نگاهی به یکی از کهن‌ترین نسخه‌های خطی دیوان حافظ در کتابخانه مجلس
به گزارش گروه فرهنگی و هنری برنا، نسخه‌های زیادی از دیوان حافظ شیرازی، به دلیل جایگاهش در فرهنگ و ادبیات فارسی، کتابت شده و مسئله «نسخه‌های خطی حافظ» یکی از پیچیده‌ترین مباحث در حافظ‌پژوهی است، زیرا به دلیل رواج «حافظ‌خوانی» و «فال‌گیری» با دیوان او، کاتبان بسیاری دست به تصرف، تغییر یا الحاق اشعار دیگران به دیوان او زده‌اند.
در فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا، ج ۱۵، ص ۱۳۹) قدیمی‌ترین نسخه خطی از دیوان حافظ در ایران، نسخه‌ای است که در سال ۷۹۲ ق. کتابت شده و با ۱۹۴ برگ در کتابخانه ملی نگهداری می‌شود. اما یکی از قدیمی‌ترین نسخه‌های خطی دیوان حافظ نیز در کتابخانه مجلس، نسخه شماره ۹۶۹ است.
این نسخه شامل ۲۱۱ غزل، چند ساقی‌نامه، مقطعات و رباعیات است که به خط نستعلیق سلطان‌علی مشهدی در ربیع‌الاول ۸۹۵ ق. در استرآباد کتابت شده و ۲۰۳ برگ دارد.
کتابخانه مجلس از سایه مخازن به صحن حکمرانی آمد
از دیدگاه متنی و حافظ‌پژوهی، این دست‌نویس متعلق به اواخر قرن نهم هجری (حدود یک سده پس از درگذشت حافظ در ۷۹۲ ق.) است؛ دوره‌ای که سنت تدوین دیوان حافظ به انسجام رسیده بود، اما تصحیحات بعدی دوره صفوی هنوز وارد آن نشده بود. از این رو، برای مقابله و بررسی سیر تحول ضبط‌های اشعار حافظ اهمیت پژوهشی دارد.
روی برگ اول نسخه حاضر، شمسه‌ای مذهب وجود دارد که با لاجورد، زر و رنگ‌های مختلف تزئین شده است. صفحه نخست نیز یک سرلوح زیبا دارد. میان همه سطر‌ها تذهیب و نقاشی شده که شاید اینها نیز از آثار سلطان‌علی باشد. برگ‌ها متن و حاشیه است و حواشی صفحات نیز تذهیب دارد. برخی از صفحات نسخه وصالی شده؛ کاغذ این نسخه خان‌بالغ و قطع آن وزیری است.
این نسخه در جلد سوم فهرست کتابخانه مجلس، صفحه ۲۱۵ معرفی شده است.
سلطان‌علی مشهدی، کاتب این نسخه، نیز از نستعلیق‌نویسان نامدار سده نهم هجری است که در ۸۴۱ ق. در مشهد متولد شد. او از ۲۰ سالگی مجاور مزار امام رضا (ع) شد و در مدرسه‌ای تمام اوقات خود را صرف تمرین کرد. پس از اینکه شهرت وی به هرات (پایتخت تیموریان) رسید، با به قدرت رسیدن سلطان‌حسین بایقرا، وی به کتابخانه سلطنتی هرات راه یافت و در آنجا و همچنین در کتابخانه شخصی امیرعلیشیر نوایی (وزیر سلطان‌حسین بایقرا) به خوشنویسی پرداخت. وی در نخستین سده پیدایش قلم نستعلیق، کیفیت این خط را به لحاظ زیبایی‌شناختی ارتقا داد. می‌توان او را کامل‌کننده و مروج اصلی سبک خراسانی یا شرقی دانست.
سلطان‌علی مشهدی در ۹۲۶ ق. در ۸۵ سالگی درگذشت و در حرم امام رضا (ع) نزدیک پنجره فولاد به خاک سپرده شد.
