واکنش منطقهای به ادعای توسعهطلبی؛ قاهره تا ریاض در برابر واشنگتن
ابعاد حقوقی این اظهارات از منظر حقوق بینالملل قابل تأمل است. ماده ۲ (۴) منشور ملل متحد هرگونه تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر کشوری را ممنوع کرد. قطعنامه ۲۴۲ شورای امنیت (نوامبر ۱۹۶۷) نیز بر "عدم قبول تصرف اراضی از طریق جنگ" تأکید دارد. بر اساس بند ۱ ماده ۴۹ کنوانسیون چهارم ژنو (۱۹۴۹)، انتقال اجباری یا داوطلبانه جمعیت کشور اشغالگر به اراضی اشغالی ممنوع است و دیوان بینالمللی دادگستری در رأی مشورتی ژوئیه ۲۰۲۴، حضور اسرائیل در اراضی اشغالی را غیرقانونی اعلام کرد. ایده الحاق سرزمینهای کشورهای مستقل عضو سازمان ملل، نقض صریح حاکمیت آنها و اصول بنیادین حقوق بینالملل عرفی است.
از منظر عملی، این اظهارات در بستر تحولات میدانی منطقه معنادار است. در ۱۲ اوت ۲۰۲۵، بنیامین نتانیاهو در مصاحبه با شبکه i۲۴ اذعان کرد "به شدت به رؤیای اسرائیل بزرگ پایبند است". بتسلئیل اسموتریچ، وزیر دارایی اسرائیل، نیز آشکارا از توسعه اسرائیل تا دمشق سخن گفته است. این گفتمان با سیاستهای زمینی هماهنگ است: سرعت انتقال اختیارات به نهادهای مدنی در کرانه باختری و مصادره بیسابقه اراضی، مرزهای ۱۹۶۷ را عملا منسوخ کرده است.
واکنش کشورهای عربی به این اظهارات، در دو سطح قابل تحلیل است. مصر در بیانیه ۲۱ فوریه ۲۰۲۶ تأکید کرد که "هیچ حاکمیتی برای اسرائیل بر زمین فلسطین اشغالی یا سایر اراضی عربی وجود ندارد" و این اظهارات را در تضاد با طرح ۲۰ مادهای دونالد ترامپ برای آتشبس در غزه دانست. عربستان نیز این اظهارات را "استهانت به روابط متمایز کشورهای منطقه با آمریکا" خواند و خواستار موضعگیری رسمی وزارت خارجه آمریکا شد. اردن واژه "عبثی و تحریکآمیز" را برای توصیف این سخنان به کار برد و آن را نقض عرف دیپلماتیک و منشور ملل متحد دانست.
سازمان همکاری اسلامی در بیانیه خود هشدار داد که "این گفتمان ایدئولوژیک افراطی، تغذیهکننده افراطگرایی و تشویقکننده اشغالگر برای ادامه اقدامات غیرقانونی مبتنی بر آوارگی و شهرکسازی است". شورای همکاری خلیج فارس نیز به ریاست جاسم البدیوی، این اظهارات را "غیرمسئولانه و بیسابقه و مغایر با مواضع ایالات متحده" توصیف کرد.
دولت فلسطین این سخنان را "دعوت آشکار به تجاوز به حاکمیت دولتها" و ناقض قطعنامههای بینالمللی خواند که غزه و کرانه باختری را "سرزمین اشغالی" میدانند. حماس نیز در بیانیه خود این اظهارات را "تجسم صریح ذهنیت استعماری" و "تأییدی بر اینکه پروژه صهیونیستی تنها فلسطین را هدف نمیگیرد، بلکه جغرافیا، هویت و ثبات منطقه را تهدید میکند" خواند.
در سطح دوجانبه، وزارت خارجه عراق این سخنان را "تجاوزی خطرناک به حاکمیت کشورها" و کویت آن را "افزایشدهنده تنش و تضعیفکننده تلاشهای ثبات منطقهای" دانست. عمان نیز با "قبول نامشروع سلطه بر اراضی عربی" مخالفت کرد.
این واکنشها در شرایطی رخ میدهد که آتشبس غزه از ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ (پس از عملیات ۷ اکتبر ۲۰۲۳) برقرار است و واشنگتن در ۲۰ فوریه ۲۰۲۶ میزبان نشست شورای صلح بود. اظهارات هاکابی، کارزار دیپلماتیک آمریکا برای تثبیت آتشبس و طرح ۲۰ مادهای ترامپ را با چالش مواجه کرده است. درخواست کشورهای عربی از وزارت خارجه آمریکا برای فاصلهگیری از این مواضع، نشاندهنده عمق نگرانی از هماهنگی میان گفتمان رسمی واشنگتن و جریان تندروی اسرائیلی است.
انتهای پیام/
