اوج معماری دوران ساسانی در عروس زاگرس

استان ایلام از آن دست استان‌هایی است که کمتر کسی اسم آن را برای مسافرت شنیده است و مناظر طبیعی آن را دیده باشد، اما این استان با آب و هوای کوهستانی و نیمه گرم، طبیعت، شهرها و مکان‌های دیدنی بسیاری دارد که در بسیاری از موارد از دست گردشگران غیر حرفه‌ای در می‌رود.

استان ایلام یکی از استان‌های کشور ایران است که در باختر این کشور و در ناحیه‌ای کوهستانی و نیمه گرم قرار گرفته‌است. مرکز این استان شهر ایلام است. استان ایلام از غرب با کشور عراق، از جنوب با استان خوزستان، از شرق با استان لرستان و از شمال با استان کرمانشاه همسایه‌است. این استان از استان‌های جنگلی ایران است و به خاطر زیبایی طبیعتش از آن با نام عروس زاگرس نیز یاد می‌شود. پیش از دوره رضاشاه به این ناحیه پشتکوه می‌گفتند.


غار زینه‌گان
همه جای استان ایلام زیباست و اماکن مذهبی، تاریخی و دیدنی بسیاری دارد که نام‌شان کمتر شنیده شده است و اگر بخواهیم منحصرا از مکانی بکر یاد کنیم، شاید "غار زینه‌گان" بهترین مکان باشد. دره یا غار زینه‌گان در جاده ایلام به مهران و در صالح آباد واقع است که اختلاف دمای هوا در بیرون و داخل این غار شاید به 30 درجه‌ سانتی‌گراد می‌رسد.


قلعه والی
قلعه والی یکی از بناهای فرهنگی-تاریخی عظیمی است که در ضلع شمالی خیابان پاسداران ایلام قرار دارد. این بنای تاریخی که یادگاری از ادوله و زمان‌های پیشین و در نوع خود بی نظیر است. در سال ۱۳۲۶ قمری به دستور غلام رضا خان والی فیلی در محله‌ای بنام حسین آباد فیلی که به ده بالا مشهور بوده، احداث شد.

قلعه والی در زمان جنگ تحمیلی تا حدود ۵۰٪ تخریب شد که در سال ۱۳۶۷ با همکاری سازمان میراث فرهنگی بعد از دو سال تلاش بی وقفه در سال ۱۳۶۹ بازسازی آن به اتمام رسید و در اختیار مدیریت میراث فرهنگی استان ایلام قرار گرفت و در جریان بازسازی سعی بر آن شد که معماری و سبک دیرینه آن حفظ و تغییراتی در آن داده نشود ولی با توجه به این مسئله، تغییراتی جزئی از قبیل کارگزاری تیرآهن در سقف ایوانهای قلعه، سقف خرپشته‌ها و در اجرای طاق ضربی آنها، حذف و یا اضافه کردن دیوار در اتاق‌ها و غیره داده شد.


تنگه رازیانه
تنگه رازیانه یکی از پدیده‌های زمین‌شناسی در استان ایلام در غرب ایران است. این تنگه دره باریک و ژرفی است که در منطقه‌ای سرسبز واقع شده‌است. در درون این تنگه نیز رودی روان است. این تنگه در ۵۰ کیلومتری جاده ایلام-دره‌شهر قرار دارد. ۷۵ هکتار از اراضی تنگه رازیانه در سال ۱۳۸۸ خورشیدی به عنوان اثر طبیعی-ملی معرفی شد و در همان سال این اثر در فهرست آثار طبیعی - ملی ایران قرار گرفت.

راه باستانی بدره «آبهر» به پشته ارشت و بردبال چنارباشی، از کوهپایه‌ها عبور کرده و در ادامه پس از عبور از کلم و تنگ رازیانه به روستای گنجه و سپس به روستای پاکل گراب و منطقه چنارباشی متصل است. آثار متعددی از دوران مختلف در این ناحیه مشاهده می‌شود.


شهر باستانی ماداکتو در دره‌شهر
دره‌شهر در زمان‌های مختلف تاریخی به علل متعدد بارها ویران و آباد گشته، از جمله عوامل موثر در ویرانی آن می‌توان لشگر کشی سپاهیان آشور و اعراب را نام برد. بنا به نظری، دره شهر محل شهر باستانی ماداکتو پایتخت عیلامیان بوده‌است. به نظر می‌رسد که دره شهر اولین شهر عیلامی بوده که در حمله آشور بانی پال ویران شده و در زمان حکومت هخامنشیان یا اهمیت گذشته را نداشته و یا همچنان در ویرانی به سر می‌برده‌است، ولی در زمان اشکانیان دوره تجدید حیات آن بوده و در عهد ساسانیان نیز مجدداً آباد شده و رونق یافته‌است.

در ویرانه‌های به جای مانده از یک شهر در زمان ساسانیان، آثار شهرسازی که در آن دوره معمول بوده به چشم می‌خورد. سکه‌های یافت شده در خرابه‌های دره شهر به خسرو سوم و جانشینان او متعلق است. در میان ویرانه‌های آن اثری از مکانی که شاید زمانی مسجد و یا عبادتگاه دوره اسلامی بوده باشد، یافت نشده‌است. در حال حاضر این شهر که در دامنه کوه خرابه‌های شهر باستانی دوره ساسانی و رودخانه سیمره قرار دارد، و از استعداد کشاورزی، منابع آب غنی، مراتع سبز و جنگل‌های انبوهی برخوردار است.


پل تاریخی گاومیشان
پل تاریخی "گاومیشان" واقع در شهرستان دره شهر یکی از قدیمی‌ترین پل‌های تاریخی کشور متعلق به دوران ساسانی است که بخشی از تاریخ کهن این شهرستان را نمایان می کند. مورخان در مطالعه تاریخ کهن شهرستان دره شهر، این شهرستان را اولین شهر دوران ساسانیان نامیده‌اند.


دریاچه های دوقلوی سیاه گاو آبدانان
شهرستان آبدانان دارای آثار تاریخی و گردشگری متنوعی است. مهمترین پدیده گردشگری این شهرستان که در کشور نادر است دریاچه دوقلوی سیاه گاو است. این دریاچه از نادرترین پدیده‌های طبیعی کشور است و همواره مورد توجه بسیاری از گردشگران بوده است. اطراف آن را دشتها و کوههای نسبتاً مرتفع فراگرفته و دارای جلوه‌های بهاری و پاییزی جذاب و دیدنی است. دو دریاچه زیبا به وسیله کانلی طبیعی به عرض 8 متر و عمق 4 متر به طول 70 متر به هم مرتبط هستند. این دو دریاچه دارای آبی زلال هستند به طوری که می توان تا عمق 30 متری آن را که شبیه آکواریوم پر از ماهی است، مشاهده کرد.

دریاچه دو قلوی سیاه گاو آبدانان شامل دو دریاچه یا چشمه بالادست و پائین دست است که عمق هر کدام از آنها بیش از 20 متر بوده که توسط یک کانال رودخانه‌ای 10 متری به هم متصل شده است. دریاچه دوقلوی سیاه گاو آبدانان یکی از جاذبه‌های بکر طبیعی و نادر در ایران به شمار می‌رود که سرچشمه این دریاچه از اعماق زمین بوده و دارای منابع زیبا و دیدنی است.


چشمه آبگرم دهلران
چشمه های آب گرم با خواص درمانی و گوگردی در فاصله 3 کیلومتری از شهر دهلران در دامنه سیاه کوه ونزدیک به غارخفاش قراردارد. این چشمه آبگرم با دمای حدود 50 درجه سانتیگراد دارای چشمه های بهداشتی آبگرم و استخرهای لجن درمانی بوده که از اهمیت درمانی خاصی برخوردار است.

هم اکنون تاسیساتی در آنجا احداث شده که به خصوص در ایام بهار و زمستان مورد استفاده قرار می گیرد. این چشمه های آبگرم به صورت رودخانه در پایین دشت سرد شده و به نام سرگرو یا سرگراب برای مصارف کشاورزی و گوسفندان استفاده می شود آب این چشمه ها در طول روز به رنگ های مختلف تغیر رنگ داده كه زیبایی و جذابیت خاصی را در پی داشته است. بیشتر اوقات به ویژه در هوای معتدل بوی گوگردی این چشمه ها فضای شهر را در بر می‌گیرد و جریان این آب در جنوب غربی دهلران منطقه شوره زاری را به وجود آورده که پوشیده از گیاهان گز است. این چشمه ها دارای آبی است که با خواص گوگردی از دل زمین می جوشد و در مسیر رودخانه نیز آب معدنی جریان دارد. سالانه خصوصا در ایام نوروز و زمستان هزاران نفر از اطراف و اکناف و شهرستان ها و استان های همجوار منطقه را مورد بازدید قرار می‌دهند.


دره ارغوان
دره ارغوان یک دره پر آب و بسیار دیدنی پوشیده از بوته های ارغوان است. این دره که از دیر باز به واسطه وجود بوته های بسیار زیاد ارغوان بسیار معروف است، امروزه کمتر مورد توجه دوستداران و علاقمندان به طبیعت قرار می‌گیرد. دره ارغوان در مسیر روستای کلاته آهن قرار گرفته است.


تالاب سیاب دریوش
این تالاب در جنوب غربی بخش ملکشاهی واقع شده است. مساحت آن در حدود چهار (4) هکتار وارتفاع آن 2740 متر از سطح دریا های آزاد است. حداقل درجه حرارت در این تالاب 14 درجه سانتی گراد ومتوسط بارندگی سالیانه آن بیش از 600 میلیمتر است. به دلیل قرار گیری در ناحیه کوهستانی جزو منطقه سردسیری و ییلاقی استان محسوب می‌شود.


تالاب زمزم
تالاب زمزم در 74 کیلومتری شرق شهر ایلام واقع شده است. مساحت آن در حدود یک هکتار و ارتفاع آن ازسطح دریاهای آزاد 675 متر است. آب آن به صورت چشمه بوده و دارای آب دایمی است. پوشش گیاهی اطراف آن چشم انداز زیبایی را به وجود آورده و زیستگاه بسیار مناسبی برای حیات وحش فراهم کرده است.


تالاب چکر
در غرب شهرستان ایلام ودر منطقه بولی و در ناحیه چکر تالاب زیبای چکر قرار دارد. مساحت آن در حدود 3 هکتار و ارتفاع آن 600 متر است. عمق آن در حدود 5/2 متر است . این تالاب در منطقه گرمسیری قرار دارد ولی آب آن دایمی است .عمق آن بستگی به میزان بارش در طول سال دارد. منبع آب آن نزولات جوی و چند چشمه جوشان و متوسط دمای آن 24 درجه سانتی گراد است. نیزارهای اطراف آن به همراه طبیعت بکر زیبای اطاف آن واقعا دلنشین است.


این مکان‌های دیدنی، تنها بخشی از طبیعت بکر استان ایلام است که از آن‌ها نام بردیم. اما بهتر است که به ویژه در فصل بهار به ایلام سفری داشته باشید تا متوجه زیبایی‌های این استان شوید.




***