آخرین تکاپوهای بازیگران منطقه‌ای و ائتلاف مکه
گروه سیاسی و بین‌الملل برنا/ هم‌زمان با جدی‌تر شدن نگرانی‌ها از احتمال ازسرگیری درگیری نظامی میان ایران و آمریکا، تحرکات دیپلماتیک برای مهار بحران وارد مرحله تازه‌ای شده است. در یکی از مهم‌ترین تحولات، مقام‌های ارشد کشورهای عضو پیمان مکه در سفری غیرمنتظره وارد تهران شدند تا درباره کاهش تنش‌ها و جلوگیری از رویارویی نظامی تازه با مقام‌های ایران گفتوگو کنند. این سفر در ادامه رفت‌وآمد‌های اخیر مقام‌های منطقه‌ای به تهران، از جمله سفر هیئت قطری و تحرکات دیپلماتیک مرتبط با امارات، انجام شده است. افزایش این تماس‌ها نشان می‌دهد که نگرانی از گسترش دامنه جنگ، کشورهای منطقه را به تلاش‌های فشرده‌تری برای جلوگیری از تشدید بحران سوق داده است.
به گزارش رویترز، هیئت سه‌جانبه شامل مقام‌هایی از عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه است که در تهران با مقام‌های ایرانی دیدار کردند. این دیداردر شرایطی انجام می‌شود که کشورهای منطقه در تلاش هستند از طریق رایزنی‌های سیاسی و امنیتی، مسیر تازه‌ای برای کاهش تنش میان تهران و واشنگتن باز کنند.
عبدالعزیز حمد العویشق، معاون دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، اهداف نشست ایران با هیئت سه‌جانبه عربستان، پاکستان و ترکیه را کاهش تنش میان تهران و واشنگتن، ترویج گفتوگو و راهکار‌های دیپلماتیک برای حل اختلافات و حمایت از تلاش‌های میانجی‌گرانه قطر و پاکستان اعلام کرده است. این موضع‌گیری نشان می‌دهد که سفر مقامات پیمان مکه صرفاً دیداری دوجانبه یا محدود به مسائل امنیتی نیست، بلکه در چارچوب تلاش گسترده‌تری برای جلوگیری از بازگشت جنگ و باز نگه داشتن مسیر مذاکرات ایران و آمریکا تعریف می‌شود.
تلاش‌های قطر و پاکستان برای احیای دیپلماسی
در همین حال، سفر هیئت کشورهای عضو پیمان مکه در شرایطی انجام شده که قطر و پاکستان در هفته‌های اخیر نقش محوری‌تری در انتقال پیام‌ها میان تهران و واشنگتن بر عهده گرفته‌اند. به گزارش سی‌ان‌ان، هیئتی از قطر پیش‌تر وارد تهران شده و با سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، درباره کاهش تنش‌ها گفتوگو کرده بود. مقام‌های ایرانی نیز از تداوم تماس‌ها با کشورهای منطقه‌ای که برای کاهش تنش‌ها تلاش می‌کنند، خبر داده‌اند. پیش از این نیز مقام‌های قطری در سفر‌هایی به تهران با مقام‌های ایرانی دیدار کرده بودند. در کنار آن، رفت‌وآمد‌های مرتبط با امارات نیزبخشی از تحرکات منطقه‌ای برای جلوگیری از گسترش بحران بوده است. هرچند جزئیات و دستورکار همه این تماس‌ها یکسان نیست، تکرار این دیدار‌ها نشان می‌دهد که کشورهای منطقه نسبت به پیامدهای اقتصادی و امنیتی بازگشت جنگ نگرانی جدی دارند.
تهران همچنان از آمادگی برای دیپلماسی می‌گوید
در تهران نیز مقام‌های ایرانی بر باز بودن مسیر دیپلماسی تأکید دارند، هرچند این موضع را به معنای پذیرش خواسته‌های واشنگتن نمی‌دانند. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، ضمن تاکید بر باز بودن در‌های دیپلماسی گفت که هیأت قطری روز یکشنبه در چارچوب «میانجیگری» به تهران سفر کرده بود. بقائی در نشست خبری با خبرنگاران تشریح کرد که دیپلماسی یعنی مجموعه‌ای از داده‌ها و ستانده‌ها.
در این میان، اختلاف بر سر ترتیب اقدامات برای بازگشایی تنگه هرمز، رفع محاصره دریایی و آغاز مذاکرات گسترده‌تر همچنان یکی از موانع اصلی پیشرفت دیپلماتیک است. گزارش‌ها حاکی از آن است که قطر و پاکستان در پی دستیابی به تفاهمی موقت برای بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات هستند. با این حال، توافق قبلی که با میانجیگری این دو کشور حاصل شده بود، پس از ازسرگیری درگیری‌ها دوام نیاورد.
نگرانی از گسترش بحران به سراسر منطقه
اهمیت تحرکات اخیر تنها به روابط ایران و آمریکا محدود نمی‌شود. تشدید درگیری‌ها در یمن و حملات منتسب به حوثی‌ها علیه عربستان نیز به یکی از نگرانی‌های مهم کشورهای منطقه تبدیل شده است. هم‌زمان، اختلال در تردد دریایی و وضعیت تنگه هرمز، امنیت انرژی و تجارت منطقه‌ای را تحت تأثیر قرار داده است. برای عربستان، ترکیه و پاکستان، جلوگیری از گسترش بحران می‌تواند علاوه بر کاهش خطر جنگ، مانع از شکل‌گیری مجموعه‌ای از تهدیدهای امنیتی و اقتصادی تازه شود.
از سوی دیگر، این تحولات در آستانه انتخابات اسرائیل و انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا رخ می‌دهد؛ مقطعی که اظهارات تهدیدآمیز مقام‌های آمریکایی اسرائیلی درباره احتمال ازسرگیری حملات، بر نگرانی‌ها افزوده است. گزارش‌ها درباره اختلافات داخلی اسرائیل بر سر نحوه مواجهه با ایران نیز بر ابهام‌های موجود دامن زده است.
در این بین سی‌ان‌ان به نقل از دو مقام آمریکایی گزارش داد که نیروهای ایالات متحده در خاورمیانه آماده‌اند ظرف ۹۶ ساعت پس از دریافت دستور دونالد ترامپ، عملیاتی نظامی و احتمالاً گسترده علیه ایران آغاز کنند. به گفته این منابع، دامنه حملات احتمالی فراتر از عملیات محدود برای حفظ وضع موجود خواهد بود و زیرساخت‌های انرژی، مراکز نظامی و تأسیسات هسته‌ای ایران را نیز دربر می‌گیرد. با این حال، ترامپ هنوز تصمیم نهایی خود را اتخاذ نکرده و احتمال صدور دستور پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا مطرح است.
بر اساس این گزارش، بنیامین نتانیاهو برای حملات جدید علیه ایران فشار آورده، اما مقام‌های آمریکایی از اسرائیل خواسته‌اند تا زمان آمادگی واشنگتن برای عملیات مشترک، از اقدام نظامی خودداری کند. یک منبع امنیتی اسرائیلی نیز گفته است تل‌آویو طی هفته گذشته برای حملات احتمالی آماده می‌شد و در پی جلب مشارکت آمریکا بود.
سی‌ان‌ان همچنین هشدار داده است که ایران و حوثی‌ها در صورت آغاز حملات آمریکا و اسرائیل، احتمالاً با هدف قرار دادن نیرو‌ها و تأسیسات آمریکایی در منطقه پاسخ خواهند داد. هم‌زمان، مقام‌های آمریکایی درباره دشواری حفظ وضع موجود در تنگه هرمز هشدار داده‌اند و نبود پیشرفت دیپلماتیک را یکی از عواملی دانسته‌اند که ممکن است ترامپ را به سمت اقدام نظامی سوق دهد.
آخرین پنجره دیپلماسی
در مجموع، بعد از رایزنی‌ها و میانجیگری‌های اخیر، سفر هیئت پیمان مکه به تهران را می‌توان بخشی از تلاش فشرده کشورهای منطقه برای جلوگیری از بازگشت درگیری نظامی دانست. این تلاش‌ها نشان می‌دهد که همچنان کانال‌هایی برای انتقال پیام و گفتوگو فعال هستند. با این حال، موفقیت آنبه میزان آمادگی تهران و واشنگتن برای تعدیل مواضع، حل اختلاف بر سر شروط اولیه مذاکرات و ایجاد تضمین‌هایی برای جلوگیری از تکرار شکست توافق‌های پیشین بستگی دارد. در شرایطی که خطر رویارویی همچنان پابرجاست، رفت‌وآمد‌های دیپلماتیک منطقه‌ای بیش از هر چیز تلاشی برای جلوگیری از بسته شدن آخرین پنجره‌های گفتوگو به شمار میرود.
انتهای پیام/
