چه موقع ذهنیت از انقلاب مثبت خواهد بود؟
به گزارش خبرگزاری برنا، اعتماد نوشت: دهه فجر خاطره و یادآور اتفاقات مهمی در تاریخ ایران است. كسانی كه آن روزها را به یاد دارند نیك می دانند كه شور و شوق و امید مردم نسبت به آینده در اوج خود بود. مردم حس می كردند كه در حال نوزایی تاریخی و سیاسی هستند و در جایگاه و مرتبه ای شایسته قرار گرفته اند.
احساس مردم نسبت به خودشان و به دیگران و به حكومت از نوع دیگری شده بود كه در تاریخ ایران مسبوق به سابقه نبود. ولی اكنون كه به گذشته نگاه می كنیم، گذشته ای كه ٣٦ سال از آن تاریخ می گذرد، چه احساس و برداشتی از دستاوردهای آن انقلاب مردمی داریم؟ روشن است كه همه مردم پاسخ یكسانی به این پرسش نمی دهند. از موافق مطلق در یك سر طیف تا آن سر طیف را می توان دید، در این میان تردیدی نیست كه بخشی از موافقان انقلاب نیز نسبت به آنچه كه در این ٣٦ سال رخ داده دیدگاه انتقادی دارند، ولی هركدام از یك منظر و آبشخور منتقد عملكردها هستند.
برخی ها خامی و بی تجربگی را منشا نارسایی های سال های بعد می دانند، برخی ها عدول از ارزش های انقلاب را منشا این مشكلات می دانند، برخی نیز خیانت این و آن فرد یا دشمنان خارجی را عامل اصلی معرفی می كنند و... و به قول معروف هر كس از ظن خود به فهم مشكلات می پردازد. مشكل مهم تری كه در این میان وجود دارد، نگرش و وضعیت كسانی است كه در زمان انقلاب كوچك بوده یا اصلابه دنیا نیامده بودند كه این گروه قطعا بیش از ٧٥ درصد جمعیت كنونی كشور را تشكیل می دهند. انقلاب اسلامی در سال ١٣٥٧ برای این گروه نه یك تجربه و خاطره شخصی، بلكه یگ گزاره تاریخی مثل سایر اتفاقات تاریخی است، و از خلال فیلم و كتاب و... با آن رابطه برقرار می كنند.
پرسش اساسی این است كه چگونه و در چه شرایطی می توان ارتباط نسل های بعدی و حتی نسل انقلاب را به نحو موثری با انقلاب برقرار كرد؟ بطوری كه انقلاب را نه فقط در خاطره ها یا در كتاب ها و فیلم ها و سرودها، بلكه در زندگی روزمره خود تجربه كنند و از آن لذت ببرند و خود را در آن واقعه شریك و جزو بخشی از هویت خود بدانند. نمونه اش هم وجود دارد. از وقوع انقلاب كبیر فرانسه بیش از ٢٠٠ سال می گذرد ولی اكنون بسیاری فرانسوی ها خود را با این انقلاب تعریف می كنند و جزو ویژگی های مهم هویت فرانسوی خود و تاریخ فرانسه می دانند، با وجود اینكه می دانیم پس از این انقلاب بحران های بزرگی در فرانسه به وجود آمد: بحران هایی كه شاید هیچ كدام از فعالان و رهبران انقلاب فرانسه و نیز مردم عادی انتظار آن را نداشتند. این موضوع را می توان درباره تونس و مصر امروز هم دید.
شاید كسانی كه در جنبش تونس بودند، هیچگاه تصور نمی كردند پس از مدت كمی سیاستمداران رژیم قبل از جنبش، مصدر امور شوند، ولی گمان نمی رود كه انقلابیون آن حركت را در فراری دادن بن علی اشتباه بدانند، در حالی كه در مصر قضیه برعكس است و نوعی ناامیدی رایج است و در سالگرد قیام مردم مصر، درگیری های خونینی رخ داد كه به نظر تمام نشدنی است و از آن انقلاب چیز دندان گیری برای مردم مصر باقی نمانده است. تفاوت در چیست؟
هر انقلابی در اصل فقط و فقط یك شعار محوری و مورد اتفاق دارد و سایر شعارها و اهداف برحسب اینكه چه كسی یا چه گروهی آن را بیان كند، فرق می كند. شعار محوری انقلاب، همان اعمال حق حاكمیت مردم است. در واقع اگر در یك حكومت به این شعار و اصل احترام گذاشته شود، دیگر انقلاب معنایی ندارد. انقلاب فقط وقتی معنا دارد كه یك حكومت به نحو نظام مند و غیرقابل اصلاحی (یا حداقل از نظر مردم غیرقابل اصلاح) این اصل را نقض كند. در این صورت چپ و راست، مسلمان و غیرمسلمان، زن و مرد، فقیر و غنی، می توانند علیه آن حكومت متحد شده و قیام و انقلاب كنند. البته در این میان هركدام به تناسب خواست های خودشان نیز شعارهایی می دهند، و بطور طبیعی از میان آنان یك گروه در اكثریت است. ولی ركن اساسی و مشترك همه آنان، همان حق حاكمیت ملت و حكومت براساس رای مردم است: موضوع و اصلی كه اگر در ادامه انقلاب رعایت شود در هیچ دوره بعد از آن از جانب هیچ فرد یا گروهی مورد اعتراض نخواهد بود.
انقلاب اسلامی نیز مستثنا از این قاعده نیست. ركن اساسی وقوع آن، نقض نظام مند و بیش از حد حق حاكمیت مردم از جانب رژیم شاه بود و به همین دلیل قریب به اتفاق گروه های فكری و... در مبارزه با آن متحد شدند تا حق حاكمیت مردم را برگردانند، و تا وقتی كه این اصل در جامعه و سیاست جاری و ساری باشد و رعایت شود، همه مردم به سرمنشا شكل گیری این انقلاب با دیده احترام خواهند نگریست، مستقل از اینكه در این فاصله چه تجربیات خوب یا بدی را از سر گذرانده باشند. انقلاب مشروطیت هم از همین حیث مورد احترام است، زیرا در نفی خودكامگی شاهان و نیز برای برقراری حكومت قانون و اراده مردم بود، اگرچه عوارض شدیدی بعد از این انقلاب در ایران و برای مردم حادث شد. بنابراین انقلاب اسلامی هم به میزانی مورد احترام و در یاد و خاطره نسل های بعد خواهد ماند كه این اصل اساسی یعنی امكان شكل گیری آزاد اراده مردم در تعیین سرنوشت خود محترم شمرده شود و امیدواریم كه هیچگاه غبار منفی بر ذهنیت تاریخی مردم ما نسبت به این انقلاب ننشیند.
