تنهایی کودکان تک‌فرزند در نخستین نشست تخصصی مستندهای جشنواره کودک بررسی شد
به گزارش خبرگزاری برنا از اصفهان، سید مسعود آستانداری، کارگردان مستند تنها می‌مانیم، ظهر یکشنبه در نخستین نشست تخصصی بررسی فیلم‌های مستند سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان که در خانه جشنواره برگزار شد، درباره روند شکل‌گیری این اثر اظهار کرد: این فیلم سفارشی ساخته نشده است و طرح آن سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ و پیش از شکل‌گیری سیاست‌های جدید جمعیتی ارائه شد، اما به تصویب نرسید و در سال‌های بعد و در شرایط متفاوت فرهنگی امکان تولید آن فراهم شد.
وی افزود: از ابتدا دغدغه شخصی نسبت به موضوع تک‌فرزندی داشتم و به همین دلیل در طراحی فیلم تلاش کردم کودکان و نوجوانان تک‌فرزند، خودشان درباره تجربه زیسته، احساسات و نگاهشان به زندگی صحبت کنند؛ رویکردی که در شکل‌گیری ساختار مستند اهمیت زیادی داشت.
کارگردان مستند تنها می‌مانیم با اشاره به تأثیرپذیری خود از مستند مشق شب ساخته زنده‌یاد عباس کیارستمی ادامه داد: در زمان ارائه طرح، به این اثر نیز فکر می‌کردم و ایده این بود که به جای تمرکز بر موضوعات دیگری که در مشق شب مطرح می‌شود، کودکان و نوجوانان در سنین مختلف درباره تجربه تک‌فرزندی و آنچه در زندگی روزمره خود احساس می‌کنند، سخن بگویند.
آستانداری تصریح کرد: پیش از حضور کودکان مقابل دوربین، آنها را ندیده بودم و مدارس نیز تنها بر اساس رضایت خانواده‌های تک‌فرزند، امکان حضور دانش‌آموزان در فیلم را فراهم کردند؛ بنابراین بسیاری از جملاتی که در فیلم می‌بینیم، حاصل مواجهه مستقیم فیلمساز با کودکان و بیان بدون واسطه خود آنهاست.
وی با بیان اینکه مسئله تنهایی در فرآیند تولید پررنگ‌تر از آن چیزی شد که در ابتدا تصور می‌کرد، گفت: هنگام تدوین برخی تصور می‌کردند بخشی از حرف‌های کودکان از سوی فیلمساز نوشته یا به آنها منتقل شده است، در حالی که چنین نبود و بچه‌ها تا لحظه قرار گرفتن مقابل دوربین با من مواجه نشده بودند. آنچه در فیلم می‌بینیم، عمدتاً حاصل پاسخ آنها به پرسش‌های مطرح‌شده و بیان خودشان است.
کارگردان تنها می‌مان ادامه داد: در ابتدا تصور دیگری از مسئله تک‌فرزندی داشتم، اما در جریان تولید متوجه شدم تنهایی برای بخش قابل توجهی از کودکان یک مسئله جدی است و همین موضوع حتی در تغییر عنوان فیلم نیز تأثیر گذاشت؛ زیرا تنهایی به یکی از مضامین محوری اثر تبدیل شد.
وی با تأکید بر اینکه فیلمساز نمی‌تواند در یک اثر سینمایی تمام مسائل اجتماعی کشور را حل یا حتی مطرح کند، افزود: موضوع جمعیت و فرزندآوری با مجموعه‌ای از مسائل اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی ارتباط دارد، اما نمی‌توان همه این مسائل را در یک فیلم دنبال کرد. فیلمساز وظیفه دارد موضوع انتخاب‌شده را به‌درستی روایت کند، نه اینکه ادعا کند می‌تواند تمام مشکلات جامعه را حل کند.
آستانداری با اشاره به نقش شرایط اجتماعی و اقتصادی در تصمیم زوج‌ها برای فرزندآوری بیان کرد: اگر قرار باشد درباره کاهش فرزندآوری صحبت کنیم، نمی‌توان همه مسئولیت را متوجه مردم دانست. بسیاری از زوج‌ها ممکن است علاقه‌مند به ازدواج، فرزندآوری و داشتن چند فرزند باشند، اما برای تصمیم‌گیری درباره آینده فرزند خود به مجموعه‌ای از پیش‌زمینه‌ها و شرایط پایدار اقتصادی و اجتماعی نیاز دارند.
وی ادامه داد: وقتی خانواده نسبت به آینده اقتصادی، تحصیل، اشتغال، سلامت و کیفیت زندگی فرزند خود اطمینان ندارد، تصمیم درباره فرزندآوری نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. بنابراین مسئله تک‌فرزندی را نمی‌توان جدا از شرایطی که خانواده‌ها در آن زندگی می‌کنند، تحلیل کرد.
کارگردان مستند تنها می‌مانیم با اشاره به تغییر نگرش بخشی از کودکان نسبت به آینده گفت: در فیلم کودکانی را می‌بینیم که حتی درباره نداشتن خواهر و برادر یا ازدواج نکردن در آینده صحبت می‌کنند. این مسئله نشان می‌دهد برخی الگوهای مربوط به سبک زندگی آینده، از سنین پایین در ذهن کودکان شکل گرفته است.
آستانداری افزود: حتی در میان کودکان کم‌سن‌وسال، تصوراتی درباره زندگی مستقل و تنها وجود دارد؛ برای نمونه، کودکی ممکن است بگوید در آینده می‌خواهد در خانه‌ای تنها و همراه با یک حیوان خانگی زندگی کند. این حرف‌ها برای من به‌عنوان فیلمساز نشانه‌ای از تغییر نگرش بخشی از نسل جدید نسبت به خانواده و آینده است.
وی با اشاره به تغییر سبک زندگی کودکان در شهرهای امروز اظهار کرد: کودک امروز نسبت به گذشته فرصت کمتری برای حضور در فضای محله، بازی با همسالان و تجربه روابط گسترده خانوادگی دارد. زندگی آپارتمانی، ساختار شهری، مدرسه و بازگشت مستقیم کودک به خانه، بخش مهمی از تجربه اجتماعی گذشته کودکان را محدود کرده است.
کارگردان تنها می‌مانیم فضای مجازی و بازی‌های رایانه‌ای را نیز از عوامل مؤثر بر شکل‌گیری سبک جدید زیست کودکان دانست و گفت: نمی‌توان فضای مجازی و بازی‌های رایانه‌ای را تنها عامل مشکلات کودکان دانست، اما واقعیت این است که این ابزارها در برخی موارد به جای آنکه نیاز کودک به ارتباط و بازی جمعی را برطرف کنند، می‌توانند به انزوا یا شکل‌گیری برخی رفتارهای ناسازگار با رشد طبیعی کودک منجر شوند.
آستانداری با اشاره به نقش خانواده گسترده در ایجاد شبکه حمایت اجتماعی برای کودکان ادامه داد: فرهنگ خانواده گسترده، رابطه با پدربزرگ و مادربزرگ، عمو، عمه، دایی، خاله و فرزندان آنها، بخشی از شبکه اجتماعی کودکان و حتی بزرگسالان را شکل می‌داد. اگر این شبکه را از زندگی حذف کنیم، متوجه می‌شویم که انسان تا چه اندازه می‌تواند در زندگی اجتماعی خود تنها شود.
وی افزود: مسئله فقط داشتن خواهر یا برادر نیست، بلکه شبکه‌ای از روابط خانوادگی است که در طول زندگی می‌تواند برای انسان نقش حمایتی داشته باشد و حذف تدریجی این روابط می‌تواند پیامدهای اجتماعی و روانی متفاوتی برای نسل‌های آینده ایجاد کند.
کارگردان مستند تنها می‌مانیم در پایان با تأکید بر ضرورت شنیدن صدای کودکان در موضوعات مرتبط با آینده آنها گفت: تلاش کردم در این فیلم کودکان را به‌عنوان سوژه‌ای برای بیان یک دیدگاه از پیش تعیین‌شده قرار ندهم، بلکه اجازه دهم خودشان درباره تجربه تک‌فرزندی، تنهایی، خانواده و آینده صحبت کنند.
نخستین نشست تخصصی بررسی فیلم‌های مستند سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان، با محوریت مستند تنها می‌مانیم، ظهر یکشنبه در خانه جشنواره برگزار شد. این نشست، نخستین برنامه از سلسله نشست‌های تخصصی بررسی فیلم‌های مستند این دوره از جشنواره است که به‌عنوان یکی از برنامه‌های جنبی جشنواره، در طول برگزاری این رویداد به صورت روزانه برگزار می‌شود.
مستند تنها می‌مانیم به کارگردانی سید مسعود آستانداری، با تمرکز بر پدیده تک‌فرزندی و تجربه زیسته کودکان و نوجوانان تک‌فرزند ساخته شده و از منظر ارتباط مستقیم با مسائل کودکان، سبک زندگی، روابط خانوادگی و تجربه اجتماعی نسل جدید، در چارچوب برنامه‌های تخصصی سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان مورد بررسی قرار گرفت.
انتهای پیام
