«بهار آتشبس» میان ایران و آمریکا فرصتی برای دیپلماسی است/ اروپا در پرونده تنگه هرمز با واشنگتن همسو نیست
ابوالقاسم دلفی، سفیر اسبق ایران در فرانسه در گفتوگو با خبرگزاری برنا با اشاره به روند تحولات منطقهای و بینالمللی و در تحلیل شرایط موجود اظهار کرد: شرایط فعلی را میتوان «بهار آتشبس» میان ایران و آمریکا توصیف کرد؛ آتشبسی که اگرچه شکننده است، اما فرصتی برای فعالتر شدن دیپلماسی و بهرهبرداری حداکثری از آن، با هدف پایان دادن به مناقشه و جنگ، فراهم کرده است.
وی افزود: از نگاه آمریکاییها، بهویژه ترامپ، مهمترین مسئله، موضوع هستهای ایران و تواناییهای نظامی مرتبط با آن است. ترامپ همواره تأکید میکند که اگر این موضوع حل شود، دیگر مشکلی میان دو طرف باقی نخواهد ماند؛ هرچند در دل این پرونده، مسائل و پیچیدگیهای متعددی وجود دارد که باید مورد توجه قرار گیرد. خواسته اصلی ایران در شرایط فعلی، پایان جنگ است. پایان جنگ نیز به این معناست که آمریکا در تمامی مناطقی که ایران بر آن تأکید دارد، از جمله لبنان، درگیریها را متوقف کند و محاصرهای را که اعمال کرده، بهویژه در ارتباط با تنگه هرمز، بردارد تا شرایط عبور و مرور در این تنگه به وضعیت عادی بازگردد.
دیپلمات پیشین کشورمان با اشاره به اختلافنظرهای موجود میان تهران و واشنگتن گفت: با وجود فاصله دیدگاهها، رفتوآمدهای دیپلماتیک و میانجیگری پاکستان، بهویژه در روزهای اخیر، نشان میدهد تلاشهایی برای دستیابی به یک فرمول اجرایی در جریان است.
به گفته وی، طرحی که پیشتر و پیش از سفر ترامپ به چین مطرح شده بود، اکنون با جدیت بیشتری دنبال میشود؛ طرحی که بر اساس آن، ابتدا موضوع توقف جنگ، عادیسازی شرایط تنگه هرمز و رفع محاصره حلوفصل شود و سپس در یک بازه زمانی یکماهه، سایر موضوعات، از جمله پرونده هستهای، مورد بررسی قرار گیرد.
وی همچنین درباره سفر ترامپ به چین تصریح کرد: به نظر میرسد آمریکاییها در این سفر نتوانستند آنگونه که مدنظرشان بود، چین را با مواضع خود درباره ایران و تنگه هرمز همراه کنند، چراکه پکن مسئله تایوان را خط قرمز خود میداند و ترامپ نیز اذعان کرده بود که تمایلی ندارد موضوع ایران را با چین مطرح کند، زیرا در آن صورت، چینیها مسئله تایوان را به میان میکشیدند.
دلفی خاطرنشان کرد: هرچند در ابتدا موضوع ایران در اولویت سفر ترامپ به چین قرار نداشت، اما با تحولات اخیر، از جمله جنگ، آتشبس و تعویق در انجام سفر، این موضوع به یکی از محورهای مهم مذاکرات تبدیل شد. مجموع شرایط موجود نشان میدهد که نقش دیپلماسی پررنگتر شده و اکنون بیش از هر زمان دیگری باید به ظرفیتهای دیپلماتیک توجه شود.
این کارشناس مسائل اروپا در ادامه این گفتوگو، با اشاره به ملاحظات مهم سیاست خارجی ایران در شرایط فعلی اظهار کرد: در چارچوب تحولات اخیر، چند نکته اساسی وجود دارد که باید مورد توجه قرار گیرد. نخست اینکه همزمان با پیامها، گفتوگوها و مذاکراتی که میان ایران و آمریکا، با هر عنوانی، در جریان است، باید توجه ویژهای به منطقه خلیج فارس و کشورهای همسایه داشت. منطقه خلیج فارس، منطقهای حساس و حوزه طبیعی منافع ایران است. کشورهای این منطقه همسایگان ایران هستند و نمیتوان آنها را نادیده گرفت یا فراموش کرد. البته در دوران جنگ، برخی کشورهای منطقه عملکرد قابل قبولی نداشتند و در مواردی با آمریکاییها همراه شدند؛ بهگونهای که فضا، خاک و امکانات خود را در اختیار آمریکا قرار دادند و واشنگتن نیز، چه با هماهنگی آنها و چه بدون هماهنگی، از این امکانات علیه ایران استفاده کرد.
سفیر اسبق ایران در پاریس ادامه داد: با این حال، اکنون شرایط تغییر کرده و آتشبس برقرار شده است. طبیعی است که همه مسائل و اختلافات در شرایط فعلی بهصورت یکباره حل نشود، اما ضروری است روابط همسایگی ایران متناسب با شرایط جدید و بر اساس تحولات اخیر بازتنظیم شود.
دلفی با اشاره به تحرکات رژیم صهیونیستی در منطقه تصریح کرد: اسرائیل تلاش گستردهای دارد تا روابط ایران با کشورهای همسایه را دچار تنش کند. در هفتههای اخیر نیز شاهد فعالیتهای گسترده نتانیاهو و رایزنیهای آمریکا با برخی کشورهای منطقه، از جمله امارات، بودهایم؛ اقداماتی که با هدف تأثیرگذاری بر مذاکرات و برهم زدن مناسبات ایران با همسایگان انجام میشود.
وی تأکید کرد: ایران باید در جهت عکس این تلاشها حرکت و روابط منطقهای خود را تقویت کند. ممکن است میان ایران و برخی کشورهای منطقه اختلافات و مشکلات متعددی وجود داشته باشد، اما شرایط کنونی، شرایط حلوفصل یکباره همه این مسائل نیست، بلکه باید اجازه داد با گذشت زمان و ایجاد فرصتهای جدید، زمینه برای شکلگیری چارچوبی منظم در حوزه امنیت منطقهای فراهم شود.
وی خاطرنشان کرد: در صورتی که چنین روندی شکل بگیرد، میتوان در قالب ایدههایی مانند «امنیت جمعی منطقهای» که عربستان نیز بهدنبال آن است، بهتدریج اختلافات را کاهش داد و مسیر همکاری و ثبات را در منطقه تقویت کرد.
دلفی در ادامه، با اشاره به مواضع کشورهای اروپایی در قبال تحولات اخیر منطقه گفت: علاوه بر مسائل منطقهای، موضوع اروپا نیز اهمیت ویژهای دارد. همانطور که مشاهده شد، اروپاییها از ابتدای جنگ، بهویژه در جریان جنگ ۴۰ روزه و مواضعی که ترامپ علیه ایران اتخاذ کرد، در موضوع تنگه هرمز با آمریکاییها همراهی نکردند.
وی افزود: آمریکاییها از کشورهای اروپایی درخواست کرده بودند که از امکانات لجستیکی، جغرافیایی و دریایی خود برای اقدامات آمریکا در منطقه استفاده کنند، اما اروپاییها، بهویژه فرانسه، انگلیس و آلمان، با این درخواستها همراه نشدند و اسپانیا نیز بهصراحت مخالفت کرد.
به گفته دلفی، اروپا تمایلی نداشت بحران در منطقه تشدید شود و از همین رو، از همراهی کامل با واشنگتن خودداری کرد.
سفیر اسبق ایران در فرانسه تصریح کرد: این موضوع البته به معنای وجود اختلافات عمیق و ساختاری میان اروپا و آمریکا نیست، اما در مسئله تنگه هرمز، اروپا و آمریکا در یک مسیر واحد قرار ندارند. دلیل اصلی این مسئله نیز وابستگی بالای اروپا به انرژی منطقه خلیج فارس است. بخش قابلتوجهی از انرژی مورد نیاز اروپا از منطقه خاورمیانه تأمین میشود و هرگونه بحران در تنگه هرمز میتواند امنیت انرژی اروپا را با تهدیدی جدی مواجه کند.
وی بیان کرد: آمریکا چنین وابستگیای به منطقه ندارد و حتی ممکن است در برخی شرایط، محدود شدن صادرات نفت کشورهای عربی حوزه خلیج فارس به نفع واشنگتن باشد؛ چراکه آمریکا تلاش دارد بار دیگر جایگاه خود را در بازار جهانی نفت تقویت و بخشی از خلأ ناشی از کاهش صادرات نفت منطقه را جبران کند.
این کارشناس مسائل اروپا بیان کرد: اروپاییها بهخوبی میدانند که مسئله تنگه هرمز از طریق فشار نظامی و اقدامات قهری قابل حل نیست و به همین دلیل نیز در این زمینه با آمریکا همراهی کامل ندارند. این وضعیت میتواند برای ایران یک فرصت باشد؛ چراکه ایران و اروپا در حوزههایی مانند انرژی، تجارت و امنیت منطقهای دارای اشتراکات و منافع مشترک قابلتوجهی هستند. ایران در گذشته همکاریهای گستردهای با اروپا در حوزه انرژی، تجارت و مسائل امنیتی داشته و اکنون نیز میتوان از همین نقاط مشترک برای ترمیم روابط استفاده کرد تا اروپاییها به سمت روابطی منطقیتر و متوازنتر با جمهوری اسلامی ایران بازگردند.
دیپلمات پیشین ایران در عین حال تأکید کرد: نباید فراموش کرد که روابط ایران و اروپا در سالهای اخیر، بهویژه پس از جنگ اوکراین، با چالشهایی مواجه شده است. اروپاییها اتهاماتی درباره همکاری ایران با روسیه در جنگ اوکراین مطرح کردند و این مسائل به نقاط اختلاف میان دو طرف تبدیل شد. ایران باید تلاش کند اختلافات خود با اروپا را مستقل از نگاه و منافع روسیه مدیریت کند. روسیه به روابط با اروپا از زاویه بحران اوکراین و منافع ملی خود نگاه میکند و طبیعی است که تمایلی نداشته باشد ایران مواضعی متفاوت از مسکو در قبال اروپا اتخاذ کند. از این رو، تهران باید در تنظیم روابط خود با اروپا، بیش از هر چیز بر منافع ملی و راهبرد مستقل خود تمرکز داشته باشد.
دلفی در ادامه، با تأکید بر ظرفیتهای مشترک ایران، اروپا و کشورهای منطقه اظهار کرد: ایران به دلیل جایگاه خود در حوزه انرژی، امنیت و تجارت منطقهای، میتواند مشترکات گستردهای با اروپاییها داشته باشد. در کنار آن، اگر روابط ایران با کشورهای منطقه نیز بهدرستی تنظیم شود، امکان شکلگیری همکاریهای گستردهتری فراهم خواهد شد.
وی ادامه داد: کشورهایی مانند قطر و کویت میتوانند در این مسیر نقش مثبتی ایفا کنند و حتی درباره امارات نیز، با وجود برخی خصومتها و نزدیکی این کشور به اسرائیل، میتوان در مراحل بعدی برای تنظیم و بهبود روابط تلاش کرد.
سفیر اسبق ایران در فرانسه تصریح کرد: در مجموع، ایران، اروپا و کشورهای منطقه دارای منافع و مشترکات فراوانی هستند که میتوان بدون وابستگی به آمریکا، بر اساس آنها روابطی متوازن و سازنده تعریف کرد.
به گفته وی، چنین روندی میتواند منافع قابلتوجهی برای هر سه طرف به همراه داشته باشد. ایران، بهعنوان کشوری دارای منابع عظیم انرژی و ظرفیت صادراتی بالا، میتواند از امکانات، زیرساختها و همکاریهای مشترک با اروپا و کشورهای منطقه برای توسعه صادرات انرژی خود استفاده و مسیر ورود به بازارهای جدید اروپایی را هموار کند.
دلفی درباره نقش اروپا در روند پایان دادن به جنگ اظهار کرد: اروپاییها، همانطور که اشاره شد، تمایلی ندارند بهصورت مستقیم وارد ابعاد نظامی جنگ شوند. با وجود برخی اخبار و ادعاهای رسانهای درباره حضور یا تقویت توان نظامی اروپا در منطقه، بعید به نظر میرسد کشورهای اروپایی، به دلیل منافع گستردهای که در منطقه خلیج فارس و جهان عرب دارند، بخواهند خود را درگیر یک رویارویی نظامی مستقیم کنند.
وی افزود: در مقابل، اروپا در حوزه سیاسی و دیپلماتیک ظرفیت قابلتوجهی دارد. اروپاییها اگرچه همراهی نظامی با آمریکا نداشتند، اما میتوانند در عرصه سیاسی و بینالمللی نقش مؤثری ایفا کنند؛ بهویژه اگر روابط ایران با اروپا و کشورهای منطقه در چارچوبی جدید و مبتنی بر منافع مشترک تنظیم شود.
دلفی ادامه داد: فرانسه و انگلیس، بهعنوان اعضای دائم شورای امنیت و دارندگان حق وتو، از ظرفیت مهمی برخوردارند. اگر ایران بتواند در کنار حمایتهای احتمالی روسیه و چین، نظر این دو کشور اروپایی را نیز تا حدی با خود همراه کند، مجموعه این آرا میتواند در شورای امنیت تأثیرگذار باشد و بسیاری از معادلات را تغییر دهد.
وی در پایان، با اشاره به تلاشهای اخیر آمریکا گفت: یکی از اهداف اصلی سفر ترامپ به پکن نیز همین بود که چین را تا حدی از ایران دور کند و زمینه را برای همراهی بیشتر پکن با قطعنامههای احتمالی آمریکا و برخی کشورهای عربی علیه ایران و موضوع تنگه هرمز فراهم سازد. در چنین شرایطی، اگر ایران بتواند روابط خود با اروپا و کشورهای منطقه را از وضعیت فعلی خارج کرده و بر اساس منافع جدید بازتعریف کند، اروپاییها میتوانند در شورای امنیت، روند تصویب قطعنامهها و حتی طراحی سازوکارهای آینده برای پایان جنگ و تضمین امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز، نقش مهمی ایفا کنند.
انتهای پیام
