بعد از پایان هیاهو؛ بر سر بازیهای کریپتویی تلگرام چه آمد؟
دو سال قبل کافی بود چند دقیقه در تلگرام وقت بگذرانید تا به نام یکی از بازیهایی برسید که قرار بود در ازای لمس صفحه، انجام چند مأموریت ساده یا دعوت دوستان، پاداش بدهد. برای بسیاری از کاربران، بهویژه کسانی که پیش از آن ارتباطی با بازار ارز دیجیتال نداشتند، این بازیها اولین برخورد جدی با مفاهیمی مانند توکن، ایردراپ و کیف پول بودند. نات کوین یکی از مهمترین پروژههایی بود که این مسیر را باز کرد و در مدت کوتاهی دهها میلیون کاربر به این حوزه آورد.
اما امروز دیگر فضای تلگرام شبیه ماههای نخست سال ۲۰۲۴ نیست. تب لمسکردن صفحه فروکش کرده، وعدههای ایردراپ با احتیاط بیشتری شنیده میشوند و قیمت بسیاری از توکنهای این موج فاصله زیادی با روزهای اوج دارد. در عین حال، زیرساختی که این بازیها به رشد آن کمک کردند هنوز باقی است و حتی ارتباط تلگرام با شبکه TON عمیقتر شده است. بنابراین داستان بازیهای کریپتویی تلگرام نه با «موفقیت کامل» تمام شد و نه با «شکست کامل»؛ نتیجه، پیچیدهتر از این دو روایت ساده است.
هیاهویی که از یک لمس ساده شروع شد
نات کوین در اوایل ۲۰۲۴ فرمولی بسیار ساده داشت: کاربر وارد یک مینی اپ تلگرامی میشد و با فعالیت در بازی امتیاز جمع میکرد. همین سادگی بخش مهمی از موفقیت آن بود. نیازی به نصب بازی سنگین، شناخت بلاک چین یا حتی تجربه قبلی در بازار ارز دیجیتال وجود نداشت. پاول دورف در زمان عرضه توکن اعلام کرد نات کوین طی چند ماه به حدود ۳۵ میلیون کاربر فعال رسیده است. پس از راهاندازی توکن NOT نیز بیش از ۸۰ میلیارد واحد میان شرکتکنندگان و دارندگان ووچرها توزیع شد.
موفقیت نات کوین خیلی زود به الگویی برای پروژههای دیگر تبدیل شد. همستر کامبت (Hamster Kombat)، کتیزن (Catizen)، ایکس امپایر (X Empire) و بازیهای مشابه با ترکیب مأموریتهای روزانه، سیستم دعوت و امید به دریافت توکن، میلیونها کاربر را به مینی اپهای تلگرام کشاندند. تا اواخر ۲۰۲۴، مدیر بخش گیمینگ TON گفته بود حدود ۲۰ درصد از ۹۵۰ میلیون کاربر آن زمان تلگرام در بازیها فعالیت داشتهاند؛ رقمی که هرچند شامل انواع بازیهای تلگرامی بود، مقیاس این موج را نشان میداد.
چرا فرمول تپتوارن زود فرسوده شد؟
مسئله اصلی زمانی آشکار شد که امتیازهای داخل بازی باید به پول واقعی تبدیل میشدند. تا قبل از ایردراپ، عدد بزرگی که روی صفحه دیده میشد میتوانست جذاب باشد، اما ارزش اقتصادی آن مشخص نبود. وقتی توکن عرضه میشد، تعداد کاربران، میزان توکن توزیعشده، عرضه در گردش و تقاضای واقعی بازار تعیین میکردند که پاداش هر فرد در عمل چقدر میارزد.
همستر کامبت نمونه روشنی بود. با وجود جامعه کاربری بسیار بزرگ، حدود ۱۳۰ میلیون نفر واجد شرایط دریافت ایردراپ شدند. در نتیجه سهم بسیاری از کاربران به چند دلار محدود شد و انتظاری که طی ماهها شکل گرفته بود با ارزش واقعی پاداش همخوانی نداشت. پس از آن نیز نارضایتی مشابهی پیرامون چند ایردراپ دیگر این حوزه دیده شد. حتی بنیانگذار نات کوین در سال ۲۰۲۴ گفته بود مدل ساده کلیکر را پایدار نمیداند و معتقد است فقط بازیهایی با مدل اقتصادی ماندگار دوام خواهند آورد.
آمار قیمتها هم بخشی از این داستان را نشان میدهد. تا سپتامبر ۲۰۲۶، توکن همستر حدود ۹۷.۶ درصد پایینتر از اوج تاریخی خود معامله میشود. کتیزن نزدیک به ۹۴ درصد و ایکس امپایر حدود ۹۸.۸ درصد از سقف تاریخی فاصله دارند. این ارقام به معنای بیارزشبودن تمام پروژهها نیست، اما نشان میدهد تعداد کاربر و وایرالشدن یک بازی بهتنهایی تضمینی برای حفظ ارزش توکن آن نیست.
نات کوین بعد از اوج چه مسیری رفت؟
قیمت لحظه ای نات کوین نیز از افت شدید قیمت مصون نماند. NOT در دوم ژوئن ۲۰۲۴ به اوج تاریخی حدود ۰.۰۲۸۳۶ دلار رسید. در حال حاضر قیمت آن در محدوده ۰.۰۰۰۵ دلار قرار دارد؛ یعنی بیش از ۹۸ درصد پایینتر از سقف تاریخی. ارزش بازار آن نیز در زمان بررسی حدود ۵۰ میلیون دلار بود.
این فاصله بزرگ یک نکته مهم دارد: نات کوین را امروز نمیتوان فقط با خاطره رشد سریع سال ۲۰۲۴ ارزیابی کرد. کسی که قیمت فعلی را بررسی میکند، بهتر است آن را در کنار سابقه نمودار، حجم معاملات، ارزش بازار و تغییرات نرخ ارز در ایران ببیند.
افت ۹۸ درصدی البته به این معنا نیست که قیمت از این نقطه حتماً کاهش مییابد یا برعکس، آماده بازگشت است. سقف تاریخی صرفاً گذشته بازار را نشان میدهد. هیچ قاعدهای وجود ندارد که یک توکن پس از افت زیاد الزاماً به قیمت قبلی برگردد.
هیجان بازیها کم شد، اما زیرساخت تلگرام باقی ماند
شاید مهمترین میراث این دوره را نه در قیمت توکنها، بلکه در خود تلگرام و TON بتوان دید. بازیهای تپتوارن میلیونها نفر را مجبور کردند برای نخستین بار کیف پول بسازند و با تراکنشهای بلاک چینی آشنا شوند. همزمان، تعداد حسابهای شبکه TON طی حدود یک سال از نزدیک چهار میلیون به ۱۲۸ میلیون رسید؛ رشد بازیهای تلگرامی یکی از عوامل مهم این جهش بود.
تلگرام نیز بعداً از این مسیر عقبنشینی نکرد. در ژانویه ۲۰۲۵، بنیاد تون اعلام کرد TON به زیرساخت بلاک چینی انحصاری مینی اپهای تلگرام تبدیل میشود و تون کانکت (TON Connect) نیز پروتکل اصلی اتصال مینی اپها به کیف پولهای بلاک چینی خواهد بود. به بیان ساده، تب «چند ساعت در روز لمس کن و منتظر ایردراپ بمان» کم شد، اما ایده استفاده از تلگرام بهعنوان دروازه ورود به خدمات بلاک چینی ادامه پیدا کرد.
همین تفاوت مهم است. موج اول بیشتر حول پاداش و جذب سریع کاربر شکل گرفت. مرحله بعدی برای توسعهدهندگان دشوارتر است: ساخت محصولی که حتی بدون وعده ایردراپ هم دلیلی برای بازگشت کاربر داشته باشد.
ماجرا برای کاربر ایرانی چه تفاوتی دارد؟
برای کاربر ایرانی، یک لایه دیگر هم به ریسکهای معمول بازار اضافه میشود. قیمت تومانی یک توکن لزوماً همجهت و هماندازه با تغییر قیمت دلاری آن حرکت نمیکند. اگر NOT در بازار جهانی ثابت بماند اما تتر در بازار ایران گرانتر شود، قیمت تومانی آن میتواند افزایش پیدا کند. حالت عکس نیز ممکن است. به همین دلیل دیدن رشد عدد تومانی بهتنهایی برای نتیجهگیری درباره عملکرد خود نات کوین کافی نیست. دادههای بازار داخلی صراف نیز قیمت رمزارزها را در کنار نرخ تتر نمایش میدهد.
ریسک دسترسی و نگهداری دارایی نیز برای کاربران ایرانی جدیتر است. بازار کریپتوی ایران در سالهای اخیر با محدودیتهای بانکی، فشارهای تحریمی و حوادث امنیتی روبهرو بوده است. در ژوئن ۲۰۲۵ یک حمله سایبری به یک صرافی بزرگ ایرانی حدود ۹۰ میلیون دلار دارایی را درگیر کرد و در ۲۰۲۶ نیز فشارهای تحریمی بر بخشهایی از اکوسیستم کریپتویی ایران افزایش یافت. این تجربهها یادآور میشوند که در کریپتو، ریسک فقط بالا و پایین رفتن نمودار نیست.
خود موج تپتوارن هم زمینهای برای سوءاستفاده ایجاد کرد. پژوهشگران ESET در دوران اوج همستر کامبت نمونههایی از جاسوسافزار اندرویدی، فروشگاههای جعلی و ابزارهای اتوکلیکر آلوده به بدافزار سرقت اطلاعات پیدا کردند که با نام این بازی منتشر میشدند. بنابراین دانلود فایل، ربات یا برنامه جانبی با وعده افزایش امتیاز یا ایردراپ هنوز هم باید یک علامت هشدار تلقی شود.
جمعبندی
تجربه نات کوین و بازیهای پس از آن یک درس ساده دارد: «رایگانبودن ورود» با «بدون هزینهبودن» یکسان نیست. ممکن است کاربر پولی پرداخت نکند، اما زمان، توجه، داده و گاهی دسترسی کیف پول خود را در اختیار یک پروژه قرار میدهد. بنابراین ارزش احتمالی پاداش باید در برابر همین هزینهها سنجیده شود.
نات کوین نشان داد یک بازی بسیار ساده میتواند میلیونها نفر را با کیف پول و بلاک چین آشنا کند. نسل بعدی بازیها نیز نشان داد تکرار همان فرمول لزوماً همان نتیجه را نمیدهد. دادههای سال ۲۰۲۶ نشان میدهند بسیاری از توکنهای شاخص این دوره بیش از ۹۰ درصد از سقف تاریخی خود فاصله گرفتهاند، در حالی که خود زیرساخت مینی اپها و TON همچنان بخشی از راهبرد تلگرام است.
برای کاربر جوان، شاید مهمترین نتیجه همین باشد: یک بازی را میتوان برای سرگرمی امتحان کرد و یک ایردراپ را میتوان به چشم پاداش احتمالی دید، اما این دو را نباید با درآمد تضمینشده یا سرمایهگذاری مطمئن اشتباه گرفت. بعد از تمام هیاهوی تپتوارن، بازار دقیقاً همین تفاوت را با عددهای واقعی نشان داد.
