ظهور آپاسکرولد؛ رقیبی نوپا با هویت فلسطینی
در جهان شتابان فناوری، ظهور یک پلتفرم اجتماعی جدید که بتواند توجه کاربران جهانی را جلب کند، پدیدهای نادر است. اما «آپاسکرولد» (UpScrolled)، استارتآپی که توسط «عصام حجازی»، کارآفرین فلسطینی-استرالیایی بنیان نهاده شد، در هفتههای اخیر با یک رشد نمایی و حضور در صدر جدول پردانلودترین اپلیکیشنها در اپاستور برخی کشورها، خود را به عنوان یک رقیب جدی به صنعت انحصاری شبکههای اجتماعی معرفی کرد. انگیزه ایجاد این پلتفرم، واکنش به چیزی است که حجازی و بسیاری از کاربران عرب و فلسطینی، «سانسور سیستماتیک» و «حذف نامرئی» (shadow banning) محتوای مرتبط با فلسطین، به ویژه در جریان جنگ اخیر غزه، در پلتفرمهای بزرگی مانند تیکتاک، اینستاگرام و فیسبوک میدانند. حجازی در مصاحبهای اعلام کرد که پس از وقایع غزه، احساس «همدستی» از طریق کار در شرکتهای بزرگ فناوری را تجربه کرده و تصمیم گرفته فضایی دیجیتال ایجاد کند که روایت فلسطینی بتواند بدون فیلتر و محدودیت جریان یابد.
این پلتفرم با پشتوانه اتحادیه «تکنولوژی برای فلسطین» (Technology for Palestine) راهاندازی شد. این اتحاد که توسط مهندسان و سرمایهگذاران فناوری از سراسر جهان، تحت رهبری افرادی مانند «پل بیگار» تشکیل شده، هدف خود را ارائه پشتیبانی فنی از حقوق فلسطینیان و ایجاد بدیلهای دیجیتال برای مقابله با سانسور عنوان میکند. اگرچه اپسکرولد در ابتدا در جامعهای نسبتاً محدود از فعالان و حامیان شناخته شده بود، اما نقطه عطف رشد آن، همزمان با تکمیل فرآیند تغییر مالکیت تیکتاک و انتقال سهام کنترلکننده آن به کنسرسیومی با محوریت «لری الیسون»، میلیاردر آمریکایی و بنیانگذار اوراکل رخ داد. الیسون به دلیل حمایتهای آشکار از اسرائیل و دوستی دیرینه با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این کشور، شناخته میشود. این تغییر مالکیت، موجی از نگرانی درباره آینده آزادی بیان در تیکتاک را میان کاربران عرب و فعالان حقوق بشر ایجاد کرد و به نظر میرسد اپسکرولد یکی از اصلیترین بهرهبرداران از این نگرانی بوده است.
دادههای شرکت رهگیری اپلیکیشنها «اپ فیگورز» نشان میدهد که دانلودهای اپسکرولد میان روزهای پنجشنبه تا شنبه هفته گذشته، به ۴۱ هزار مورد رسیده که میانگین روزانهای معادل ۱۴ هزار دانلود است. این رقم، ۲۹ برابر بیشتر از میانگین روزانه ۴۶۰ دانلود، پیش از تغییر مالکیت تیکتاک است. این رشد سریع، حتی زیرساختهای پلتفرم را تحت فشار قرار داد تا جایی که حساب رسمی اپسکرولد در پلتفرم اجتماعی «بلوسکای» اعلام کرد: «شما [کاربران]آنقدر سریع ظاهر شدید که سرورهای ما از کار افتادند». در پی این رشد، اپسکرولد در کشورهایی مانند آمریکا، بریتانیا و استرالیا به جمع ۱۰ اپلیکیشن برتر رایگان در اپاستور پیوست و در ردهبندی شبکههای اجتماعی نیز جایگاه ممتازی پیدا کرد.
از نگاه کاربران، جذابیت اپسکرولد فراتر از مسئله فلسطین است. بسیاری آن را پاسخی به خستگی عمومی از الگوریتمهای دستکاریگر، سانسور پنهان و تجاریسازی افراطی فضای مجازی در پلتفرمهای سنتی میدانند. کاربران در توصیف این پلتفرم تأکید میکنند که اپسکرولد ویژگیهایی از تیکتاک (ویدیوهای کوتاه عمودی) و سرعت توییتر (اکس) را دارد، اما با یک تفاوت بنیادین: حذف تقریباً کامل دخالت الگوریتمی در نمایش محتوا. فید اصلی کاربران به جای آنکه توسط یک الگوریتم ناشناس و احتمالا جهتدار مرتب شود، بر اساس یک ترتیب زمانی ساده (کرونولوژیک) نمایش داده میشود. به گفته توسعهدهندگان، در این پلتفرم «هیچ حذف پنهانی، هیچ اولویتی برای پرداختکنندگان و هیچ جریمهای به دلیل بیان عقیده» وجود ندارد. این شفافیت برای کاربرانی که از دیدهنشدن محتوایشان در پلتفرمهای بزرگ گلایه دارند، جذاب است.
با این حال، UpScrolled با چالشهای عظیمی روبهرو است. این پلتفرم هنوز در مراحل ابتدایی رشد خود قرار دارد و با غولهای چند میلیارد کاربری مانند متا و تیکتاک که دارای شبکههای تبلیغاتی عظیم، بودجههای کلان تحقیق و توسعه و یکپارچگی عمیق با دیگر سرویسها هستند، قابل مقایسه نیست. مسائل مقیاسپذیری، مبارزه با محتوای مضر (مثل اخبار جعلی یا نفرتپرانی) بدون توسل به سانسور گسترده، و ایجاد یک مدل درآمدپایدار بدون فروش دادههای کاربران یا اشباع فضای اپ با تبلیغات، از جمله موانع پیشروی این استارتآپ هستند. علاوه بر این، تمرکز شدید پلتفرم بر یک مسئله ژئوپلیتیکی خاص ممکن است در درازمدت، جذابیت جهانی آن را محدود کند. موفقیت اپسکرولد در نهایت نه تنها به تداوم انگیزههای ایدئولوژیک کاربران کنونی، بلکه به توانایی آن در ارائه یک تجربه کاربری بینقص، جذاب و ایمن برای مخاطبان گستردهتر و متنوعتر بستگی خواهد داشت.
انتهای پیام/
