بنبست در ژنو؛ مذاکرات صلح روسیه - اوکراین بدون پیشرفت چشمگیر پایان یافت/ کییف خواستار تضمین امنیتی، مسکو خواهان تسلیم ارضی
نشست دو روزه نمایندگان ارشد روسیه و اوکراین در حالی چهارشنبه ۱۸ فوریه در ژنو به پایان رسید که به گفته ناظران، اختلافات اساسی بر سر مسئله ارضی و تضمینهای امنیتی، راه را برای هرگونه توافق سریع مسدود کرد. این دور از مذاکرات که با میانجیگری ایالات متحده برگزار شد، پس از دو دور گفتوگو در امارات متحده عربی در ژانویه و اوایل فوریه، سومین تلاش واشنگتن برای پایان دادن به جنگی است که نزدیک به چهار سال از آغاز آن میگذرد.
اسامه بن جاوید، خبرنگار الجزیره در ژنو، با اشاره به کوتاهتر بودن جلسات روز دوم نسبت به روز نخست (که پنج تا شش ساعت به طول انجامید) هشدار داد: «وقتی با کارشناسان آشنا با این مذاکرات صحبت میکنید، میگویند این نشانه خوبی نیست.» این ارزیابی در حالی مطرح میشود که ولادیمیر مدینسکی، مذاکرهکننده ارشد روسیه، گفتوگوها را "دشوار، اما تجاری" توصیف و از ادامه آن در آینده نزدیک خبر داد. رستم عمرف، رئیس تیم مذاکرهکننده اوکراینی، نیز روز دوم را "فشرده و اساسی" خواند و تأکید کرد دو طرف روی تصمیماتی کار میکنند که به روسای جمهور ارائه خواهد شد.
مسئله اصلی: سرزمین یا امنیت؟
بزرگترین مانع در مسیر صلح، مسئله ۲۰ درصد باقیمانده از استان دونتسک است که هنوز تحت کنترل نیروهای اوکراینی قرار دارد. روسیه خواهان خروج کامل اوکراین از این مناطق است، خواستهای که کییف آن را رد کرده است. در مقابل، ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، بر ضرورت دریافت تضمینهای امنیتی "آهنین" از سوی متحدان غربی تأکید دارد تا در صورت دستیابی به توافق، روسیه نتواند بار دیگر دست به حمله بزند.
زلنسکی ساعاتی پس از پایان مذاکرات در یک گروه واتساپ با خبرنگاران گفت: «میبینیم که پیشرفت حاصل شده، اما فعلاً مواضع متفاوت است، زیرا مذاکرات دشوار بود.» اظهارات او در حالی مطرح میشود که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز دوشنبه به خبرنگاران هشدار داد: «اوکراین بهتر است سریع پای میز مذاکره بیاید.» زلنسکی در مصاحبه با وبسایت آمریکایی اکسیوس، این رویکرد را "ناعادلانه" خواند و گفت ترامپ مدام از اوکراین میخواهد امتیاز بدهد، نه روسیه را.
بحران اعتماد و ترس از تکرار تاریخ
در کییف، نگرانی عمیقی نسبت به پیامدهای هرگونه امتیاز ارضی وجود دارد. آدری مکآلپاین، خبرنگار الجزیره، گزارش میدهد که ترس اصلی اوکراینیها این است که امتیازات فعلی صرفاً به روسیه فرصت بازسازی نیرو و حمله مجدد بدهد. این تجربه تلخی است که اوکراین پس از توافقات مینسک (۲۰۱۴-۲۰۱۵) که با نقض مداوم آتشبس از سوی روسیه همراه بود، به خوبی آن را درک کرده است.
در مسکو نیز موضعگیریها حاکی از عدم عقبنشینی از خواستههای اصلی است. یولیا شاپوالوا، خبرنگار الجزیره در روسیه، میگوید مسکو همچنان بر به رسمیت شناخته شدن دستاوردهای ارضی خود و عدم پیوستن اوکراین به ناتو پافشاری میکند. روسیه همچنین با هرگونه استقرار احتمالی صلحبانان بینالمللی مخالفت کرده است.
جنگ در سایه مذاکرات
همزمان با مذاکرات ژنو، آتش جنگ خاموش نشد. ساعاتی پیش از آغاز نشست روز سهشنبه، اوکراین از شلیک ۲۹ موشک و ۳۹۶ پهپاد روسی خبر داد که به کشته شدن دستکم چهار نفر و قطع برق دهها هزار نفر در جنوب انجامید. در آستانه دور دوم مذاکرات، روسیه با یک موشک بالستیک و ۱۲۶ پهپند به اوکراین حمله کرد که به گفته ایوان فدوروف، رئیس اداره نظامی زاپوریژیا، هفت کشته بر جای گذاشت. سه نفر دیگر نیز در حمله پهپادی به یک خودروی غیرنظامی در دونتسک جان باختند.
از سوی دیگر، وزارت دفاع روسیه مدعی شد نیروهایش دو پناهگاه حاوی سربازان اوکراینی را در کوستیانتینیوکا هدف قرار دادهاند. روسیه همچنین از دفع بیش از ۱۵۰ پهپاد اوکراینی در ۲۴ ساعت گذشته و کشته شدن دو نفر بر اثر گلولهباران و حملات پهپادی خبر داد.
تشدید فشار بر بلاروس
در تحولی جداگانه، اوکراین چهارشنبه بسته تحریمی جدیدی را علیه الکساندر لوکاشنکو، رئیسجمهور بلاروس، اعمال کرد. زلنسکی در شبکههای اجتماعی وعده "افزایش اقدامات متقابل" علیه مینسک را به دلیل کمکهای جنگی به روسیه داد و تأکید کرد: «روسیه بدون چنین کمکی از بلاروس نمیتوانست برخی حملات به ویژه علیه تأسیسات انرژی و راهآهن ما را انجام دهد.» بلاروس که با اوکراین بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارد، از فوریه ۲۰۲۲ به عنوان سکوی پرتاب برای حمله تمامعیار روسیه به اوکراین عمل کرد.
با وجود اعلام ادامه مذاکرات در آینده نزدیک، شکاف عمیق میان مواضع دو طرف و ادامه حملات نظامی در میدان، چشمانداز صلح را بیش از پیش مبهم ساخت. هرگونه مصالحه ارضی برای اوکراین میتواند بحران سیاسی داخلی عمیقی ایجاد کند، در حالی که روسیه نیز به نظر نمیرسد از هدف نهایی خود برای کنترل کامل بر مناطق جداشده دست بردارد.
انتهای پیام/
