شانگهای از دل رقابت قدرتهای بزرگ بر سر آسیای میانه بیرون آمد
استاد دانشگاه اصفهان: کشورهای عضو و ناظر سازمان همکاری شانگهای روی هم نه تنها بزرگترین توان اقتصادی، نظامی، هستهای و فضایی جهان را دارا هستند، بلکه بیشترین تولیدکننده و مصرف کننده انرژی در جهان نیز میباشند. اساسنامه سازمان همکاری شانگهای نیز بر شفافیت عملکرد و بیطرفی نظامی آن تأکید میکند. علیرغم این موضوع، شکی نیست که سازمان همکاری شانگهای نقش موازنه دهندهای در صحنه بینالمللی خصوصاً در مقابل پیمان ناتو ایفا مینماید. این ظرفیتها بالقوه و بالفعل به خوبی نشانگر اهمیت روزافزون این سازمان در عرصۀ معادلات منطقهای و بینالمللی است.
کارشناس روابط بینالملل در گفتگو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری برنا در توضیح چگونگی شکلگیری سازمان همکاریهای شانگهای گفت: در ابتدا باید اشاره کنم که سازمان همکاری شانگهای، سازمانی میاندولتی است که برای همکاریهای چندجانبه امنیتی، اقتصادی و فرهنگی میان کشورهای عضو تشکیل یافته است. این سازمان در سال ۲۰۰۱ توسط رهبران چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان پایهگذاری شد.
یزدانی در ادامه به اعضای ناظر شانگهای اشاره کرد و گفت: علاوه بر اعضای اصلی که نام بردم، مغولستان در سال ۲۰۰۴ و یک سال بعد ایران، پاکستان، هند و افغانستان در سال ۲۰۱۲ به عنوان عضو ناظر به سازمان ملحق شدند.
وی در ادامه به تشریح چرائی تشکیل این سازمان اشاره کرد و گفت: سازمان همکاری شانگهای از دل رقابت قدرتهای بزرگ بر سر منطقه ژئوپلیتیک آسیای میانه بیرون آمد. هدف اولیه تأسیس این سازمان، غیرنظامی کردن مرز بین چین و شوروی بود. از اهدف دیگر تشکیل این سازمان همکاریهای امنیتی، اقتصادی، انرژی، بانکی و فرهنگی است.
استاد دانشگاه اصفهان در ادامه به تحلیل همکاریهای امنیتی در این سازمان پرداخت و گفت: مسایل امنیتی در آسیای میانه به ویژه تروریسم، جداییطلبی و افراطیگری عموماً دغدغه اصلی این سازمان محسوب میشود. برای مثال ساختار منطقهای ضدتروریسم این سازمان در نشست ژوئن ۲۰۰۴ در شهر تاشکند در ازبکستان تهیه و تصویب شد. اما نکتهای که در این میان نباید مورد غفلت قرار گیرد این است که پیمان همکاری شانگهای قصد ندارد به سازمانی نظامی - مشابه پیمان ناتو یا پیمان ورشوی سابق - تبدیل شود؛ اگرچه ممکن است در پارهای از موارد برای مقابله با تهدیدهای روزافزون تروریسم، جداییطلبی و افراطیگری اعضای این سازمان از نیروهای نظامی کشورهای عضو استفاده کنند.
وی در ادامه دربارۀ همکاریهای اقتصادی کشورهای این سازمان اشاره کرد و افزود: در چارچوب توافقنامه همکاری اقتصادی کشورهای عضو پیمان نخستین بار در نشست مورخ ۲۳ سپتامبر ۲۰۰۳ تهیه و به امضا رسید. در این نشست رئیس دولت چین پیشنهاد کرد که برنامه بلندمدتی برای تشکیل منطقه آزاد تجاری در سازمان تهیه شود. وی در این پیشنهاد ضمناً چندین راهکار کوتاه مدت برای افزایش سطح بازرگانی در میان کشورهای عضو ارائه داد. یکسال پس از این پیشنهاد، در ۲۳ سپتامبر ۲۰۰۴، سندی شامل یکصد برنامه مشخص برای افزایش سطح بازرگانی میان کشورهای عضو به امضا رسید. در نشست مسکو در سال 2005 میلادی، دبیر کل سازمان اعلام کرد که پروژههای مشترک سازمان در زمینه انرژی دارای اولویت بالا هستند. این پروژهها شامل کشف، استخراج و بهرهبرداری از حوزههای نفت و گاز، و استفاده مشترک اعضا از منابع آب شیرین میباشند.
یزدانی به همکاریهای بانکی میان کشورهای عضو این سازمان نیز اشاره کرد و در اینباره گفت: یکی از دستاوردهای سازمان شانگهای توافق کشورهای عضو آن برای تشکیل شورای مشترک بانکی میان اعضا بود. هدف از تشکیل این شورای مشترک بانکی تسهیل در فراهم نمودن سرمایه مورد نیاز برای اجرای پروژههای مشترک سازمان عنوان شدهاست.
کارشناس روابط بینالملل در ادامه به تشریح همکاری صورت گرفته در حوزۀ فرهنگی میان کشورهای عضو سازمان پرداخت و در اینباره گفت: همکاریهای فرهنگی بخشی از چارچوب فعالیت سازمان همکاری شانگهای است. وزیران فرهنگ کشورهای عضو سازمان برای نخستین بار در ۱۲ آوریل ۲۰۰۲ سند همکاری مشترک فرهنگی را در نشست پکن امضا کردند. برای سرعت بخشیدن به همکاریهای مشترک فرهنگی، اعضای سازمان در سال ۲۰۰۵ فستیوال و نمایشگاه مشترکی در شهر آستانه در کشور قزاقستان برگزار شد.
استاد دانشگاه اصفهان در خاتمه به تحلیل تأثیر سازمان همکاری شانگهای در مناسبات بینالمللی پرداخت و گفت: کشورهای عضو و ناظر سازمان همکاری شانگهای روی هم نه تنها بزرگترین توان اقتصادی، نظامی، هستهای و فضایی جهان را دارا هستند، بلکه بیشترین تولیدکننده و مصرف کننده انرژی در جهان نیز میباشند. اساسنامه سازمان همکاری شانگهای نیز بر شفافیت عملکرد و بیطرفی نظامی آن تأکید میکند. علیرغم این موضوع، شکی نیست که سازمان همکاری شانگهای نقش موازنه دهندهای در صحنه بینالمللی خصوصاً در مقابل پیمان ناتو ایفا مینماید. این ظرفیتها بالقوه و بالفعل به خوبی نشانگر اهمیت روزافزون این سازمان در عرصۀ معادلات منطقهای و بینالمللی است.
