بیمها و امیدهای اولین انتقال مسالمت آمیز قدرت در افغانستان
دکتر محمودرضا امینی، کارشناس روابط بینالملل در مورد تحولات اخیر افغانستان معتقد است: «گرچه افغانستان هنوز راه درازی را برای تجربه کردن اولین انتقال مسالمت آمیز قدرت از یک رئیس جمهور منتخب به رئیس جمهور منتخب دیگر دارد، اما توافق صورت گرفته کمک بسیار جدی در جهت تقویت ساختارهای سیاسی جدید در افغانستان خواهد کرد» بر اساس تحلیل امینی توافق عبدالله عبدالله و اشرف غنی احمد زی « یک توافق کلان و تاریخی است مبنی بر اینکه نامزد بازنده بجای اینکه مثل کشورهای دیگر بیرون از حکومت بماند و اپوزیسیون و منتقد حکومت شود، سهیم و شریک قدرت میشود. بر اساس این توافق هر دو کاندیدا به قدرت میرسند ، به نحوی که کاندیدای پیروز در انتخابات رئیس جمهور و کاندیدای بازنده رئیس شورای اجرایی خواهد شد . بر اساس این طرح تا دو سال دیگر و با ایجاد تعدیل در قانون اساسی، پست ریاست اجرایی به پست صدر اعظمی تبدیل خواهد شد».
آنچه در ادامه میخوانید یادداشت دکتر محمودرضا امینی کارشناس روابط بینالملل و مدیرعامل محترم «خبرگزاری موج» است که برای انتشار در اختیار گروه سیاسی خبرگزاری برنا قرار گرفته است:
تجربۀ انتخابات و بازی دموکراتیک در افغانستان به عنوان کشوری که برای سالیان دراز درگیر منازعات قومی و فرقه ای و چندپارگی ملی بوده است؛ تجربهای همچنان تازه و البته خطیر میباشد . تحکیم یکپارچگی و وحدت ملی در کشوری که به لحاظ قومی چند پاره است جز از طریق مشروعیت داشتن دولت و حکومت میسر نیست و این مشروعیت نیز جز از طریق سازو کار انتخاباتی به دست نمیآید.
انتخابات اخیر افغانستان که شاید حدود یک سال است که کشور را تحت الشعاع خود قرار داده است از جهات بسیاری دارای اهمیت است . یکی از مهمترین ویژگیهای این انتخابات آن است که برای اولین بار در تاریخ این کشور انتقال مسالمتآمیز قدرت در حال رخ دادن است. جمهوری اول افغانستان با روی کار آمدن حامد کرزی طی دو دوره ، تجربه ای پر فراز و نشیب برای افغانستان بوده است . با این حال وجه ممیز انتخابات 2014 افغانستان این است که حامد کرزی از قدرت کنار میرود و دولتی جدید بر سر کار میآید و این آزمون جدیدی است که افغانستان در حال سپری کردن آن است.
به بن بست رسیدن انتخابات جاری و شکست آزمون انتقال مسالمتآمیز قدرت، می تواند افغانستان را پس از تجربهای کوتاه از ثبات سیاسی نسبی و مدیریت کردن منازعات سیاسی در چارچوب قواعد دموکراسی، وارد دور دیگری از بیثباتیهای سیاسی کند . ظرف چند هفتهی گذشته لحن خصومت آمیز دو رقیب اصلی انتخاباتی به نحوی بود که بسیاری از کارشناسان را نسبت به شکست انتخابات و پروژه انتقال مسالمت آمیز قدرت نگران کرده بود.
پس از اعلام نتایج ابتدایی از سوی کمسیون مستقل انتخابات و رد آن از سوی ستاد انتخاباتی عبدالله عبدالله، تنشها به طور بی سابقهای افزایش یافت به گونهای که فضای امنیتی کشور به کلی متأثر گردید. نامزدان ریاست جمهوری که یکدیگر را به تقلب گسترده و سازمانیافته متهم میکردند در سه ماه مبارزات انتخاباتی دور اول و دوم چنان به هم دیگر و به دولت و نهادهای انتخاباتی تاختند که مشروعیت کل فرآیند انتخابات با سؤالهای جدی روبهرو شد. این کشمکشها سبب شد طی چند ساعت، چندین مقام بلند پایه ایالات متحده آمریکا و به ویژه رئیس جمهور این کشور طی تماس تلفنی نامزدهای افغان را به خویشتن داری دعوت نماید و در نهایت با سفر جان کری و میانجیگری وی دو نامزد رقیب به توافقی اصولی برای پذیرفتن نتایج نهایی انتخابات دست یافتند.
خشکاندن ریشههای تروریسم و رشد افراط گرایی در افغانستان منوط به تأمین مداوم ثبات و نهادینهسازی دموکراسی در افغانستان است. شکست قواعد بازی دموکراتیک در افغانستان به مثابه فرو رفتن دوباره این کشور در کام بی ثباتیهای فاجعه بار است . اتفاقی که برای ملت افغانستان نیز پیامدهای هولناکی برجای خواهد گذاشت.
ظرف چند هفتهی گذشته با بالا گرفتن تنشها احساس شد افغانستان به مخزن پر از باروتی میماند و چانه زنیها و گفتگوهای داخلی نیز راه به جایی نبرده است . پروسه ی سیاسی در افغانستان به یکباره بر سر دو راهی ثبات و بیثباتی قرار گرفت و انتخابات ریاست جمهوری به جای این که موجب نهادینهسازی دموکراسی و مردم سالاری شود، در معرض خطر نابودی و سست بنیادی واقع شد و تلاشها و گفت وشنودهای مقامات داخلی در کشور نیز ره به جایی نبرد . بنابر این در عمل هیچ راهی جز پادرمیانی همکاران بین المللی افغانستان به ویژه ایالات متحده آمریکا باقی نماند.
بازنشدن این گره توسط همکاران بین المللی افغانستان ، ممکن بود بار دیگر این کشور را وارد چرخه ی درگیری ها و جنگ های داخلی ویرانگر دیگری کند . به نظر میرسد همکاران بین المللی افغانستان نیز این موضوع را دریافتند . برای دولت امریکا نیز در راستای حفط منافع راهبردی خود تداوم و تقویت قواعد دموکراتیک نوپای افغانستان از اهمیت برخوردار است . جان کری در سال 2009 نیز در مذاکره بین عبدالله عبدالله و حامد کرزی بر سر نتیجه انتخابات نقش کلیدی داشت. مذاکراتی که در نتیجه آن آقای عبدالله از رفتن به دور دوم انتخابات انصراف داد و حامد کرزی برنده انتخابات اعلام شد.
بر اساس توافقی که ظرف چند روز گذشته صورت گرفته است ، عبدالله عبدالله نامزد اصلی معترض سرانجام به روند انتخابات بازگشت . عبدالله عبدالله که بطور کلی رابطه ی خود را با کمیسیون انتخاباتی قطع کرده بود تا آنجا پیش رفته بود که در حضور هزاران هوادار در خیمه لویه جرگه حکومت خودش را اعلام کند. با اینحال به نظر میرسد که با این توافق خطر شکست انتخابات افغانستان کمرنگ شده است مهمتر از آن، هر دو نامزد قول دادهاند که نتیجه انتخابات را هرچه باشد، بپذیرند.
آنچه به دست آمده یک توافق کلان و تاریخی است مبنی بر اینکه نامزد بازنده بجای اینکه مثل کشورهای دیگر بیرون از حکومت بماند و اپوزیسیون و منتقد حکومت شود، سهیم و شریک قدرت میشود. بر اساس این توافق هر دو کاندیدا به قدرت میرسند ، به نحوی که کاندیدای پیروز در انتخابات رئیس جمهور و کاندیدای بازنده رئیس شورای اجرایی خواهد شد . بر اساس این طرح تا دو سال دیگر و با ایجاد تعدیل در قانون اساسی، پست ریاست اجرایی به پست صدر اعظمی تبدیل خواهد شد.
گرچه افغانستان هنوز راه درازی را برای تجربه کردن اولین انتقال مسالمت آمیز قدرت از یک رئیس جمهور منتخب به رئیس جمهور منتخب دیگر دارد، اما توافق صورت گرفته کمک بسیار جدی در جهت تقویت ساختارهای سیاسی جدید در افغانستان خواهد کرد. جلب اعتماد بازیگران رقیب در درون ساختار سیاسی و تقویت این ساختارها در جهت انعطافپذیری و هضم منازعات سیاسی و بحرانها و چالشهای گوناگون قدمهایی اساسی در جهت بلوغ و تحکیم قواعد بازی دموکراتیک در افغانستان است .
