تلخ و شیرین صنعت فولاد ؛ از خودکفایی تا چالش انرژی
علیرضا ابراهیمی، عضو انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، در نشست خبری تشریح آخرین وضعیت تولید زنجیره فولاد، با تشریح ظرفیت‌های تولیدی و توانمندی‌های داخلی این صنعت، به تشریح وضعیت سرمایه‌گذاری، صادرات، تامین مواد اولیه و انرژی و برنامه‌های توسعه‌ای این بخش پرداخت.
وی با اشاره به توسعه توانمندی‌های داخلی و بومی‌سازی تجهیزات صنعتی اظهار کرد که بیش از ۹۰ درصد نیازهای زنجیره فولاد در داخل کشور تأمین می‌شود و توسعه صنایع پشتیبان، امکان ساخت بخش قابل‌توجهی از قطعات و تجهیزات مورد نیاز این صنعت را فراهم کرده است.
وابستگی محدود به واردات تجهیزات و مواد اولیه
ابراهیمی با اشاره به وضعیت تأمین تجهیزات تخصصی صنعت فولاد گفت که در حال حاضر تنها حدود پنج درصد از قطعات تخصصی مورد استفاده در بخش‌های کنترل و ابزار دقیق به خارج از کشور وابسته است. به گفته وی، این تجهیزات عموماً عمر مفید بالایی دارند و به تعویض مستمر نیازمند نیستند.
این عضو انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران همچنین با اشاره به ظرفیت معادن داخلی، تأمین سنگ‌آهن مورد نیاز صنعت را تقریباً به‌طور کامل متکی بر منابع داخلی دانست. با این حال، به دلیل محدودیت در میزان تولید و کیفیت برخی محصولات، بخشی از زغال‌سنگ و کک مورد نیاز همچنان از طریق واردات تأمین می‌شود.
وی با اشاره به تأثیر تحریم‌ها و محدودیت‌های اقتصادی بر فعالیت‌های صنعتی تأکید کرد که با وجود آسیب‌های ناشی از این شرایط، جریان تولید در صنعت فولاد متوقف نشده است.
سرمایه‌گذاری بیش از ۷ میلیارد دلاری و اشتغال ۲۵ هزار نفر
ابراهیمی در بخش دیگری از سخنان خود به ابعاد سرمایه‌گذاری پرداخت و اعلام کرد که بیش از ۷ میلیارد دلار در این مجموعه سرمایه‌گذاری شده است.
به گفته وی، مجموعه با در اختیار داشتن بیش از ۴۰ مجتمع صنعتی و اشتغال مستقیم حدود ۲۵ هزار نفر، بیش از ۱۲ درصد ظرفیت تولید فولاد کشور را در اختیار دارد.
وی با اشاره به ساختار یکپارچه فعالیت‌های این مجموعه در زنجیره معدن و فولاد، از اکتشاف و استخراج مواد معدنی تا فرآوری سنگ‌آهن، تولید گندله، احیای مستقیم و فولادسازی را از بخش‌های مختلف این زنجیره برشمرد.
این فعال صنعت فولاد همچنین با اشاره به ارتباط گسترده صنایع فولادی با سایر بخش‌های اقتصادی، نقش این صنعت را در ایجاد اشتغال و توسعه فعالیت‌های وابسته مهم دانست و اظهار کرد که صنایع فولادی علاوه بر اشتغال مستقیم، ظرفیت ایجاد اشتغال غیرمستقیم قابل‌توجهی دارند.
صادرات فولاد زیر فشار تحریم‌های بانکی و حمل‌ونقل
عضو انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با اشاره به موانع صادرات محصولات فولادی اظهار کرد که صنعت فولاد کشور بیش از دو دهه است با تحریم‌های مالی و بانکی مواجه است؛ محدودیت‌هایی که مبادلات تجاری، مدیریت ریسک معاملات و استفاده از ابزارهایی مانند اعتبار اسنادی را با دشواری روبه‌رو کرده‌اند.
به گفته ابراهیمی، محدودیت‌های حمل‌ونقل و موانع خروج کالا از کشور نیز فشار مضاعفی بر صادرات وارد کرده‌اند. با این حال، شکل‌گیری شبکه‌های ارتباطی و تجاری و توسعه مسیرهای جایگزین، امکان تداوم صادرات را فراهم کرده است.
وی با تأکید بر تأثیر شرایط اقتصادی و نرخ ارز بر تصمیم تولیدکنندگان برای عرضه محصولات در بازار داخلی یا صادرات، تعیین هدف مشخص برای صادرات مستقیم را بدون در نظر گرفتن متغیرهای بازار امکان‌پذیر ندانست.
ابراهیمی همچنین اختلاف میان نرخ ارز آزاد و نرخ ارز مورد استفاده در سازوکارهای رسمی را از عوامل مؤثر بر انگیزه صادرات مستقیم و بازگشت ارز حاصل از صادرات عنوان کرد.
نیروگاه اختصاصی و استفاده از پساب برای تامین نیازهای تولید
تأمین پایدار انرژی و آب از دیگر محورهای مطرح‌شده در این نشست بود. ابراهیمی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در مجموعه صنعتی مورد اشاره برای کاهش وابستگی به شبکه برق، از احداث نیروگاه سیکل ترکیبی با ظرفیت ۵۰۰ مگاوات خبر داد.
به گفته وی، بخش گازی این نیروگاه در سال ۱۴۰۳ وارد مدار شده و بخش بخار آن نیز در ابتدای سال ۱۴۰۵ به بهره‌برداری رسیده است. با تکمیل نیروگاه، امکان تأمین برق مورد نیاز مجموعه فراهم شده و بخشی از برق تولیدی نیز قابلیت تزریق به شبکه سراسری را دارد.
وی همچنین درباره تأمین آب مورد نیاز صنایع این مجموعه توضیح داد که با اجرای طرح توسعه شبکه جمع‌آوری فاضلاب شهر کرمان و احداث تصفیه‌خانه، از پساب شهری برای تأمین آب صنعتی استفاده می‌شود. این اقدام علاوه بر تأمین نیاز واحدهای تولیدی، به کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی و مدیریت مشکلات فاضلاب شهری کمک کرده است.
کاهش محدودیت برق و نگرانی از تامین گاز در زمستان
ابراهیمی در تشریح وضعیت انرژی صنعت فولاد، تابستان ۱۴۰۵ را از نظر محدودیت برق بهتر از تابستان دشوار و خسارت‌بار سال گذشته ارزیابی کرد. به گفته وی، بهبود شرایط اقلیمی، افزایش بارش‌ها و آمادگی نیروگاه‌های برق‌آبی در کاهش شدت ناترازی برق مؤثر بوده است.
وی در عین حال نسبت به وضعیت تأمین گاز در زمستان پیش رو هشدار داد و با اشاره به آسیب‌دیدن بخشی از منابع تولید گاز کشور، جبران مستقیم ظرفیت‌های ازدست‌رفته در کوتاه‌مدت را دشوار دانست.
این عضو انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با اشاره به وابستگی واحدهای احیای مستقیم به گاز طبیعی توضیح داد که جایگزینی این سوخت با سایر منابع انرژی به‌سادگی امکان‌پذیر نیست و ایجاد زیرساخت‌های جایگزین نیز به زمان و سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی نیاز دارد.
وی مدیریت مصرف گاز، به‌ویژه در بخش خانگی، را عاملی مؤثر در حفظ پایداری تولید صنایع دانست و تأکید کرد که کاهش مصرف در این بخش می‌تواند به تأمین بهتر نیاز صنایع در فصل سرد سال کمک کند.
ضرورت افزایش بهره‌وری آب در زنجیره فولاد
موضوع مصرف آب و نحوه استقرار واحدهای فولادی نیز در این نشست مورد توجه قرار گرفت. ابراهیمی با اشاره به اهمیت دسترسی به منابع معدنی و آبی در جانمایی واحدهای فولادی، توسعه صنایع جدید در سواحل جنوبی کشور را در چارچوب سیاست‌های توسعه دریامحور مورد تأکید قرار داد.
وی با بیان اینکه ارزیابی مصرف آب باید بر مبنای بهره‌وری و ارزش افزوده اقتصادی صورت گیرد، میزان مصرف آب در زنجیره تولید فولاد را حدود چهار تا پنج مترمکعب به ازای هر تن محصول اعلام کرد.
به گفته ابراهیمی، استفاده از فناوری‌های بازچرخانی آب و مدارهای بسته، مصرف آب در برخی فرآیندهای تولیدی را کاهش داده است؛ به‌طوری‌که مصرف آب در فرآیند خنک‌سازی و انجماد شمش در واحدهای داخلی به حدود یک تا دو مترمکعب به ازای هر تن رسیده است.
وی هزینه بالای انتقال آب از خلیج‌فارس و ضرورت استفاده از پساب تصفیه‌شده را از عوامل اقتصادی مؤثر بر حرکت صنعت فولاد به سمت فناوری‌های کم‌مصرف دانست.
ابراهیمی در رابطه با موضوع آب بر بودن صنعت فولاد گفت: جانمایی صنعت فولاد تابع دو متغیر فنی و اقتصادی است؛ یا باید در کنار دریا و آب‌های آزاد احداث شود و مواد اولیه (سنگ و مواد معدنی) به مناطق آبی آورده شود، یا باید در مجاورت ذخایر و پهنه‌های معدنی شکل بگیرد و آب به منطقه منتقل شود. اینکه در گذشته برخی صنایع در فلات مرکزی جانمایی شده‌اند بیشتر ناشی از رویکردهای ژئوپلیتیک و امنیتی آن دوره‌ها بوده است، اما در سیاست‌های کلی توسعه دریامحور، استقرار صنایع جدید در سواحل جنوبی مورد تاکید قرار گرفته است؛ با این وجود در داخل کشور دیگر پهنه و معدن آزاد کشف‌شده‌ای برای احداث واحدهای جدید وجود ندارد و توسعه‌های آتی باید با اتکا به واردات مواد از دریا باشد.
وی با اشاره به سرانه مصرف آب در فرآیند تولید فولاد گفت: هیچ صنعتی در دنیا بدون آب وجود ندارد، اما موضوع بر سر بهره‌وری آب است. در کل زنجیره تولید فولاد (از سنگ‌آهن تا محصول نهایی)، مصرف آب با فناوری‌های فعلی بین ۴ تا ۵ مترمکعب به ازای هر تن است که منجر به تولید محصولی با ارزش افزوده بیش از ۴۰۰ دلار می‌شود.
برنامه عرضه سهام در بورس تهران
ابراهیمی در بخش دیگری از این نشست به برنامه عرضه سهام مجموعه صنعتی مورد اشاره در بازار سرمایه پرداخت و گفت این موضوع از برنامه‌های میان‌مدت و بلندمدت مجموعه است و مذاکرات و مقدمات لازم برای آن در حال پیگیری است.
وی ابراز امیدواری کرد که در صورت تکمیل مراحل و فراهم‌شدن مقدمات مورد نیاز، عرضه سهام این شرکت در بورس تهران انجام شود.
عضو انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران همچنین با اشاره به نیاز صنایع بزرگ به منابع مالی قابل‌توجه، تأمین مالی از طریق منابع بانکی و سرمایه‌های غیردولتی را یکی از مسیرهای ایجاد ظرفیت‌های بزرگ صنعتی دانست و گفت منابع تأمین‌شده در این مجموعه در زیرساخت‌های صنعتی، احداث کارخانه‌ها و توسعه ظرفیت تولید به کار گرفته شده‌اند.
