کودکان، محور اصلی برنامههای هفته کودک
نشست خبری «هفته ملی کودک» با حضور حامد علامتی مدیرعامل کانون پرورش فکری و فرهاد فلاح معاون فرهنگی کانون و رییس کمیته بزرگداشت هفته ملی کودک امروز دوشنبه ۶ مهر در کنفرانس مرکز آفرینشهای فرهنگی هنری برگزار شد. برنامههای هفته ملی کودک از ۱۵ تا ۲۱ مهر در سراسر کشور برگزار میشود.
حامد علامتی، مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، در این نشست خبری ضمن گرامیداشت شهدای انقلاب اسلامی، جنگ رمضان و جنگ ۱۲ روزه گفت: یاد امام شهید را گرامی میداریم و به شهدای کودک و نوجوان ادای احترام میکنیم؛ کودکانی که در جریان جنگها جان خود را از دست دادند و رویاها و آرزوهایشان در حافظه وطن باقی ماند.
وی ادامه داد: برای توجه به حوزه کودکان و نوجوانان، اگر لازم باشد حتی باید از خواب شب خود نیز بزنیم و برای این حوزه وقت بگذاریم. در سالهای گذشته نیز بر توجه به حوزه کودک و نوجوان در عرصههای مختلف از کتاب و پویانمایی گرفته تا فیلم و برنامههای فرهنگی و تربیتی تأکید شده است؛ برنامههایی که باید مبتنی بر خلاقیت، بهروز بودن و پویایی باشند. باید اشاره کنم که دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب کتابی با عنوان «اندیشه مقام معظم رهبری در حوزه کودک و تربیت کودک» منتشر کرده که یکی از آثار جامع در این حوزه است. این اثر، تربیت کودک را از سطح چند توصیه فردی فراتر میبرد و آن را در ارتباط با مدرسه، خانواده، رسانه، نظام فرهنگی و تولید محصولات چندرسانهای و تربیتی برای کودک بررسی میکند.
او با اشاره به نگاه بنیادین رهبر انقلاب به حوزه کودکان و نوجوانان گفت: نگاه ایشان این گونه بود که اگر کشوری در پی عزت، استقلال، پیشرفت علمی و عقلانی و شجاعت است، باید بنیان آن را از دوران کودکی آغاز کند. توجه به کودک یک فعالیت جانبی یا مناسبتی نیست، بلکه یک انتخاب راهبردی برای ساختن آینده کشور است. در همین راستا، هفته ملی کودک صرفاً یک مناسبت در تقویم، مجموعهای از جشنها و مراسم یا تولیدات رسانهای نیست، بلکه فرصتی برای بازخوانی مسئولیتهای ما در برابر کودکان و سنجش فاصله میان آنچه درباره کودکان میگوییم و آنچه برای آنان انجام میدهیم، است. هفته کودک باید برای خانوادهها و مسئولان یک تلنگر باشد که در قبال کودکی که در جامعه، خانواده و کنار ما زندگی میکند، چه مسئولیتی داریم. آینده کشور در چهره همین کودکان دیده میشود و آنها سازندگان آینده ایران هستند.
علامتی ضمن معرفی شعار امسال هفته ملی کودک گفت: شعار امسال، «لبخند کودکان، الفبای وطن» است؛ لبخند کودک صرفاً یک تصویر تزئینی یا تبلیغاتی نیست، بلکه لبخند واقعی زمانی شکل میگیرد که کودک در خانه، مدرسه، شهر و جامعه احساس خوبی داشته باشد، صدایش شنیده شود، فرصت بازی، آموختن و آفریدن داشته باشد و استعدادهایش جدی گرفته شود. وقتی از شعار «لبخند کودکان، الفبای وطن»، صحبت میکنیم یعنی ساختن ایران از شناخت نیازها و ظرفیتهای کودکان آغاز میشود. وطن فقط مرزهای جغرافیایی نیست؛ وطن خانهای است که همه کودکان باید در آن احساس تعلق و آرامش داشته باشند و در آن امید جوانه بزند. اگر کودک امروز امیدوار باشد، ایران نیز امیدوار خواهد بود و اگر کودکی در حاشیه بماند، بخشی از آینده کشور را در حاشیه قرار دادهایم.
مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با اشاره به شرایط کودکان در روزگار فعلی گفت: کودکان امروز ما در شرایطی پرنوسان رشد میکنند؛ جنگ، ناامنی، بحرانهای محیط زیستی، گسترش تنهایی و اضطراب، ورود هوش مصنوعی و تحولات سریع رسانهها، تجربه کودکی را رقم میزند. در چنین جهانی نمیتوان پس از وقوع بحران به فکر کودکان بود، بلکه نیاز به نظامی داریم که پیش از بحران به فکر کودکان باشد، هنگام بحران از او محفاظت کند و پس از بحران نیز امکان بازیابی روانی و ادامه رشد آنها را فراهم کند. در حقیقت، باید از قبل آمادگی ورود به این موضوعات را داشته باشیم.
وی ادامه داد: از سال گذشته کار مشترکی را اعلام کردیم و آنهم سند ملی حقوق کودک بود. این سند در این یکسال مورد مطالعه قرار گرفت و با محوریت شورای عالی انقلاب فرهنگی، وزارت آموزش و پرورش و دستگاههای مختلف، موضوع اجرای آن در دستور کار قرار گرفت. در این مسیر تلاش شد زبان مشترکی درباره حقوق کودک شکل بگیرد و دستگاههای دولتی و غیردولتی فهم منسجمتری از موضوع صیانت از حقوق کودکان داشته باشند. اکنون باید گام بعدی را برداریم و آنهم عبور از سند و رسیدن به میدان زندگی کودک است. یعنی این سند را در زندگی کودکان جاری کنیم. معتقدم ارزش اسناد زمانی مشخص میشود که تاثیرگذاری آن در تصمیم گیریها و رفتار اجرایی ما مشهود باشد. در این زمینه برنامه اجرایی نوشتیم و سازوکار اقدام بر اساس این سند پیشبینی شده است. کودک ما در هر کجا که حضور دارد، از محله و کتابخانه گرفته تا مدرسه، خانواده، باید اثر این سند را احساس کند.
علامتی با اشاره به ضرورت تغییر نگاه به کودکان گفت: باید از نگاه به کودک بهعنوان یک مخاطبِ برنامه عبور کنیم و تمرکز خود را بر نقشآفرینی او بگذاریم. به عبارت دیگر، کودکان و نوجوانان باید در طراحی، اجرا و ارزیابی برنامههایی که با آنها مرتبط است، سهم واقعی داشته باشند و حضور تشریفاتی کودک در کنار مدیران حتما مشارکت محسوب نمیشود. مشارکت واقعی برای کودک زمانی شکل واقعی به خود میگیرد که پرسش کودک مهم تلقی شود و بخشی از تصمیم و اقدام به خود او سپرده شود. این کار باید توسط مدارس، مساجد و کودکان و سایر نهادها بیشتر پیگیری شود.
او ضمن معرفی روزشمار هفته ملی کودک گفت: شعار ملی هفته کودک امسال که از ۱۵ مهر آغاز میشود، لبخند کودکان، الفبای وطن است. روز ۱۵ مهر با عنوان «لبخندهایی که از یاد نمیروند»، اختصاص به روز روایت کودکان و نوجوانان شهید دارد که در حافظه وطن باقی ماندند. این روز به احترام شهدای کودکان و نوجوان به ویژه مدرسه میناب تدارک دیده شده است. در این روز باید به حق مصونیت آنان از جنگ حرف بزنیم. روایت ما از کودکان شهید نباید فقط به لحظه شهادت آنها محدود شود. باید از کسانی که این جنایت را رقم زدند نیز روایت کنیم. کودکان میناب از نگاه ما سند مظلومیت ایران اسلامی و در عین حال سند جنایت رژیم صهیونیستی و آمریکا هستند. این کودکان مظلومانه به شهادت رسیدند؛ کودکانی که حق زندگی، امید و داشتن آرزو داشتند. ۱۶ مهر با عنوان «زمین خانه فردا ما» به زمین و محیط زیست اختصاص پیدا کرده است. امروز بحران اقلیم، کمبود آب، آلودگی هوا، فرسایش منابع طبیعی و گسترش مخاطرات محیطی مستقیماً بر سلامت، آموزش و آینده کودک اثر میگذارد. محیط زیست سالم بخشی از حقوق کودکان و امانتی است که در دست نسل ما قرار دارد. در این روز میخواهیم مسئولیت دستگاهها در قبال کودک را با موضوع محیط زیست پیوند دهیم.
علامتی با اشاره به سومین روز از هفته ملی کودک گفت: ۱۷ مهر با عنوان «خانه جایی که صدای کودک شنیده میشود»، به موضوع خانواده و کودک میپردازد. خانواده باید مبتنی بر گفتوگو با فرزندش شکل بگیرد و همراهی داشته باشد. گاهی اوقات یک دورهمی ساده میتواند کلی نشاط برای او به ارمغان بیاورد. شنیدن صدای کودک میتواند زمینه رشد، اعتمادبهنفس و عزتنفس او را فراهم کند. در این روز، موضوع حمایت عاطفی از کودکان محروم نیز با کمک گروههای مردمنهاد در دستور کار قرار گرفته است. باید درباره والدگری آگاهانه، گفتوگوی میاننسلی، سواد رسانهای خانواده، تعادل در استفاده از ابزارها و توجه به سلامت روان کودکان صحبت کنیم. به عبارت دیگر، خانه باید نخستین جایی باشد که کودک در آن بدون هراس سؤال کند، پرسش کند، احساس خود را بیان کند و مطمئن باشد که سخنش شنیده خواهد شد.
وی خاطرنشان کرد: روز ۱۸ مهر «بازی زبان کودکی» نامگذاری شده است که در آن به موضوع بازی و استفاده از آن به عنوان یک ابزار تربیتی برای کودکان اشاره میکنیم. امروز بازی و سرگرمی در دنیا یک ابزار تربیت و آموزش است. ما معمولاً بازی را بهعنوان پاداش یا هدیه و جایزه میبینیم، در حالی که بازی زبان طبیعی کودک و یکی از مسیرهای یادگیری و رشد اجتماعی و سلامت روان است. در شرایطی که بخشی از روابط کودکان به صفحههای نمایش منتقل شده، بازی جمعی، تحرک، دوستی واقعی و تجربه حضور در طبیعت اهمیت دوچندان پیدا کرده است. باید تلاش کنیم حق بازی در محله، مسجد، مدرسه و برنامههای فرهنگی به رسمیت شناخته شود و هیچ کودکی به دلیل شرایط زندگی از بازی و سرگرمی محروم نماند.
علامتی اضافه کرد: ۱۹ مهر با عنوان «کتاب هزارراه به سوی فردا»، روز خواندن، قصه، تخیل، عدالت فرهنگی و کشف راههای تازه نامگذاری شده است. در عصر اطلاعات، تصاویر ساختگی و محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی، کتاب دیگر فقط وسیله انتقال اطلاعات نیست؛ کتاب بستری برای تمرکز، تخیل، تفکر انتقادی، فلسفه برای کودک و خردورزی، شناخت و تقویت زبان است. کتاب و داستان قدرت پرسش، کنجکاوی، جستوجو و نقد را در کودک تقویت میکند و در شرایط پیچیده امروز میتواند به رشد کودک کمک کند. گسترش دسترسی به کتابهای باکیفیت برای کودکان بخشی از عدالت فرهنگی است. همه باید کمک کنیم کتاب در سبد زندگی مردم، جایگاه خود را پیدا کند.
روز ۲۰ مهر با عنوان «وطن، خانه همه کودکان» نامگذاری شده و در این روز تأکید ویژهای بر کودکان دارای نیازهای ویژه خواهیم داشت. باید برای کودکان، موانع دسترسی به محتوا، ارتباط و برنامهها را برطرف کنیم. این خدمات باید از ابتدا برای همه کودکان طراحی شود و اگر طراحی نشده، متناسبسازی شود. در نهایت روز ۲۱ مهر، آخرین روز هفته ملی کودک با عنوان «کودکان، سازندگان فردا» نامگذاری شده است؛ این روز به دانش، علوم، فناوری، هنر، خلاقیت، فناوریهای نوین و نقش کودک امروز در ساختن آینده کشور اختصاص دارد. موضوع هوش مصنوعی نیز در برنامه این روز مورد توجه قرار گرفته است. باید از سیاست دوگانه محدودیت یا رهاشدگی در مواجهه با هوش مصنوعی پرهیز کنیم. کودک ایرانی باید به فناوری مفید و متناسب با سن خود دسترسی داشته باشد و در عین حال از حریم خصوصی، امنیت روانی و هویت فرهنگی او صیانت شود.
علامتی اظهار کرد: هدف ما صرفاً تربیت نسلی نیست که مصرفکننده ابزارهای هوش مصنوعی باشد؛ بلکه باید نسلی پرسشگر، خلاق، اخلاقمدار و توانمند تربیت کنیم. کودک باید هوش مصنوعی را بشناسد و در عین حال بتواند درباره آن نقادانه بیندیشد و از آن برای آفرینشهای هنری، یادگیری و ساختن آینده استفاده کند. فناوری نباید جایگزین خانواده، مربی، کتاب، بازی و رابطه انسانی شود؛ بلکه باید در خدمت رشد متوازن کودک قرار بگیرد.
علامتی با اشاره به اینکه این روزشمار تصویری از یک زیست کامل کودک است گفت: سعی کردیم به همه حوزهها توجه داشته باشیم؛ از حافظه و هویت تا طبیعت، از خانواده و سلامت روان تا بازی، از کتاب و عدالت فرهنگی تا علم و فناوری و آیندهسازی. هفته ملی کودک متعلق به یک سازمان، نهاد یا مجموعه خاص نیست. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در این زمینه نقش تنظیمکننده و هماهنگکننده دارد و همه دستگاهها باید در این مسیر مشارکت کنند. مسئولیت راهبری و هماهنگی این هفته بر عهده کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است و سازمان صداوسیما، وزارت آموزش و پرورش، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تعلیم و تربیت کودک، کودکستانها و نهادهای مردمی نیز در این برنامه مشارکت دارند. تلاش خواهیم کرد در این هفته از ظرفیت هنرمندان، نویسندگان، مربیان و رسانهها استفاده کنیم؛ چراکه هفته ملی کودک صرفاً برنامهای برای بازتاب دادن فعالیتها نیست و خود کودکان یکی از بازیگران اصلی آن هستند.
وی ادامه داد: بزرگداشت کودک فقط به تعداد مراسمها و خبرها نیست. از همین حالا باید مشخص کنیم در پایان هفته ملی کودک چه اتفاقی افتاده است؛ چه تعداد از پیشنهادهای کودکان مورد پیگیری قرار گرفته، کدام دستگاهها و نهادها اقدامات ماندگاری برای کودکان انجام دادهاند، دسترسی کدام گروه از کودکان به فرصتها بهتر شده و این برنامه چه اثری بر رشد و زیست کودکان داشته است؟ به نظرم، بهترین بزرگداشت رهبر شهید و شهدای مدرسه شجره طیبه میناب این است که اندیشه تربیتی امام شهید را به یک عمل تربیتی تبدیل کنیم و به کودک فرصت اجتماعیشدن، سخن گفتن از آینده و ساختن آینده را بدهیم.
مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در بخش دیگری از صحبتهای خود درباره برنامههای کانون برای هفته ملی کودک گفت: برنامههای متنوعی برای این ایام تدارک دیده شده است؛ در سالهای گذشته پویانمایی «بچه زرنگ» را داشتیم که تا امروز از پرمخاطبترین پویانماییهای کشور بوده و بیش از دو میلیون مخاطب داشته است. در هفته ملی کودک از پخش سریال «بچه زرنگ» در ۵۲ قسمت رونمایی خواهیم کرد. طی چهار سال گذشته برای تولید این اثر تلاش شده است و قرار است پخش آن از یکی از سکوهای داخلی آغاز شود و فصل اول آن تا زمستان ادامه داشته باشد. آقای مجید اخشابی از هنرمندان درجه یک کشور هم نماهنگ جدید برای کودکان تولید کردهاند؛ مراحل نهایی آن در حال انجام است و در هفته ملی کودک از این نماهنگ رونمایی خواهد شد.
علامتی دو کتاب هم معرفی کرد و گفت: اولین کتاب با عنوان «بستور» برگرفته از شاهنامه ایرانی است که مرحوم مهرداد بهاری آن را نوشته و اکنون در کانون دوباره منتشر شده است. باید اشاره کنم که اکنون نمایش «بستور» در مرکز تئاتر کانون در بوستان لاله در حال اجراست و تا پایان مهرماه ادامه خواهد داشت. «بستور» روایت کودکی هفتساله در شاهنامه است که در شرایط جنگی، برخلاف تصور سرداران، برای کمک به پدرش وارد میدان میشود. کتاب دوم هم «قلب کوچک» اثری جدید از کانون و از نوشتههای نادر ابراهیمی انتخاب و منتشر شده است.
در بخش دیگری از این نشست خبری، فرهاد فلاح، رئیس کمیته هفته ملی کودک، درباره برنامههای پیشبینیشده برای این هفته توضیح داد: در هر استان شورای سیاستگذاری هفته ملی کودک با حضور نهادها، دستاندرکاران و فعالان حوزه کودک تشکیل شده و به صورت مستقل در حال برنامهریزی است. یکی از اتفاقات خوب امسال، ورود گروههای مختلف برای نقشآفرینی در هفته ملی کودک است. در حال حاضر بیش از ۶۰ گروه و نهاد در شورای سیاستگذاری با ما همکاری میکنند و برخی از این مجموعهها برای نخستینبار به این شورا پیوستهاند. این موضوع نشان میدهد رویکرد مناسبی در سطح جامعه برای نقشآفرینی در هفته ملی کودک شکل گرفته است. سیستم حملونقل، سینماها، تئاترها، مناطق گردشگری، کتابفروشیها و همه بخشهایی که میتوانند خدماتی برای کودکان ارائه دهند، میتوانند در این هفته نقشآفرینی کنند. امسال حتی به سمت این سیاست پیش رفتهایم که خانوادهها در هفته کودک در خانههای خود برای بچهها برنامه داشته باشند و مساجد نیز برای کودکان برنامههای متناسب برگزار کنند.
وی درباره برنامه آغازین هفته ملی کودک گفت: مانند هر سال، برنامههای هفته ملی کودک از ۱۵ مهرماه با غبارروبی گلزار شهدا آغاز میشود و امسال به صورت ویژه غبارروبی قبور شهدای کودک و نوجوان در سراسر کشور را خواهیم داشت. سرکشی و حضور در خانه خانوادههای شهدای کودک و نوجوان نیز امسال به صورت ویژه تدارک دیده شده است. همچنین با جانبازان کودک و نوجوانی دیدار خواهیم کرد. علاوه بر این، در استانهای مختلف نمایشگاههایی با موضوع شهدای کودک و روایت کودکان میناب برگزار خواهد شد. کتیبه شهدای میناب نیز از سوی کانون پرورش فکری تولید شده که در برخی استانها، از جمله خراسان رضوی، به صورت پردهخوانی ارائه میشود. همچنین همانند سالهای گذشته، شادپیمایی عروسکی در خیابان حجاب برگزار خواهد شد که زمان دقیق برگزاری و ساعت آن از طریق رسانهها به صورت رسمی اعلام میشود.
معاون فرهنگی کانون از تولید دو بازی جدید خبر داد و گفت: کانون پرورش فکری بازیهایی را برای کودکان تولید کرده است که «محافظان کوچک» و «محافظان جزیره» نام دارند و در هفته ملی کودک از این دو بازی رونمایی خواهد شد. همچنین کودکان نشستی با رئیس سازمان فضایی ایران خواهند داشت. براساس برنامهریزی، شماری از فعالان حوزه کودک و نوجوان ۱۸ مهرماه در همین سالن کانون پرورش فکری با رئیس سازمان فضایی ایران دیدار خواهند کرد. علاوه بر این، نخستین نشریه دیواری علم و فناوری ویژه مدارس کشور منتشر میشود. از این پس، کانون علوم و فناوریهای نوین ایران قرار است به صورت دورهای نشریه دیواری با موضوعات مختلف علم و فناوری برای مدارس تولید و ارسال کند.
فلاح ضمن اشاره به برنامه دیگر هفته ملی کودک با عنوان «جشن ملی نوخوانها» گفت: همانطور که دانشآموزان کلاس اول پس از یادگیری الفبا جشن الفبا دارند، برای دانشآموزان کلاس دوم ابتدایی نیز جشن ورود به کتابخانه پیشبینی شده است. همه دانشآموزانی که وارد کلاس دوم شدهاند، در طول هفته از طریق مدارس به مراکز کانون و کتابخانهها میروند و با فضای کتابخانه و شیوه استفاده از منابع کتاب آشنا میشوند. ۱۸ مهرماه را به عنوان روز کودک و روز قصه در سراسر کشور برگزار خواهیم کرد و از همه ظرفیتهایی که میتوانند در خدمت کودک و نوجوان باشند، استفاده میکنیم. خانوادهها، فعالان حوزه کودک و نوجوان، مساجد، روحانیون، شخصیتهای فرهنگی، نویسندگان و قصهگوها در این روز در هر جایی که کودکی حضور دارد، برای او قصه خواهند گفت. صداوسیما نیز همکاری ویژهای در این زمینه خواهد داشت تا کودکان بتوانند از قصهها استفاده کنند و فرهنگ قصهگویی را به سطح خانواده و جامعه مدنی ببریم.
وی خاطرنشان کرد: امسال پنجاهمین سال فعالیت کتابخانههای سیار را جشن میگیریم. ۱۵ مهرماه ۵۰ سال قبل، نخستین کتابخانه سیار کشور راهاندازی شد و از آن زمان دسترسی مناطق کمبرخوردار به کتاب از طریق کتابخانههای سیار فراهم شده است. کشور ما نیم قرن سابقه کتابخانههای سیار دارد و اکنون ۱۵۰ کتابخانه سیار فعال در سراسر کشور داریم. نهاد کتابخانهها نیز از این ظرفیت برخوردار است و برخی مربیان کتاب نیز در قالب کتابخانههای سیار این خدمات را به مناطق کمبرخوردار میرسانند. به مناسبت پنجاهمین سال فعالیت کتابخانههای سیار، برنامه ویژهای با حضور مدیرعامل کانون برگزار و از فعالان و برگزیدگان کتابخانههای سیار تجلیل خواهد شد. یکی دیگر از خدماتی که در این هفته ارائه میشود، اعزام نویسندگان، تصویرگران و هنرمندان برجسته کشور در حوزه کودک و نوجوان به استانهای مختلف است. هر استان میزبان یک یا چند هنرمند، تصویرگر یا نویسنده خواهد بود و کودکان میتوانند به صورت مستقیم و بدون واسطه با این نویسندگان و هنرمندان ارتباط برقرار کنند.
فلاح در پایان افزود: در هفته ملی کودک، گروهها به بیمارستانها و مراکز اصلاح و تربیت مراجعه میکنند و برای کودکان برنامههای نمایشی و فرهنگی اجرا خواهند کرد و هدایایی نیز برای آنها در نظر گرفته شده است. البته هنوز بخشی از نهادها برنامههای خود را به ما اعلام نکردهاند و استانها نیز همچنان در حال برنامهریزی هستند. امیدواریم با تکمیل این برنامهها، هفتهای خوب و پربار برای کودکان کشور رقم بخورد.
