پیوند نوآوری، سرمایه و صنعت برای تحقق امنیت غذایی در «اینوفارم»

به گزارش گروه علم و فناوری برنا، نشست خبری مراسم اختتامیه نخستین رویداد تخصصی نوآوری در حوزه دام، طیور و آبزیان با عنوان «اینوفارم» روز یکشنبه ۲۴ آبان‌ماه ۱۴۰۵ در محل سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، برگزار شد.

«فناوری» یکی از مسیر‌های اصلی عبور از چالش‌های امنیت غذایی

در این نشست، مجید موافق قدیری، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران و مدیرعامل شرکت هماهنگی کارخانجات خوراک، دارو و مکمل دام، طیور و آبزیان ایران، با تأکید بر نقش رسانه در توسعه اقتصاد کشاورزی، گفت: رسانه یکی از بازو‌های مهم توسعه اقتصاد بخش کشاورزی و افزایش سهم این حوزه از اقتصاد ملی است و اگر رسانه‌ها با اهتمام بیش‌تری دستاوردها، ظرفیت‌ها و ضرورت‌های این بخش را به عرصه عمومی منتقل کنند، آثار آن در سطح ملی نمایان خواهد شد.

وی یکی از مهم‌ترین مسیر‌های عبور از چالش‌های غذایی و تحقق امنیت غذایی را استفاده مؤثر از فناوری و نوآوری دانست و افزود: اینوفارم با همکاری نهاد‌های مختلف از جمله مجموعه‌های مرتبط با معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی، به‌عنوان پلی میان ایده‌پردازان، فناوران، صنعت‌گران و سرمایه‌گذاران شکل گرفته است.

موافق قدیری با اشاره به اهمیت صنعت دام، طیور و آبزیان در اقتصاد و امنیت غذایی کشور اظهار کرد: یکی از بخش‌های مهم صنعت غذا، تولید محصولات دامی و شیلاتی است؛ بخشی که با توجه به جمعیت رو به رشد کشور، نقش آن در تأمین نیاز‌های غذایی بیش از پیش اهمیت پیدا می‌کند.

وی ارزش صنعت دام، طیور و آبزیان را بیش از ۶۰ میلیارد دلار عنوان کرد و گفت: هر میزان بهبود در بهره‌وری، توسعه عمودی و ارتقای کیفی این صنعت، نیازمند استفاده از فناوری است و می‌تواند آثار اقتصادی قابل توجهی در سطح ملی و حتی فراملی داشته باشد.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران با اشاره به ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در این حوزه، افزود: از حدود ۸۰۰ شرکت دانش‌بنیان فعال در حوزه کشاورزی و غذا، بخش قابل توجهی در حوزه دام، طیور و آبزیان فعالیت می‌کنند که این ظرفیت می‌تواند به پشتوانه‌ای برای توسعه فناوری‌های مورد نیاز صنعت تبدیل شود.

«تولیدکننده بزرگ»، اما نه بازیگر اصلی فناوری و بازار منطقه

موافق قدیری با بیان این‌که چالش‌های زیست‌محیطی، بیماری‌ها، محدودیت منابع و مسائل مرتبط با نهاده‌ها اهمیت نوآوری را در صنعت دام، طیور و آبزیان دوچندان کرده است، گفت: ایران در تولید محصولاتی مانند شیر، گوشت، مرغ و تخم‌مرغ از تولیدکنندگان بزرگ محسوب می‌شود، اما این ظرفیت تولیدی هنوز به نقش‌آفرینی متناسب در فناوری و بازار‌های منطقه‌ای تبدیل نشده است.

وی افزود: با وجود قرار گرفتن ایران در میان تولیدکنندگان بزرگ جهان در برخی محصولات دامی، به دلیل کم‌توجهی به فناوری و نوآوری، هنوز نتوانسته‌ایم به یک بازیگر کلیدی در بازار منطقه تبدیل شویم.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران با اشاره به ضرورت تغییر نگاه به توسعه این صنعت، اظهار کرد: افزایش تولید با مصرف بیش‌تر نهاده، پاسخ پایدار آینده امنیت غذایی کشور نیست. مسیر آینده از توسعه عمودی، افزایش بهره‌وری و به‌کارگیری فناوری می‌گذرد.

وی تأکید کرد: نوآوری در صنعت دام، طیور و آبزیان باید بتواند دست‌کم در یکی از چهار حوزه بهره‌وری، ثروت‌آفرینی، امنیت غذایی یا صادرات، اثری قابل اندازه‌گیری داشته باشد.

بر این اساس، در حوزه بهره‌وری، کاهش مصرف نهاده و بهبود ضریب تبدیل محصولات دامی مورد توجه قرار دارد؛ در حوزه ثروت‌آفرینی، دانش و فناوری باید به محصول، خدمت و کسب‌وکار تبدیل شود؛ در حوزه امنیت غذایی نیز پایداری تولید و کاهش آسیب‌پذیری زنجیره تأمین پروتئین اهمیت دارد و در حوزه صادرات، فروش فناوری، محصولات دانش‌بنیان و خدمات فنی به بازار‌های منطقه‌ای باید تقویت شود.

ضرورت ساخت اقتصاد نوآوری در صنعت دام و طیور

موافق قدیری، با تأکید بر این‌که یکی از برنامه‌های اصلی فعالان این حوزه، ساخت «اقتصاد نوآوری» است، گفت: سیاستگذاری اقتصادی در سال‌های گذشته به‌گونه‌ای نبوده که استفاده از نوآوری را به یک انتخاب اقتصادی جذاب برای تولیدکنندگان و سرمایه‌گذاران تبدیل کند و در چنین شرایطی، طبیعی است که بخشی از فعالان اقتصادی به‌جای سرمایه‌گذاری بر فناوری و نوآوری، مسیر‌های دیگری را دنبال کنند.

وی ادامه داد: دولت باید در کنار بخش خصوصی قرار گیرد و با ایجاد ساختار‌های انگیزشی مناسب، زمینه استفاده از فناوری را فراهم کند. تجربه کشور‌های موفق نیز نشان می‌دهد توسعه پایدار در صنعت دام، طیور و آبزیان بدون سرمایه‌گذاری جدی در تحقیق، توسعه و نوآوری امکان‌پذیر نیست.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران با اشاره به تجربه کشور‌های پیشرو، افزود: بسیاری از کشور‌هایی که امروز در بازار‌های جهانی محصولات دامی نقش‌آفرین هستند، با سرمایه‌گذاری سنگین در فناوری، تحقیق و توسعه و ارتقای بهره‌وری توانسته‌اند تولید بیش‌تری را با منابع موجود محقق کنند.

وی با اشاره به ضرورت افزایش سهم سرمایه انسانی و منابع اختصاص‌یافته به تحقیق و توسعه و نوآوری در کشور، اظهار کرد: برای تبدیل شدن به یک بازیگر جدی در این صنعت، دولت و تولیدکنندگان باید با سرعت و جدیت بیش‌تری به سمت فناوری و نوآوری حرکت کنند.

«اینوفارم» محل تلاقی ایده، صنعت و سرمایه

به گفته موافق قدیری، اینوفارم نخستین رویداد تخصصی نوآوری در حوزه دام، طیور و آبزیان است که با هدف ایجاد ارتباط میان ایده‌پردازان، استارتاپ‌ها، صنعت‌گران، سیاستگذاران و سرمایه‌گذاران طراحی شده است. این رویداد تلاش دارد ظرفیت‌های علمی و فناورانه کشور را با نیاز‌های واقعی صنعت پیوند دهد و از طریق ایجاد سازوکار‌های ارتباطی، مسیر توسعه و تجاری‌سازی راهکار‌های نوآورانه را کوتاه‌تر کند.

وی به محور‌های نوآوری اینوفارم اشاره کرد و افزود: این رویداد، حوزه‌های متنوعی از جمله فناوری نانو، فناوری‌های زیستی، اینترنت اشیا، بلاکچین، پلتفرم‌های مدیریت دیجیتال، هوش مصنوعی و داده‌کاوی، رباتیک و اتوماسیون، انرژی‌های تجدیدپذیر، فرمولاسیون و سیستم‌های تحویل و مدیریت پسماند را دربر می‌گیرد. تمرکز بر بیوتکنولوژی، خوراک هوشمند، مدیریت دقیق مزارع و اقتصاد چرخشی نیز از دیگر رویکرد‌های مورد توجه در این رویداد است؛ رویکرد‌هایی که می‌توانند در کاهش وابستگی، ارتقای بهره‌وری و تقویت امنیت غذایی نقش داشته باشند.

از فراخوان ایده‌ها تا مذاکرات کسب و کارهابا سرمایه‌گذاران

رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران درباره فرآیند اجرایی رویداد اینوفارم توضیح داد: در مسیر اجرایی اینوفارم، فراخوان ملی مسابقه ایده‌محور در مرحله پیش‌رویداد منتشر و ایده‌ها و طرح‌های فناورانه از طریق سازوکار‌های پیش‌بینی‌شده دریافت شد. پس از آن، ارزیابی طرح‌ها توسط کمیته‌های علمی متشکل از استادان پژوهشگاه و کارشناسان صنعت انجام شد. در ادامه، برای توانمندسازی تیم‌های فناور و افزایش آمادگی آنها برای ورود به بازار و جذب سرمایه، نشست‌های آموزشی برگزار شد و صاحبان طرح با موضوعاتی همچون نحوه ارائه کسب‌وکار، مذاکره، مسائل حقوقی و آشنایی با فضای سرمایه‌گذاری و زیست‌بوم فناوری و نوآوری آشنا شدند.

وی افزود: همچنین در مرحله‌ای از فرایند پسارویداد، جلسات ارائه طرح‌های منتخب به سرمایه‌گذاران در پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی برگزار شد تا فاصله میان دانشگاه و پژوهش با نیاز واقعی صنعت و سرمایه‌گذاران کاهش یابد.

به گفته قدیری، در سازوکار‌های تجاری‌سازی و انتقال فناوری با ضعف‌هایی روبه‌روست و برای رفع این مسئله باید مدل‌های مؤثرتری برای تأمین مالی فناوری و تقسیم ریسک میان دولت و بخش خصوصی طراحی شود. بر این اساس، یکی از رویکرد‌های مورد تأکید در اینوفارم، استفاده از منابع عمومی در مراحل اولیه، پرریسک و آماده‌سازی فناوری و ورود جدی‌تر بخش خصوصی در مراحل بلوغ، خرید و تجاری‌سازی فناوری است؛ مدلی که می‌تواند زمینه محاسبه دقیق‌تر دستاورد‌های اقتصادی و استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های قانونی توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان را فراهم کند.

وی بر اهمیت کاهش آسیب‌پذیری زنجیره تأمین پروتئین و توسعه حضور ایران در بازار‌های صادراتی تأکید کرد و گفت: ارزش واردات محصولات دامی در کشور‌های خاورمیانه در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۸ میلیارد دلار بوده و سهم ایران از این بازار کمتر از ۵ درصد است. همچنین سهم بازار کشور‌های همسایه در واردات محصولات فناورانه و دانش‌بنیان مرتبط با صنعت دام، طیور و آبزیان حدود ۲.۶ میلیارد است. ظرفیتی که سهم ایران از آن بسیار ناچیز است. این آمارها، نشان می‌دهد توسعه فناوری در صنعت دام، طیور و آبزیان تنها یک ضرورت تولیدی نیست، بلکه می‌تواند به فرصتی برای حضور مؤثرتر در بازار‌های منطقه‌ای و افزایش صادرات محصولات، خدمات و فناوری‌های ایرانی تبدیل شود.

تعهد بخش خصوصی برای توسعه نوآوری

رئیس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران، اعلام کرد: بخش خصوصی برای ادامه این مسیر، نقش‌هایی از جمله اعلام مسائل و چالش‌های اساسی واحد‌های تولیدی، میزبانی پایلوت برای فراهم کردن داده و محیط عملیاتی آزمون فناوری، مشارکت در ارزیابی و آزمایش فناوری‌های داخلی و پذیرش بخشی از هزینه و ریسک توسعه فناوری را دنبال خواهد کرد.

در بخش دیگری از این نشست، محمدعلی ابراهیمی، رئیس پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی، در این نشست با اشاره به شکل‌گیری همکاری‌های میان نهاد‌های علمی، صنعتی و سرمایه‌گذاری برای برگزاری این رویداد، اظهار کرد: با توجه به اهمیت بالای پایداری تولید، از پیشنهاد همکاری برای شکل‌گیری این مسیر استقبال کردیم و امروز آن‌چه اتفاق افتاده، صرفاً برگزاری یک رویداد نیست، بلکه آغاز یک جریان است.

وی با تأکید بر ضرورت تداوم این مسیر افزود: اینوفارم فرصتی فراهم کرد تا صاحبان ایده و محصول بتوانند ظرفیت‌ها و توانمندی‌های خود را به بازیگران صنعت و سرمایه‌گذاران معرفی کنند و انتظار می‌رود نهاد‌های فعال در این حوزه، از جمله انجمن صنایع خوراک دام و طیور و انجمن سرمایه‌گذاری خطرپذیر، در حفظ و تقویت این مسیر نقش‌آفرینی کنند.

رئیس پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی با بیان این‌که شکل‌گیری چنین جریان‌هایی می‌تواند منشأ خیر برای کشور باشد، ادامه داد: اگر ارتباط میان ایده، فناوری، صنعت و سرمایه به‌درستی برقرار شود، می‌توان از ظرفیت نوآوری برای ارتقای امنیت غذایی و تقویت پایداری تولید بهره گرفت.

ابراهیمی همچنین از صاحبان ایده، مجموعه‌های همکار و دست‌اندرکارانی که در پژوهشگاه برای شکل‌گیری این رویداد مشارکت کردند، قدردانی کرد و گفت: برای توانمندسازی صاحبان ایده، حدود ۲۰۰ ساعت دوره آموزشی برگزار شد تا تیم‌ها و جوانان صاحب طرح بتوانند علاوه بر توسعه ایده‌های خود، نحوه ارائه و معرفی حرفه‌ای طرح‌ها را نیز فراگیرند.

به گفته وی، در این دوره‌های آموزشی موضوعاتی از جمله مسائل حقوقی، مشارکت و همکاری، آشنایی با زیست‌بوم فناوری و نوآوری، نحوه مذاکره و شیوه ارائه طرح مورد توجه قرار گرفت تا صاحبان ایده آمادگی بیش‌تری برای ورود به مرحله تعامل با صنعت و سرمایه‌گذاران داشته باشند.

رئیس پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی با اشاره به برگزاری نشست‌ها و مذاکرات سرمایه‌گذاری در چارچوب اینوفارم، اظهار کرد: بیش از ۵۰ سرمایه‌گذار در این فرایند حضور یافتند و شماری از مذاکرات انجام‌شده نیز به انعقاد قرارداد منجر شد که نشان می‌دهد ایجاد سازوکار‌های منسجم برای ارتباط مستقیم صاحبان فناوری با سرمایه‌گذاران می‌تواند به تجاری‌سازی طرح‌ها کمک کند.

گفتنی است، مراسم اختتامیه و اهدای جوایز رویداد اینوفارم، با حضور مدیران ارشد معاونت علمی ریاست جمهوری، وزارت جهاد کشاورزی و سرمایه‌گذاران کلیدی، در روز سه شنبه ۲۶ آبان ماه برگزار می‌شود.