رتبه هفتم ایران در شاخص سیاره شادمان

به گزارش باشگاه جوانی خبرگزاری برنا،  شاخص سیاره شادمان (Happy Planet Index) که با عبارت مخفف HPI شناخته می‌شود، یک شاخص اندازه‌گیری برای محاسبه رضایت و رفاه انسانی است. این شاخص درصدد است میزان خوشحالی شهروندان را محاسبه و بررسی کند که رفاه انسانی چقدر با مصرف منابع زمین در طولانی مدت ارتباط دارد.

این شاخص نشان‌دهنده تلاقی و ارتباط مسائل اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی است و سعی دارد نشان دهد رفاه و خوشبختی انسان‌ها صرفاً محدود به شاخص‌های اقتصادی صرف مانند سرانه تولید ناخالص داخلی و مانند آن نیست، چرا که آمار‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که عوامل متعددی خارج از حوزه‌های اقتصادی در بالا بردن رفاه و رضایت از زندگی در شهروندان اثرگذار هستند.

در همین راستا، شاخص سیاره شادمان درنظر دارد تا متغیر‌های اقتصادی را با مسائل محیط زیست و اجتماعی تلفیق کند و از این طریق، سیمای دقیق‌تری از رفاه انسانی ارائه دهد.

شاخصه های سیاره شادمان

۱. امید زندگی در بدو تولد

امید زندگی در بدو تولد معرف تعداد سال‌هایی است که انتظار می‌رود یک نوزاد به دنیا آمده، به شرط ثابت ماندن شرایط جاری مرگ و‌میر، زنده بماند و عمر کند. این شاخص، یکی از شاخص‌های کلیدی در حوزه سلامت است. داده‌های این متغیر از نهاد «برنامه توسعه ملل متحد» (UNDP) گرفته می‌شود.

۲. به زیستن

این مولفه با استفاده از پرسش‌نامه‌های خودانگاره در مورد حالات روحی و رضایت از زندگی شخصی اندازه‌گیری می‌شود. در گزارش سیاره شادمان، گفته شده است که داده‌های این مقیاس از نظرسنجی‌های موسسه گالوپ در حوزه سنجش رضایت از زندگی گرفته می‌شود.

موسسه گالوپ هرساله برای سنجش میزان رضایت از زندگی مردم جهان، با استفاده از روش «نردبان زندگی»، رضایت از زندگی را در میان شهروندان کشور‌های مختلف جهان محاسبه می‌کند. این مقیاس هم در شاخص سیاره شادمان و هم در شاخص جهانی شادکامی مورد استفاده قرار گرفته است.

۳. شاخص ردپای اکولوژیکی

شاخص ردپای اکولوژیکی، میزان زمین و منابعی را که یک فرد، جامعه یا کشور برای رفع نیاز‌های خود و همچنین جذب زباله‌های (پسماندها) خود استفاده می‌کند، اندازه می‌گیرد. این شاخص به ما نشان می‌دهد که تاثیر ما بر روی زمین چقدر بوده است.

به عبارت دیگر، افراد یک جامعه در منطقه‌ای که زندگی می‌کنند، خواه ناخواه، مستقیم و غیرمستقیم با منابع زمینی ساکن در آن، تعامل دارند بدین شکل که برای رفع نیاز‌های خود از منابع زمینی استفاده می‌کنند و در مقابل پسماند‌ها و زباله‌های خود را بدان بر می‌گردانند.

زمین برای اینکه دوباره بتواند منابع درون خود را تجدید کند و به چرخه بازدهی برساند، نیاز به زمان دارد. حال در این صورت، چنانچه میزان تغییر و بهره‌برداری ما از منابع محیطی بیش از توان زمین باشد (منظور بیشتر از زمانی باشد که بتواند خود را مجددا احیا کند)، در این صورت تعادل برهم می‌خورد و کمبود اکولوژیکی رخ می‌دهد، اما اگر شاخص ردپای اکولوژیکی کوچک‌تر از توانایی زمین برای بازسازی خودش باشد، به معنای این است که رابطه متعادل و پایدار شکل گرفته است.

وضعیت ایران در شاخص سیاره شادمان

از سال ۲۰۰۷ تا سال ۲۰۱۹ که داده‌های مربوط به هر کشور در شاخص سیاره شادمان منتشر شده است، شاخص ایران در این سال‌ها نوسانات متعددی داشته است.

از سال ۲۰۰۸ نمره این شاخص در ایران روند کاهشی خود را آغاز می‌کند به طوری که در سال ۲۰۱۰، با ۲.۲ کاهش نسبت به سال ۲۰۰۸، به ۴۰.۶ می‌رسد. در سال ۲۰۱۱، نمره شاخص ایران اندکی افزایش می‌یابد، ولی مجددا با کاهش ۱.۵ واحد در سال ۲۰۱۲، به ۳۹.۸ می‌رسد.

در سال ۲۰۱۳، با ۳.۵ واحد افزایش در شاخص سیاره شادمان، نمره ایران به ۴۳.۳ می‌رسد، ولی دوباره در سال بعد با کاهش ۳.۱ واحد روبه‌رو شده و به عدد ۴۰.۲ در سال ۲۰۱۴ می‌رسد. بعد از آن تا سال ۲۰۱۷ با کمی نوسان، ادامه می‌یابد و در سال ۲۰۱۸ با ۲.۵ واحد کاهش، به نمره ۳۸.۸ می‌رسد که یکی از کمترین نمرات شاخص ایران در طول این سال‌ها است.

با این حال، در سال ۲۰۱۹، با افزایش ۴.۸ واحد در شاخص مذکور، ایران به بالاترین نمره خود تا به اکنون در این شاخص دست یافته است.

بر اساس داده‌های ایسپا، به صورت کلی، می‌توان گفت که ایران در طول ۱۳ سال (از سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۹)، در شاخص سیاره شادمان، تنها ۰.۶ واحد رشد داشته، به طوری که از سال ۲۰۰۷ نمره ایران در این شاخص ۴۳ بوده و در سال ۲۰۱۹ به ۴۳.۶ رسیده است.

پایین‌ترین میزان در این شاخص، ۳۸.۸ در سال ۲۰۱۸ و بالاترین آن، ۴۳.۶ در سال ۲۰۱۹ است.

وضعیت ایران در میان کشور‌های منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا

برای فهم بهتر از وضعیت و جایگاه ایران در این شاخص، لازم است تا ایران را در گروه خودش (منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا) و کشور‌های همسایه‌اش مورد مقایسه قرار دهیم.

ایران از کشور‌های ترکیه، ترکمنستان و افغانستان بالاتر است. دو کشور ارمنستان و جمهوری آذربایجان به ترتیب با نمرات ۵۴.۷ و ۴۸.۰ در مراتب اول و دوم قرار گرفته‌اند. همچنین عراق (۴۵.۳) و پاکستان (۴۵.۱)  نیز بالاتر از ایران قرار دارند با این حال فاصله کمتری میان این دو و ایران وجود دارد (به‌ترتیب ۱.۷ و ۱.۵ واحد)

در گروه کشور‌های خاورمیانه و شمال آفریقا، از میان ۱۵ کشوری که داده‌های آن‌ها در این گزارش موجود است، ایران در سال ۲۰۱۹ با نمره ۴۳.۶ در این شاخص، رتبه هفتم را دارد.

کشور‌های مراکش، الجزایر، عراق، یمن، تونس و اردن به‌ترتیب رتبه‌های نخست را در این شاخص و در این گروه کسب کرده‌اند. ایران در این گروه، بالاتر از کشور‌های مصر، لیبی، عربستان، امارات، بحرین، کویت و قطر قرار گرفته است. دو کشور تونس (۴۳.۹) و اردن (۴۳.۹) نیز با فاصله کمی بالاتر از ایران قرار گرفته‌اند.

انتهای پیام/