تبیین هویت ذاتی زن در تعریف قرآن از انسان

 به گزارش خبرگزاری برنا، زن، به عنوان یک انسان، موجودی الهی و شایسته نیل به همه کمالات دارد. قرآن کریم درباره استعدادها و امکانات مربوط به زن و مرد نگرش واحدی دارد و هدف آفرینش آدمیان را که عبودیت، حیات طیبه و رضوان الهی است، به صورت عام مطرح کرده است.

اسلام، زن را در ارزش‏های انسانی مانند ایمان، عمل صالح، علم و دانش، تقوا و پارسایی و هجرت و جهاد، همانند مرد قلمداد می‏کند. افزون بر این، اسلام رعایت حرمت و احترام زن را در جامعه لازم شمرده و حضور اجتماعی و نظارت بر اعمال و رفتار جامعه اسلامی (امر به معروف و نهی از منکر) را به عنوان حق و وظیفه زنان نیز معرفی می‏کند. اسلام ارزش فوق‏العاده‏ای برای وظایف زن در امور مربوط به همسرداری و مادری و تربیت فرزندان قائل است و حسن اجرای این وظایف را هم‏سنگ و هم‏وزن تمام فضایل و کمالات متصور برای مردها می‏داند. خلاصه اینکه اسلام و قرآن با صراحت کامل بر خلقت انسانی زن صحه گذاشته و بدین طریق تمام بینش ‏های انحرافی و تحقیرکننده در مورد زن را نفی می‏کنند.

 قرآن، آن‌جا که عهده ‏دار بیان کمالی از فضایل انسان است، هیچ‏گونه تفاوتی میان زن و مرد نمی‏گذارد، زیرا آیات قرآن، از سه حالت خارج نیستند؛ اول آیاتی که با تعابیری هم‌چون «ناس» و «انسان» همراه هستند و طبعا تمام اصناف آدمی، اعم از زن و مرد را در بر می‏گیرند، دوم آیاتی که صراحتاً زن و مرد را در کنار یکدیگر قرار داده و حکم واحدی در مورد آن‌ها مطرح می‏کنند و سوم آیاتی که با الفاظ و ضمایر مذکّر همراهند، اما با توجه به زبان قرآن و همچنین در نظر گرفتن آیات دیگر، نمی‏توان احکام آن‌ها را مختص مردان دانست.

«اگر در سراسر قرآن کریم و همچنین سراسر سخنان عترت طاهره(ع) جستجو شود، موردی به چشم نمی‏خورد که قرآن کمالات معنوی را مشروط به ذکورت بداند یا ممنوع به انوثت بشمارد.»

با تمام تفاوت‏ هایی که بین دو موجود مؤنث و مذکر وجود دارد، آیاتی از قرآن برای زنان مقاماتی در ردیف مردان بیان کرده که به عنوان مدیریت و هدایت جامعه و تاریخ محسوب می‏شوند. یکی از مواردی که به تنهایی برای اثبات ارج و قرب زنان از دیدگاه اسلام و قران کفایت می‏کند، مسأله الگو قرار دادن برخی زنان نمونه، برای دیگران است.

 قرآن کریم دو نفر از زنان شایسته را به عنوان الگو ذکر می‏کند: «و ضَرَب‏اللّهُ مثلاً للذینَ أمنوا امرأتَ فرعونَ اِذْ قالتْ ربِّ ابْنِ لِی عِندَکَ بَیْتاً فی الجَّنةِ و نَجِّنی مِنَ فِرعَونَ و عَمَلِهِ وَ نَجِّنی مِنَ القَومِ الظالمینَ * وَ مَریَم ابْنَتَ عِمرانَ الَتی اَحْصَنَتْ فَرْجَها فَنَفَخْنا فِیه مِن روحِنا وَ صَدَقَتْ بِکَلَماتِ رَبّها وَ کُتُبِهِ و کانَتُ من القانِتین؛ خدا برای کسانی که ایمان آورده‏اند مثالی می‏زند به همسر فرعون، زمانی که گفت: پروردگارا! برای من در بهشت و در نزد خودت، جایگاهی بنا کن و مرا از فرعون و اعمال او و از قوم ظالم نجات ده. (همچنین مثال می‏زند) و مریم دختر عمران را که خود را از ناپاکی و آلودگی حفظ کرد، پس ما از روح خود در او دمیدیم و او کلمات پروردگارش و کتب او را، تصدیق کرد و او همواره ملازم در اطاعت و خضوع بود.»( تحریم/ آیه11 و 12.)

 تعبیر قرآن در این آیات این نیست که همسر فرعون و یا مریم (س) نمونه زنان خوبند، بلکه آن ها را مثال و نمونه‏ای برای تمام مردان و زنانی که ایمان آورده‏اند، معرفی می‏کند. این مطلب حاکی است که این دو، به مقام بسیار بالایی نائل شده‏اند و لذا صفاتی را هم که برای آن ها برشمرده است، تنها از افرادی که درجات بالای معنویت را درک کرده‏اند، برمی‏آید.

 بر این اساس، زن در مسیر تکامل و زندگی، فارغ از جنسیت زنانگی، همراه و همپای مرد در حال پیمودن مسیر است و در مواقعی از او جلوتر هم هست. بنابراین برای درک هویت انسانی زن از دیدگاه اسلام، باید دانست که نوع برداشتی که انسان از خود دارد و به عبارت دیگر تعریفی که از هویت ذاتی خود ارائه می‏دهد، تا چه حد در خودباوری و در سرنوشتش مؤثر است و درست در همین جا است که می‏توان به نقش مکتب و عقیده‏ای که فرد به آن وابسته است پی برد، زیرا برداشتی که هر کس از خود دارد، به طور عمده  تحت تأثیر دین و مکتبش و تصویری که او از انسان ارائه می‏دهد، می‏باشد. حال با این وصف، وقتی که به تعریف اسلام از انسان مراجعه می‏کنیم درمی‏یابیم که تعریفی است که انسان را ذاتاً و اصالتاً ارزشمند می‏داند. انسان براساس این تفسیر، دارای جایگاه رفیع و ارزشمندی است که مبدأ و معادی والا و بلند مرتبه دارد و تنها موجودی است که به مقام خلیفة‏اللّهی و پذیرش نفخه الهی و بسیاری کمالات دیگر نائل آمده است.

«وَ لَقَدْ کرمنا بنی آدَم وَ حَمَلناهُم فِی البِّرِ وَالبَحْرِ و رَزَقناهُمْ مِن الطیباتِ و فَضَّلناهِمْ عَلی کثیرٍ مِمَّنْ خَلَقنا تَفضیلاً؛ یعنی همانا که ما فرزندان آدم را بسیار گرامی داشتیم و آن ها را بر مرکب دریا و خشکی سوار کردیم و از هر غذای لذیذ و پاکیزه آن ها را روزی دادیم و بر بسیاری از مخلوقات خود برتری و فضیلت بخشیدیم.»( اسراء/ آیه70)

در دیدگاه اسلام و قرآن، زن انسانی ارزشمند است و هر تمجید و تحسینی که در مورد انسان مطرح باشد، بدون استثناء و بدون هیچ کم و کاستی در مورد زن هم صادق است. افزون بر این، حتی از حیث جنسیت یعنی از حیث زن بودن و موقعیت‏ ها و نقش‏ هایی که در این رابطه می‏ یابد، هم موجودی ارزشمند تلقی شده است. زن در مقام همسری، در مقام مادری و در مقام دختری از موقعیت قابل توجهی برخوردار است و به ویژه از حیث اجتماعی و در جامعه اسلامی بسیار محترم شمرده شده است. به گونه‏ای که فرهنگ اسلامی زن را دارای حریم خاصی می‏شمارد و موجود مقدسی به حساب می‏آورد تا بدین حد که اجازه کوچک ترین تعرّض و بی‏احترامی نسبت به او را نمی‏دهد.

نویسنده : میناعظیمی فر

انتهای پیام/