از پدافند ارزی تا سپر معیشتی
اگرچه فشارهای ناشی از تنشهای برونزا چالشهایی را ایجاد کرد، اما نگاه دقیق به دادهها نشان میدهد که ایران با موفقیتی چشمگیر، از سناریوهای بحرانی که میتوانست هر اقتصادی را به زانو درآورد، عبور کرده است. این پایداری را میتوان در سه لایه پیروزمندانه تحلیل کرد:
لایه اول: سپر دفاع پولی و ثبات ارزی
بانک مرکزی با تغییر آرایش از «تأمینکننده» به «سازنده بازار»، مانع از تلاطم داراییهای نقدشونده شد:
- ثبات نرخ ارز: در حالی که شاخصهای نااطمینانی (VIX) جهشی ۴۰ درصدی داشتند، نرخ ارز در بازار آزاد با نوسان کمتر از ۶.۵ درصد در کانالهای از پیش تعیین شده مدیریت شد.
- بازگشت سرمایه: بازگشت ۸۲ درصد از ارز حاصل از صادرات غیرنفتی به چرخه اقتصادی، نشاندهنده اعتماد عمیق صادرکنندگان به پایداری سیستم پولی است.
- مهار حباب طلا: با عرضه ۳.۵ تن شمش طلا و حراجهای منظم، حباب مسکوکات که پتانسیل رشد ۳۰ درصدی داشت، در سطح ۱۱ درصد تثبیت و سپس روند کاهشی به خود گرفت.
لایه دوم: سپر معیشتی؛ امنیت غذایی و زنجیره تأمین
طرح «فراوانی در قفسه»، راهبرد احتکار خانگی و روانی را ابطال کرد:
- ذخایر استراتژیک: موجودی گندم در سیلوها به رقم بیسابقه ۱۲ میلیون تن رسید که نان مصرفی کشور را برای بیش از ۱۴ ماه تضمین میکند.
- پل لجستیکی بنادر: با ترخیص اعتباری، سرعت خروج کالا از بنادر امام خمینی و شهید رجایی با افزایشی ۲۲ درصدی به روزانه ۶۵ هزار تن رسید.
- کنترل قیمت پروتئین: با توزیع روزانه ۳۰۰ تن گوشت گرم، تورم نقطه به نقطه گروه خوراکیها ۴.۲ درصد کمتر از نرخ تورم عمومی ثبت شد. همچنین ۱.۲ میلیون بازرسی هوشمند از طریق سامانه «سیمبا»، تخلفات را ۱۸ درصد کاهش داد.
لایه سوم: سپر رفاهی؛ انضباط بودجهای و خدمات پایه
دولت اجازه نداد شرایط بحرانی، امنیت روانی و رفاهی جامعه را خدشهدار کند:
- نظم بیسابقه در پرداختها:* حقوق ۴.۸ میلیون کارمند و بازنشسته در تمام ماههای بحران، دقیقاً در ۲۹ هر ماه بدون حتی ۱۲ ساعت تأخیر واریز شد.
- کالابرگ و یارانهها: تخصیص ماهانه ۲۸ هزار میلیارد تومان یارانه نقدی و افزایش ۲۰ درصدی اعتبار کالابرگ برای ۳ دهک اول، فشار تورمی را از دوش اقشار آسیبپذیر برداشت.
- پایداری زیرساختها: ذخیرهسازی ۹ ماهه داروهای حیاتی و حفظ پایداری شبکه برق و گاز بدون قطعی، شاخص «رضایت از خدمات عمومی» را در سطح مطلوب نگه داشت.
- تسویه بدهیها: تسویه ۴۵ هزار میلیارد تومان از اوراق سررسید شده و مطالبات گندمکاران، مانع از انسداد نقدینگی بخش خصوصی شد.
افقهای روشن با انضباط مالی
به هر روی به نظر میرسد اقتصاد ایران از لبه پرتگاه فروپاشی با موفقیت عبور کرده است، اما برای رسیدن به قلههای رشد، نیازمند عبور از «مدیریت اضطراری» به «برنامهریزی ساختاری» هستیم. پایداریِ بهدستآمده در اردیبهشت ۱۴۰۵، یک «فرصت طلایی» است که اگر با برنامههای منسجمِ اصلاحی همراه نشود، ممکن است مستهلک شود. کلید موفقیت در ماههای آتی، «انضباط مالی در داخل» و «تعامل هوشمند با بازارهای جهانی» است.
