موارد حیوانگزیدگی در کشور، گفت: بر اساس آمار مطلق، استانهای شمالی بهویژه مازندران در زمره مناطقی هستند که تعداد موارد در آنها بالاست و استانهای گیلان و گلستان نیز موارد قابل توجهی را ثبت کردهاند.
وی ادامه داد: در مورد تهران، برای بررسی دقیقتر باید آمار سه دانشگاه علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی در کنار یکدیگر دیده شود که در این صورت، شمار مطلق موارد در پایتخت نیز بالا خواهد بود؛ با این حال، توجه ویژه به استانهای شمالی ضروری است.
مرادی افزود: اگر میزان بروز موارد متناسب با جمعیت بررسی شود، علاوه بر استانهای شمالی، بخشهایی از شمال شرق کشور از جمله خراسان رضوی نیز میزان بالایی را نشان میدهند. در یک تا یکونیم دهه گذشته نیز الگوی جغرافیایی موارد تغییر کرده و موارد بیشتری در استانهای غربی و شمال شرقی کشور مشاهده شده است.
وی با تأکید بر اهمیت برنامهریزی منسجم برای کنترل هاری گفت: این بیماری همچنان در بسیاری از کشورهای آسیایی و آفریقایی شیوع دارد، اما تجربه برخی کشورها نشان میدهد که اجرای برنامههای مؤثر و اقدامات هماهنگ میتواند انتقال بیماری را کنترل کند.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت با اشاره به وضعیت هاری در جهان اظهار کرد: بخشهایی از آسیا و آفریقا، از جمله ایران، همچنان در شمار مناطق درگیر با این بیماری هستند؛ در مقابل، برخی کشورها توانستهاند با برنامهریزی و هماهنگی میان دستگاهها، موارد ابتلا را به شکل مؤثری کنترل کنند.
مرادی هاری را بیماریای «تقریباً ۱۰۰ درصد قابل پیشگیری» توصیف کرد و افزود: با وجود امکان پیشگیری از این بیماری، سالانه نزدیک به ۶۰ هزار نفر در جهان بر اثر هاری جان خود را از دست میدهند و حدود ۹۹ درصد موارد ابتلای انسانی نیز از طریق گزش سگ رخ میدهد.
وی با تأکید بر نقش کنترل هاری در سگها در جلوگیری از مرگ انسانها، گفت: واکسیناسیون دستکم ۷۰ درصد سگهای مناطق در معرض خطر میتواند به شکستن زنجیره انتقال بیماری کمک کند و بخش قابل توجهی از مرگهای ناشی از هاری را کاهش دهد.
مرادی با اشاره به کشندگی بالای هاری پس از بروز علائم بالینی در انسان ادامه داد: این بیماری پس از ظهور علائم، تقریباً همواره کشنده است و موارد نجاتیافته بسیار معدود هستند؛ بنابراین نباید به آنها بهعنوان یک راهکار درمانی اتکا کرد و پیشگیری پس از مواجهه با حیوان مشکوک اهمیت حیاتی دارد.
وی افزود: اقدامات پس از گزش تنها به تزریق واکسن محدود نمیشود و شستوشوی صحیح زخم، ارزیابی فرد و انجام اقدامات درمانی مورد نیاز نیز باید در زمان مناسب انجام شود. کنترل مؤثر هاری مستلزم مجموعهای از اقدامات هماهنگ در حوزه سلامت انسان و حیوان است.
هزینه قابل توجه رویکرد واکنشی
مرادی با مقایسه هزینههای پیشگیری و اقدامات پس از حیوانگزیدگی اظهار کرد: برآوردهای جهانی نشان میدهد برای واکسیناسیون سگها و دستیابی به اهداف کنترلی حدود ۶۵ میلیون دلار هزینه نیاز است، در حالی که هزینه ارائه خدمات پس از حیوانگزیدگی به افراد بهمراتب بیشتر است.
وی افزود: هزینه اقدامات واکنشی، از جمله مراجعه افراد حیوانگزیده برای دریافت واکسن و سایر خدمات، میتواند در سطح جهان به حدود ۱.۷ تا ۲ میلیارد دلار برسد؛ در حالی که این رقم با هزینه واکسیناسیون سگها قابل مقایسه نیست.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت گفت: این تفاوت هزینهها نشان میدهد پیشگیری از طریق کنترل بیماری در جمعیت حیوانات، علاوه بر کاهش هزینهها، میتواند دستیابی به اهداف مقابله با هاری را نیز تسریع کند.
وی با بیان اینکه بار اقتصادی حیوانگزیدگی تنها به هزینه واکسن محدود نمیشود، اظهار کرد: هزینه رفتوآمد، ویزیت پزشکی، شستوشو و ضدعفونی زخم، تزریقها و اقلام مصرفی نیز باید در نظر گرفته شود. در مواردی که گزش حیوان موجب جراحتهای عمیق شود، هزینههای ترمیم و درمان نیز افزایش پیدا میکند.
مرادی ادامه داد: بخش عمده بار اقتصادی هاری در آسیا متمرکز است و برآوردها از هزینهای حدود ۶.۵ میلیارد دلار برای این منطقه حکایت دارد. به گفته وی، این موضوع نیازمند توجه جدی کشورهاست و ایران نیز باید برای کنترل بیماری و کاهش هزینههای داخلی برنامهریزی کند.
وی درباره هزینه خدمات ارائهشده به افراد حیوانگزیده گفت: محاسبات انجامشده دستکم سه مراجعه پزشکی و هزینههایی از جمله شستوشو و ضدعفونی زخم، تزریقها و اقلام مصرفی را دربرمیگیرد. برآورد هزینه برای هر فرد بیمهشده حدود پنج میلیون و ۵۰۰ هزار تومان بوده که ممکن است با توجه به تعرفههای روز افزایش یافته باشد.
مرادی تأکید کرد: با توجه به شمار بالای حیوانگزیدگی و رایگان بودن بخش عمده این خدمات برای مردم، مجموع هزینهها بار قابل توجهی بر وزارت بهداشت ایجاد میکند و همین موضوع ضرورت حرکت از رویکرد واکنشی به سمت پیشگیری را بیشتر نشان میدهد.
هزینه سالانه تأمین واکسن و سرم هاری
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت با اشاره به هزینه تأمین واکسن و سرم هاری گفت: سالانه حدود ۸ تا ۸.۵ میلیون دلار برای خرید این اقلام در کشور هزینه میشود.
وی افزود: با توجه به محدودیتهای واردات و دشواری تأمین دارو و واکسن، برنامهریزی برای کاهش موارد حیوانگزیدگی و پیشگیری از ابتلا اهمیت بیشتری پیدا میکند.
مرادی ادامه داد: تأمین مستمر واکسن و سرم، بهخصوص در شرایط محدودیتهای وارداتی، فرایندی دشوار است و برای حفظ زنجیره تأمین باید هماهنگی میان بخشهای مختلف از جمله وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو تقویت شود.
وی همچنین با اشاره به وضعیت ساختاری این حوزه اظهار کرد: با وجود حجم بالای خدمات، تشکیلات این بخش هنوز در ساختارهای مرتبط به رسمیت شناخته نشده و اعتبارات متناسبی نیز برای آن اختصاص نیافته است.
مرادی گفت: خدمات پیشگیری و درمان پس از حیوانگزیدگی از طریق ۷۲۹ واحد ارائه میشود، اما همه این مراکز به صورت شبانهروزی فعالیت نمیکنند و تنها ۸۲ واحد به شکل شبانهروزی خدمات ارائه میدهند.
وی با اشاره به فشار کاری کارکنان این مراکز تأکید کرد: نیروهای فعال در این شبکه با وجود محدودیتهای ساختاری و اعتباری، برای پاسخگویی به مراجعهکنندگان و استمرار خدمات تلاش میکنند. لازم است دولت و دستگاههای مسئول برای تثبیت ساختار، تأمین نیروی انسانی و اختصاص منابع مورد نیاز این حوزه توجه بیشتری داشته باشند.
سگها و گربهها؛ بیشترین سهم در حیوانگزیدگی
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت با اشاره به سهم حیوانات مختلف در موارد گزش گفت: برآوردها نشان میدهد حدود ۶۰ درصد موارد ناشی از گزش سگ و حدود ۳۸ درصد مربوط به گزش گربه است.
وی افزود: بخش قابل توجهی از گزشها به سگهای صاحبدار مربوط میشود و افزایش مسئولیتپذیری صاحبان حیوانات میتواند در کاهش این موارد مؤثر باشد.
مرادی همچنین گفت: حدود ۵۵ درصد موارد ناشی از گزش سگهای بدونصاحب و ۱۵ درصد مربوط به گزش حیوانات وحشی است.
وی با تأکید بر ضرورت واکسیناسیون سگها اظهار کرد: برای شکستن زنجیره انتقال هاری باید بیش از ۷۰ درصد سگها واکسینه شوند.
مرادی کشتار دستهجمعی سگها را راهکاری مؤثر برای کنترل هاری ندانست و گفت: مدیریت علمی جمعیت سگها و اجرای واکسیناسیون گسترده میتواند رویکرد مناسبتری باشد.
وی افزود: خدمات پیشگیری پس از حیوانگزیدگی که در حال حاضر ارائه میشود، عمدتاً ماهیتی واکنشی دارد و هزینه زیادی ایجاد میکند؛ بنابراین در کنار استمرار این خدمات، باید اقدامات پیشگیرانه و کنترل بیماری در جمعیت حیوانات تقویت شود.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیردار وزارت بهداشت با اشاره به ضرورت همکاری دستگاههای مختلف برای کنترل هاری گفت: مجموعه اقدامات لازم برای مقابله با این بیماری باید به صورت هماهنگ در حوزه سلامت انسان و حیوان دنبال شود.
مرادی در پایان ابراز امیدواری کرد اجرای سند ملی هاری، که به گفته او در این مراسم آغاز میشود، زمینه تحقق اهداف کشور برای کنترل بیماری تا سال ۲۰۳۰ را فراهم کند و افزود: همکاری دستگاههای مختلف برای دستیابی به این هدف ضروری است.
گفتنی است در این همایش از «سند ملی حذف مرگ انسانی ناشی از هاری منتقله از سگها» و «برنامه جامع اقدام ملی علیه بیماری هاری» رونمایی شد؛ دو سندی که بهعنوان نقشه راه کشور برای کنترل و حذف پایدار هاری تدوین شدهاند.
