آیا مسکو می‌تواند گره مذاکرات ایران و آمریکا را باز کند؟/ دیپلماسی در سایه تهدید جنگ
گروه سیاسی و بین‌الملل برنا/ در حالی که نشانه‌های تشدید آمادگی نظامی آمریکا و رژیم اسرائیل برای رویارویی احتمالی با ایران پررنگ‌تر شده، تهران همچنان بر ادامه مسیر دیپلماسی تاکید می‌کند؛ مسیری که با وجود تبادل پیشنهاد‌ها و تلاش میانجی‌های منطقه‌ای، تاکنون به نتیجه نهایی نرسیده است. همزمان، سفر سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، به تهران این پرسش را مطرح می‌کند که آیا مسکو می‌تواند در شرایطی که مذاکرات با موانع جدی روبه‌روست، به گشایش تازه‌ای در مسیر پایان جنگ کمک کند؟
به گزارش النشره، شبکه تلویزیونی کان از مذاکرات امنیتی فشرده میان فرماندهان ارشد نظامی اسرائیل و همتایان آمریکایی آنها درباره احتمال رویارویی با ایران خبر داده است. به گزارش این شبکه، همزمان رایزنی‌هایی میان مقام‌های عالی‌رتبه سیاسی و امنیتی دو طرف نیز در جریان است. پیشتر نیز شبکه سی‌ان‌ان از تدوین طرح‌های تهاجمی جدید در ارتش آمریکا خبر داده بود که احتمال استفاده از بمب غیرهسته‌ای موسوم به «مادر بمب‌ها» علیه زیرساخت‌های انرژی و تأسیسات هسته‌ای ایران را در بر می‌گیرد.
این گزارش‌ها در شرایطی منتشر می‌شوند که فضای منطقه بار دیگر تحت تأثیر تهدید‌های نظامی قرار گرفته است. با این حال، تهران تاکید دارد که همچنان راه‌حل دیپلماتیک را دنبال می‌کند، اما برای گزینه نظامی هم آمادگی دارد.
انتخاب با آمریکاست
در این بین سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در پنجاه‌ودومین نشست شورای وزیران امور خارجه سازمان همکاری اسلامی اعلام کرد که تهران پیشتر از طریق قطر، برنامه‌ای مشخص و هفت‌روزه برای بازگشایی تنگه هرمز و بازگشت تردد عادی دریایی ارائه کرده است. عراقچی با تاکید بر باز بودن مسیر دیپلماسی، مسئولیت تصمیم‌گیری درباره پیشنهاد مطرح‌شده را متوجه آمریکا دانست. رئیس‌دستگاه دیپلماسی همچنین در دیدار با بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر، بر رویکرد مسئولانه ایران در قبال دیپلماسی و کاهش تنش‌های منطقه‌ای تاکید کرد و گفت واشنگتن بار‌ها تعهدات خود را نقض کرده است؛ از جمله آنکه به گفته وی، تنها دو هفته پس از امضای تفاهم خاتمه جنگ، بار دیگر عهدشکنی کرده است. عراقچی در این دیدار، همتای مصری خود را نیز در جریان آخرین رایزنی‌های دیپلماتیک از طریق میانجی‌ها قرار داد.
مسیر دیپلماسی همچنان باز است
در سوی دیگر، سعید خطیب‌زاده، معاون وزیر امور خارجه ایران در گفت‌و‌گو با شبکه خبری الحدید لبنان با اشاره به مذاکرات گسترده تهران و واشنگتن طی دو سال و نیم گذشته، یادآور شد که دو طرف در چندین مرحله به توافق نزدیک شده‌اند و حتی یک بار نیز تفاهمی حاصل شده است؛ با این حال، ایران دو بار در میانه مذاکرات هدف حمله قرار گرفته است. به گفته خطیب‌زاده، به نظر می‌رسد طرف مقابل اراده کافی برای دستیابی به مصالحه‌ای منصفانه ندارد و همین مسئله روند مذاکرات را دشوارتر کرده است. او با اشاره به تبادل پاسخ‌ها میان تهران و واشنگتن در نیویورک و پس از آن از طریق میانجی‌های مختلف، تاکید کرد که نرسیدن به نتیجه نهایی به معنای پایان دیپلماسی نیست و ایران همچنان برای دستیابی به راه‌حل تلاش می‌کند.
این مواضع در مجموع بیانگر رویکرد دوگانه تهران است: پیگیری جدی دیپلماسی برای جلوگیری از تداوم جنگ، همراه با حفظ آمادگی دفاعی در برابر احتمال شکست مذاکرات و تشدید درگیری‌ها.
ایران برای هر دو سناریو آماده است
همزمان یعقوب رضازاده، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، نیز در سخنانی از ادامه مذاکرات ایران و آمریکا با میانجی‌گری قطر و عمان خبر داد و گفت دو طرف شروط خود را مطرح کرده‌اند و اکنون باید مشخص شود که آیا واشنگتن شرایط اعلام‌شده از سوی تهران را می‌پذیرد یا خیر. به گفته رضازاده، این مذاکرات با وساطت دو کشور همسایه در جریان است و روند تبادل پیام‌ها زیر نظر شورای عالی امنیت ملی و دبیرخانه این شورا دنبال می‌شود. او با تاکید بر اینکه ایران آغازگر جنگ نخواهد بود، تصریح کرد که جمهوری اسلامی بر دفاع مشروع تاکید دارد و در صورت هرگونه حمله، پاسخی متناسب و محکم خواهد داد.
مسکو؛ میانجی تازه؟
در چنین فضایی، سفر سرگئی لاوروف به تهران در روز دوشنبه ۲۷ مهر اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. بر اساس اعلام وزارت امور خارجه روسیه، وزیر خارجه این کشور در دیدار با عباس عراقچی درباره تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی، وضعیت پیرامون ایران، راه‌های کاهش تنش و تقویت همکاری‌های دوجانبه گفت‌و‌گو خواهد کرد. این سفر در ادامه دیدار هشتم اکتبر مسعود پزشکیان و ولادیمیر پوتین در ترکمنستان انجام می‌شود؛ دیداری که در آن، رئیس‌جمهور روسیه آمادگی مسکو را برای کمک به حل‌وفصل بحران اعلام کرد. پزشکیان نیز از تبادل پیشنهاد‌های تازه میان تهران و واشنگتن برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز خبر داده بود. یکی از مهم‌ترین تحولات پس از این دیدار، انتقال دیدگاه ایران درباره راه‌حل احتمالی پایان جنگ از سوی پوتین به دونالد ترامپ بود. این اقدام نشان داد که مسکو از ظرفیت ارتباطی خود با هر دو طرف برای انتقال پیام‌ها و پیگیری راه‌حل سیاسی برخوردار است.
با این حال، روسیه در شرایط فعلی تنها میانجی یا کانال ارتباطی میان ایران و آمریکا نیست. قطر و عمان در کنار پاکستان همچنان در تبادل پیام‌ها و تلاش برای نزدیک کردن مواضع دو طرف نقش دارند. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گفته بود که نقش روسیه در پرونده هسته‌ای ایران سازنده است.
از این منظر، اهمیت سفر لاوروف را باید در امکان هماهنگی بیشتر میان تلاش‌های دیپلماتیک و بهره‌گیری از ظرفیت سیاسی مسکو جست‌و‌جو کرد. روسیه می‌تواند با انتقال دیدگاه‌های تهران به واشنگتن، رایزنی با طرف آمریکایی و کمک به روشن شدن خطوط قرمز دو طرف، زمینه را برای کاهش سوءتفاهم‌ها و بررسی پیشنهاد‌های موجود فراهم کند.
البته هنوز نمی‌توان از نقش قطعی روسیه در گشایش بن‌بست مذاکرات سخن گفت. اختلافات سیاسی، بی‌اعتمادی عمیق تهران به واشنگتن و تجربه حملات نظامی در میانه مذاکرات، موانعی جدی در برابر هر ابتکار دیپلماتیک هستند. افزون بر این، نتیجه هرگونه میانجی‌گری در نهایت به اراده طرفین برای پذیرش شروط و پایبندی به توافق احتمالی بستگی دارد.
انتهای پیام/
