گلپایگان؛ سرزمین تاریخ کهن و عطرکباب ایرانی

به گزارش خبرگزاری برنا از اصفهان، گلپایگان ، سرزمین چهار اقلیم ایران‌زمین، از دیگر شهرهای تاریخی و کهن کشور است که در استان اصفهان قرار دارد. به نظر می‌رسد پیشینه‌ی تاریخی این شهر به زمان حکومت سلسله‌ی کیانیان، دوران پارینه‌سنگی میانه و نوسنگی بازمی‌گردد که در گذشته به «وردپاتکان» یا «سرزمین گل‌های سرخ»، شهرت داشته است.

روایات جالبی در مورد پیشینه‌ی این شهر تاریخی وجود دارد. برخی معتقدند که «همای چهرزاد»، شاه‌بانوی کیانی (دختر بهمن کیانی)، این شهر را احداث کرده و نام خود، «چهرزادگان» را بر آن نهاده است. گروه دیگری براین باورند که در اواخر حکومت ساسانیان، این شهر به «گردپادگان» به معنای «کوهپایه»، شهرت داشت. «جربادگان» و «گلپادگان» از دیگر نام‌های این شهر در ادوار مختلف است.

از جمله جاذبه‌های دیدنی گلپایگان می‌توان به مسجد جامع این شهر اشاره کرد که با معماری خیره‌کننده و کاشی‌کاری‌های هنرمندانه خود، دل هر بازدیدکننده‌ای را می‌رباید. بازار تاریخی گلپایگان با بافت قدیمی و فروشگاه‌های متنوع، نمادی از زندگی روزمره ساکنان آن در گذشته است. وجود جاذبه‌های طبیعی مانند کوهستان‌های زیبا و چشم‌نواز، گردشگران را به سوی خود جذب می‌کند. فضای دلپذیر این منطقه فرصت‌های بی‌نظیری را برای پیاده‌روی و لذت بردن از طبیعت بی‌نظیر فراهم می‌آورد. در کنار این، غذاهای محلی و صنایع دستی این شهر نیز نشانه‌ای از فرهنگ غنی و مهمان‌نوازی مردم آن را به تصویر می‌کشند. 

گلپایگان به عنوان بخشی از استان اصفهان شناخته می‌شود و فاصله آن تا مرکز استان، یعنی شهر اصفهان حدود ۱۸۰ کیلومتر است. این فاصله مسافران را به دنیای خاصی وارد می‌کند که زیبایی‌های طبیعی و فرهنگی بی‌نظیری دارد. آب و هوای گلپایگان به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه‌ای که دارد کوهستانی، سرد و خشک است. این شهرستان در دامنه‌های رشته کوه زاگرس واقع شده و به همین دلیل، زمستان‌های بسیار سرد و پوشیده از برف را تجربه می‌کند. در عوض، تابستان‌های آن به نسبت سایر شهرهای کویری دماهای کمتری را ثبت می‌کند و این ویژگی باعث جذابیت آن برای بسیاری از گردشگران می‌شود.علاوه بر ویژگی‌های جغرافیایی، گلپایگان به خاطر گل‌های سرخ‌ خود نیز شناخته شده است. این گل‌ها در فصل بهار شکوفا شده و نمایی زیبا و چشم‌نواز از طبیعت را به نمایش می‌گذارند. مناظر شگفت‌انگیز از سرخی لاله‌ها که در ترکیب با رنگ سبز طبیعت فضایی جادویی ایجاد می‌کند، یکی از جاذبه‌های اصلی این شهرستان محسوب می‌شود. این تصاویر نه تنها چشم هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند، بلکه حس آرامش بی‌نظیری را نیز به بازدیدکنندگان منتقل می‌سازد.

آب و هوای گلپایگان

شهرستان گلپایگان واقع در آغوش دامنه شرقی رشته کوه زاگرس، به عنوان یکی از نقاط مرتفع و زیبا در ایران شناخته می‌شود. میانگین دمای سالانه گلپایگان به حدود ۲۸ درجه سانتی‌گراد می‌رسد که نشان‌دهنده یک اقلیم مطبوع و دلپذیر است. مردم در این شهر به طور معمول زمستان‌هایی سرد و تابستان‌هایی خنک را تجربه می‌کنند. گرمای تابستان‌های گلپایگان به شدت گرمای سایر شهرهای کویری استان نیست و این امر باعث می‌شود که اقامت در این منطقه در فصل تابستان بسیار لذت‌بخش باشد.

فصل بهار و به ویژه ماه اردیبهشت به عنوان بهترین زمان برای سفر به گلپایگان شناخته می‌شود. در این فصل دمای هوا به طور کلی معتدل است و بارندگی‌های بهاری، زیبایی‌های طبیعی این شهر را دوچندان می‌کند. حضور تعداد زیاد گردشگران در این زمان، نشان‌دهنده جذابیت‌های بالای این منطقه برای بازدید است. جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی گلپایگان در این فصل به اوج خود می‌رسند و جشن‌های محلی و مراسم‌های فرهنگی نیز در این ایام برگزار می‌شود؛ جشن‌هایی که تأثیر قابل توجهی در ارتقاء صنعت گردشگری و اقتصاد محلی دارند.

مسجد جامع گلپایگان

مسجد جامع گلپایگان یکی از آثار تاریخی و فاخر ایران، بیانگر عظمت معماری اسلامی در دوران سلجوقی است. این مسجد از نظر ساختاری و از لحاظ تاریخ و فرهنگ اهمیت بسیاری دارد. گلپایگان در دوران سلجوقی به عنوان یک مرکز مهم علمی و فرهنگی شناخته می‌شد و مسجد جامع آن نمادی از شکوه و رونق این دوران است. تاریخ ساخت مسجد جامع گلپایگان به قرن یازدهم میلادی و به ویژه در بین سال‌های ۴۹۸ تا ۵۱۲ هجری قمری برمی‌گردد. این بنا به دستور ابونصر ابراهیم بن محمد بن ابراهیم بابا عبدالملک ساخته شد و نام سازنده در کتیبه‌های موجود در مسجد به وضوح ملاحظه می‌شود.این کتیبه‌ها نه تنها از لحاظ هنری و زیبایی شناسی درخشان هستند، بلکه به عنوان مدارکی معتبر از تاریخ معماری اسلامی به شمار می‌روند. در واقع این نوشته‌ها به ما کمک می‌کنند تا تاریخ نگاری بهتری از دوران سلجوقی داشته باشیم و به اهمیت این دوره در پیشرفت هنر و علم پی ببریم. مسجد جامع گلپایگان با طراحی خاصش نمادی از هویت اسلامی این منطقه به شمار می‌آید. این بنا شامل صحن وسیع، هشتی‌ها، حجره‌ها و رواق‌هایی است که هر کدام به نوبه خود بر غنای این مکان تأثیر می‌گذارند. این ساختار به همراه هنرهای تزئینی و کارهای سنگ‌تراشی، گلپایگان را به یکی از مقاصد ارزشمند گردشگری فرهنگی تبدیل کرده است.

امامزاده هفده تن

امامزاده هفده تن یکی دیگر از مکان‌های دیدنی و تاریخی شهر گلپایگان است که هم از لحاظ مذهبی و هم از جنبه‌های فرهنگی و معماری اهمیت ویژه‌ای دارد. قدمت امامزاده هفده تن بر اساس شواهد تاریخی به حدود قرن یازدهم هجری برمی‌گردد. این امامزاده به دستور سردار امامقلی خان در زمان حکومت شاه عباس اول صفوی احداث شد. این بنا به عنوان یک اثر معماری نمایانگر سبک خاص دوران صفویه است و بناهایی که به این دوره تعلق دارند به لحاظ زیبایی، دوام و نوآوری‌های هنری از ارزش بالایی برخوردار هستند. ارتباط عمیق این بنا با تاریخ و فرهنگ اسلامی ایرانی، آن را به یک جاذبه بی‌نظیر در دل شهر گلپایگان تبدیل کرده است.هنگامی که به این امامزاده نزدیک می‌شوید، گنبد فیروزه‌ای رنگ آن در همان نگاه اول توجه شما را جلب می‌کند. این گنبد سر به آسمان کشیده نماد روشنی و آرامش است و حس معنوی خاصی را ایجاد می‌کند. شکل هشت ضلعی بقعه و تزئینات کاشی‌کاری جالب، توجه‌های بیشتری را به خود جذب می‌کند و زیبایی خاصی به بنا می‌بخشد. چوب درب ورودی امامزاده با منبت‌کاری‌های ظریف و زیبایی تزئین شده است و آیات قرآن و نقوش گل و بوته را به تصویر می‌کشد. این منبت‌کاری یکی از شاهکارهای کم‌نظیر هنر ایران به شمار می‌رود که به استاد عبدالحسین (پدر استاد علی آقا معظمی) نسبت داده می‌شود. کتیبه‌های موجود در حرم نیز به خط غیاث‌الدین علی جوهری شیرازی نوشته شده‌اند که خود این موضوع نشان‌دهنده هنر زیبای متن‌های مذهبی و تاریخی است.

ورود به فضای داخلی حرم حس آرامش را به بازدیدکنندگان القا می‌کند. دور گنبد کتیبه‌های منظوم ارسی وجود دارد که در مدح شاه عباس اول صفوی نوشته شده‌اند. این کتیبه‌ها زیبایی خاصی به فضا افزوده‌اند و نشانگر ارتباط سیاسی و مذهبی دوران صفوی با بناهای مذهبی هستند.

مناره گلپایگان

مناره آجری یکی از شاخصه‌های بارز تاریخ و معماری شهر گلپایگان است. این بنای تاریخی که با نام میل گلپایگان نیز شناخته می‌شود، به دوره‌ی سلجوقیان نسبت داده می‌شود و عظمت و فرهنگ غنی این خطه از کشورمان را به تصویر می‌کشد. مناره آجری با ارتفاعی بالغ بر ۱۸ متر شاهد تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی این منطقه از قرن پنجم هجری قمری تاکنون بوده است. گلپایگان همواره جزو مراکز مهم تجاری و فرهنگی به شمار می‌رفته است. باور بر این است که این مناره همزمان با مسجد جامع و بازار چهارسوق ساخته شده و بدین ترتیب، جزء جدایی‌ناپذیر از این شهر تاریخی به شمار می‌رود. با توجه به اهمیت تاریخی و فرهنگی مناره آجری، در سال ۱۳۱۷ بخش‌هایی از این اثر ملی با حفظ بافت تاریخی آن مرمت شد.

یکی از ویژگی‌های جالب توجه مناره آجری، سازگاری آن با بلایای طبیعی است. در طول تاریخ زمین‌لرزه‌ها و حوادث طبیعی بسیاری در منطقه به وقوع پیوسته‌اند؛ اما این بنای تاریخی همچنان ایستاده و نشانه‌ای بارز از ایستادگی و مقاومت در برابر زمان و حوادث است. این امر باعث شده که بسیاری از مردم و گردشگران محلی به این مناره به عنوان یک اثر تاریخی و نمادی از استقامت و پایداری نگاه کنند. ورودی مناره آجری به دو راه‌پله مارپیچ با ۶۴ پله تقسیم شده که به سمت بالای مناره حرکت می‌کنند. این پله‌ها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که بازدیدکنندگان می‌توانند با راحتی و آسودگی به قله مناره دست یابند و از مناظر زیبای اطراف بهره‌مند شوند. بر روی کتیبه آجری این اثر تاریخی، آیاتی از قرآن به خط کوفی نوشته شده است. همچنین، عدم ثبت تاریخ دقیق بر روی آن، باعث شده تا تاریخ دقیق ساخت این مناره همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی بماند.

ارگ تاریخی گوگد

ارگ تاریخی گوگد یکی از ارزشمندترین بناهای خشت و گلی ایران است و در دشت سرسبز گلپایگان قرار دارد. این بنا از نظر ابعاد و ساختار و همچنین به لحاظ تاریخی از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است و پس از ارگ بم، بزرگ‌ترین ارگ خشتی کشور به شمار می‌رود. گوگد با قدمتی بالغ بر چهارصد سال، گواهی بر هنر و معماری ایرانی است که در طول سده‌های گذشته دستخوش تغییرات و تحولات زیادی شده است. ساختار ارگ گوگد به گونه‌ای طراحی شده که کاربری چندگانه داشته باشد. این ارگ با چهار برج مدور که به عنوان نقاط نگهداری و حفاظتی عمل می‌کردند، در دوره‌ای به عنوان یک کاروانسرا مورد استفاده قرار گرفته است. از آن جایی که ایران در مسیرهای کاروانی و تجاری قرار داشت، بناهایی از این قبیل به عنوان محل استراحت و اقامت مسافران و تجار، اهمیت بسزایی پیدا کردند. ویژگی‌های معماری این بنا از جمله استفاده از خشت و گل و طراحی مناسب باعث شده ارگ گوگد در برابر گذر زمان مقاوم باشد و همچنان شکوه و زیبایی خود را حفظ کند.

در بررسی تاریخ ارگ گوگد سند مکتوب و قابل استنادی برای تعیین دقیق تاریخ ساخت آن وجود ندارد؛ اما بر اساس برآوردهای کارشناسان و تاریخ‌نگاران، این بنا به دوران صفویه تعلق دارد و بازتابی از شیوه‌های معماری آن دوره محسوب می‌شود. یک سند از سده ۱۲۰۰ شمسی در اختیار است که نشان می‌دهد علیخان بختیاری، یکی از شخصیت‌های سرشناس آن زمان نیمی از این بنا را به عنوان مهریه به همسرش بخشیده است. امروزه ارگ گوگد با بازسازی و احیا، به عنوان یک مهمانسرای زیبا مورد استفاده قرار می‌گیرد و امکانات فروانی از جمله سالن‌های نمایش، رستوران، مکان‌های تاریخی و تفریحی و نمایشگاه صنایع دستی را در دل خود جای می‌دهد. 

کبوترخانه

کبوترخانه یکی دیگر از جاذبه‌های گردشگری گلپایگان به شمار می‌رود و نمادی از هنر معماری بومی و فعالیت‌های کشاورزی منطقه است. در گذشته کبوترخانه‌ها به عنوان پناهگاهی برای کبوتران طراحی شده بودند. این سازه‌ها به قدری هوشمندانه ساخته شده‌اند که پرندگان و حیوانات شکاری نمی‌توانند به راحتی به داخل آن‌ها نفوذ کنند. الهام از طبیعت و نیاز به استفاده از فضولات کبوتران به عنوان کود کشاورزی باعث شد که این کبوترخانه‌ها به شکل منحصربه‌فردی طراحی و اجرا شوند. کسانی که به کشاورزی اشتغال داشتند، با جمع‌آوری فضولات پرندگان خاک زمین خود را تقویت کرده و به باروری بیشتر محصولات خود کمک می‌کردند. علاوه بر این، در برخی موارد فضولات کبوتران برای دباغی و حتی تهیه باروت نیز مورد استفاده قرار می‌گرفت.

کبوترخانه‌ها با استفاده از مصالح محلی مانند خشت و آجر و توسط کشاورزان بومی منطقه ساخته شده‌اند. در تابستان دمای داخل کبوترخانه به سبب ضخامت دیوارها و ساختار مناسب خنک می‌ماند و در زمستان، همین ضخامت و ساختار منجر به گرم ماندن آن می‌شود. به این ترتیب، کبوتران می‌توانند در شرایط مطلوبی زندگی کنند و در عین حال مالکان آن‌ها نیز از فضولات‌شان بهره ببرند. کبوترخانه‌ها معمولاً به صورت برجسته و چند طبقه طراحی می‌شوند. این نوع طراحی به کبوتران اجازه می‌دهد تا در ارتفاعات مختلف زندگی کنند و در عین حال محیطی امن برای خواب و استراحت داشته باشند. در بسیاری از کبوترخانه‌ها نرده‌ها و شیارهای مختلفی برای ورود و خروج کبوتران تعبیه شده که این امر نشان‌دهنده توجه به جزئیات در طراحی و ساخت این سازه‌ها است.

تنگ غرقاب

تنگه غرقاب یکی از جذاب‌ترین و زیباترین مکان‌های دیدنی گلپایگان به شمار می‌آید. این تنگه با ترکیبی از تاریخ و طبیعت بی‌نظیر خود توانسته نظر بسیاری از گردشگران و علاقه‌مندان به میراث فرهنگی و طبیعی را به خود جلب کند. تنگه غرقاب در روستای غرقاب واقع شده و نامش از نام روستا نشأت می‌گیرد؛ اما همواره افسانه‌ها و داستان‌های متنوعی در پشت نام‌گذاری این مکان نهفته‌اند که بر جذابیت آن می‌افزایند. به طور خاص، یکی از افسانه‌های مرتبط با نام غرقاب به زمان‌های دور برمی‌گردد؛ زمانی که پادشاهی با سپاه خود از این منطقه عبور می‌کرد. در این هنگام پادشاه به منظره‌ای شگفت‌انگیز از چیزی شبیه به مناره برخورد می‌کند و دستور می‌دهد تا دربند منطقه باز و آب آن تخلیه شود. با تخلیه آب خانه‌های روستایی نمایان می‌شوند و از آن زمان این روستا غرقاب به معنی غرق در آب نامگذاری می‌شود.

سنگ‌نگاره‌های موجود در تنگه غرقاب به عنوان یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های دیدنی این منطقه، توجه بازدیدکنندگان را به خود جلب می‌کند. این سنگ‌نگاره‌ها که قدمتی بیش از ۷۰۰۰ سال دارند، شاهدان خاموش تاریخ هستند و داستان‌ها و فرهنگ‌های مختلف را بازگو می‌کنند. برخی از این کتیبه‌ها شامل نقش‌هایی از حیواناتی نظیر بز کوهی و همچنین نوشته‌هایی به خط پهلوی و وقف‌نامه‌ای مربوط به زمان ساسانی هستند. این کتیبه‌ها نه تنها ارزش تاریخی بالایی دارند، بلکه هنر و شگفتی‌های تمدن‌های گذشته در این منطقه را به تصویر می‌کشند. علاوه بر سنگ‌نگاره‌ها، تنگه غرقاب آثار تاریخی دیگری نیز دارد. قلعه‌های باستانی و حمام‌های تاریخی از جمله این آثار هستند که به جذابیت و غنای فرهنگی این روستا افزوده‌اند.

دریاچه سد گلپایگان

دریاچه سد گلپایگان به عنوان یکی از جاذبه‌های طبیعی استان اصفهان، با قدمتی نزدیک به یک قرن در دل تاریخ و فرهنگ این منطقه جای دارد. این سد که به عنوان اولین سد مخزنی خاکی و همچنین اولین سد مدرن ایران شناخته می‌شود، نمونه‌ای بارز از مهارت و دانش مهندسان ایرانی است که توانسته‌اند با استفاده از روش‌هایی نوین، ساختاری پایدار و کارآمد را در این منطقه ایجاد کنند. عملیات ساخت دریاچه سد گلپایگان در سال ۱۳۲۳ شمسی آغاز شد و در سال ۱۳۳۶ به بهره‌برداری رسید. این سد به منظور ذخیره‌سازی آب و تأمین نیازهای کشاورزی در منطقه گلپایگان ساخته شد و به سرعت به عنوان یکی از منابع حیاتی آب برای اراضی کشاورزی مورد استفاده قرار گرفت. با توجه به اینکه ساخت سد‌های مشابه در آن زمان به طور گسترده مرسوم نبود، سد گلپایگان از لحاظ فنی اهمیت بالایی دارد و به عنوان یک نماد از شروع دوران نوین سدسازی در ایران محسوب می‌شود.

این سد بر روی رودخانه اناربار احداث شده و ارتفاع آن از سطح زمین به ۵۷ متر می‌رسد. در ساخت سد از تجهیزات پیشرفته زمان استفاده نشد؛ بلکه سد به صورت کاملاً سنتی و با روش‌های دست‌ساز طراحی و ساخته شده است. با این حال، ایمنی و پایداری سد همچنان مورد توجه است. دریاچه سد گلپایگان علاوه بر کارکردهای مذکور، به عنوان یک زیستگاه طبیعی برای گونه‌های مختلف ماهی نیز عمل می‌کند. این دریاچه محل زندگی ماهی‌هایی مانند سوف، کپور، ماهی سفید رودخانه‌ای و قزل‌آلا است. این تنوع زیستی به غنای اکوسیستم دریاچه افزوده و امکان ماهیگیری را نیز برای مردم منطقه و گردشگران فراهم می‌کند. ماهی سفید و قزل‌آلای سد گلپایگان شناخته‌شده‌ترین گونه‌ها در این دریاچه هستند.

روستای وانشان

«روستای وانشان»، یکی دیگر از مکان‌‌های فوق‌العاده دیدنی و تاریخی شهرستان گلپایگان است که در فاصله‌ی ۱۲ کیلومتری از جنوب شرقی این شهر و در نزدیکی مزرعه‌ی امیریه، واقع شده است. در لغت وانشان به معنای «نشانی از آب خوب» است و احتمالا این روستا نیز به دلیل برخورداری از آبی زلال و گوارا، به این نام شهرت یافته است. ساکنین روستا به گویش وانشانی یا ونیشونی صحبت می‌کنند.

آثار تاریخی کشف شده در روستای واشقان، قدمتی بالغ بر ۳ هزار سال را برای این روستا رقم زده است

جالب است بدانید که طبق تحقیقات انجام شده توسط میراث فرهنگی اصفهان، قدمت سفالینه‌ها، بقایای استخوان چند انسان و برخی دیگر از آثار کشف شده در غاری کهن و نیز کوه تیر روستا، به ۳ هزار سال پیش بازمی‌گردد و همین امر نشان از تاریخ کهن روستا دارد. از جاذبه‌های این روستای زیبا می‌توان به لمبی، دزی، چشمه گردکونی (مورا)، دیگا، بابادودورشاه، کوه محد حیدر، مزرعه امیریه، حسن آباد، قلعه جمال، بقعه‌ی قریه وانشان که محل دفن امامزاده ابوالفتح (ع) است و درختی کهن‌سال در مجاورت دیوار امامزاده که بالغ بر هزار سال از عمر آن می‌گذرد، اشاره کرد.

بقعه‌ امامزاده سیدالسادات

از دیگر جاذبه‌های گردشگری مذهبی، می‌توان به بارگاه «امامزاده سیدالسادات» گلپایگان اشاره کرد که دارای پیشینه‌ای متعلق به قرن ۸ هجری قمری است. ایوان، غرفه‌ها در دو طبقه، گنبدی به ارتفاع ۹ متر، گلدسته، ۳ درب ورودی و سنگ‌نبشته‌ی درب ورودی، بخش‌هایی از این مکان مذهبی و ۸۰۰ ساله است که با توجه به متن سنگ‌نبشته، این مکان پیکر سه نفر از فرزندان امام موسی کاظم (ع) به نام‌های امامزاده اسحاق، امامزاده منصور و امامزاده رضا را میزبان است. به نظر می‌رسد که در زمان سلطنت فتحعلی شاه قاجار، این بارگاه مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته و به شکل امروزی تبدیل شده است. از ویژگی‌های چشم‌گیر امامزاده سیدالسادات، گنبد فیروزه‌ای آن است که با کاشی‌کاری هنرمندانه، بسیار زیبا جلوه می‌کند. موقعیت قرارگیری بقعه در مجاورت مسجد جامع گلپایگان از دیگر ویژگی‌های این مکان ملکوتی است که امروزه به یکی از محبوب‌ترین جاذبه‌های گردشگری مذهبی شهرستان گلپایگان، تبدیل شده است.

مناره سلجوقی گلپایگان

همان‌طور‌که از آن نام آن مشخص است، این مناره نیز همچون مسجد جامع گلپایگان اثری به‌جای‌مانده از دوره سلجوقی است. تاریخ ساخت این اثر شاخص و برجسته به قرن پنجم قمری برمی‌گردد؛ بنابراین، قدمتی بیش از ۹۰۰ سال دارد. طبق کتیبه موجود در این بنا که با خط کوفی نوشته شده، زمان دقیق ساخت مناره سال ۵۰۹ قمری بوده است.

ارتفاع این مناره ۱۸ متر است و بدنه‌ای استوانه‌ای‌شکل دارد. بدنه‌ مناره با آجرچینی‌های تزیینی و طرح‌های تکرار‌شونده شکل گرفته است. این بنا متشکل از سه بخش است: ۱. پایه قطور و مستحکم؛ ۲. بدنه اصلی؛ ۳. سرپوش گنبدی‌شکل. این اثر تاریخی مهم در آثار ملی ایران ثبت شده و با گذشت زمان زیادی از احداث آن، هنوز‌هم ساختار اصلی خود را به خوبی حفظ کرده است.

در گذشته، مناره‌ها علاوه‌بر نقش مذهبی و کاربرد اصلی‌شان در اعلام اذان و آماده‌شدن برای نماز، کارکردهای دیگری نیز داشتند. یکی از این کاربردها، به‌ویژه برای مناره سلجوقی گلپایگان که در مقایسه با بسیاری از مناره‌های هم‌دوره‌اش ارتفاع بیشتری دارد، استفاده از آن به‌عنوان نشانه‌ای برای جهت‌یابی و راهنمایی مسافران بوده است. ارتفاع زیاد و موقعیت مکانی این مناره موجب می‌شد تا از فاصله‌های دور نیز در دید باشد و نقش راهنمای مسیر را برای مسافران ایفا کند.

حمام تاریخی گلپایگان

در شهر گلپایگان از دوره قاجار حمامی به جا مانده است که از آثار ارزشمند آن محسوب می‌‌شود. این حمام از جنبه‌های گوناگونی مانند فرهنگی و تاریخی و معماری اهمیت دارد. سبک معماری و ویژگی‌های ساختاری این حمام باعث شده است تا از بهترین حمام‌های آن دوره تاریخی در نظر گرفته شود.

حمام گلپایگان بخش‌های مختلفی مانند ورودی، هشتی، حوض، سردخانه و گرمخانه دارد. سقف‌های این حمام گنبدی‌شکل هستند تا در بخش داخلی آن تهویه هوا به‌خوبی انجام گیرد. گرمای لازم آب و محیط به‌واسطه آتش‌خانه‌ در زیر زمین آن تامین می‌شده است. این حمام نیز مشابه سایر حمام‌های ایرانی از دو بخش تشکیل شده است: یکی سردخانه که برای استراحت موقت طراحی شده بود و دیگری گرم‌خانه که به‌عنوان محیط اصلی استحمام شناخته می‌شد. 

روزنه‌ها و شیشه‌‌های رنگی در دیوارها و سقف باعث عبور نور و روشن‌شدن فضای داخلی می‌شوند. سایه‌های رنگارنگ که به‌دلیل وجود شیشه‌های رنگی روی دیوارها دیده می‌شوند، فضای درونی حمام را زیباتر و جذاب‌تر می‌کنند. این حمام که یکی از جاهای دیدنی گلپایگان است، در‌حال‌حاضر یکی از اثرهای تاریخی ثبت‌شده در فهرست میراث فرهنگی کشورمان است. این مرکز برای حفاظت از این اثر تاریخی تعمیر و مرمت‌های زیادی انجام داده است.

کباب گلپایگان

کباب گلپایگانی یکی از خوشمزه‌ترین و لذیذترین سوغات این شهر بوده که از لحاظ طعم و کیفیت، به سختی می‌توان شبیهش را پیدا کنید. این کباب از گوشت تازه گوسفند یا گوساله تهیه می‌شود و به دلیل طعم و مزه بی‌ظیر خود، از محبوبیت بالایی برخوردار است. جالب است بدانید کباب گلپایگانی را به عنوان یکی از غذاهای سنتی کشورمان می‌توانید در سراسر رستوران‌های کشورمان میل کنید. پیشنهاد می‌کنیم حتما سری به رستوران‌های شهر بزنید تا بتوانید طعم فوق‌العاده این غذای خوشمزه را بچشید.

کیک زبان، خوشمزه و لذیذ

یکی دیگر از خوشمزه‌ترین سوغات گلپایگان، کیک زبان است. قدمت تهیه این کیک در این شهر قدمتی دیرینه دارد و حتی این میان وعده به عنوان یک سوغاتی خوشمزه و مقوی برای خارج از کشور فرستاده می‌شود. این کیک خوش‌طعم از مواد اولیه آرد، شکر، روغن، تخم مرغ، وانیل، شیر و غیره تهیه می‌شود و بافت بسیار نرم و لطیفی دارد و می‌توانید گزینه مناسبی برای پذیرایی از مهمانان باشد. مردم گلپایگان این کیک را به مناسبت عید نوروز و شب یلدا تهیه می‌کنند.

شیرینی گل محمدی

شیرینی گل محمدی یکی دیگر از لذیذترین سوغات گلپایگان بوده و از گل محمدی برای مزه دار کردن آن استفاده می‌شود. این شیرینی معمولا به عنوان میان وعده و یا دسر سرو می‌شود و بافت نرم و طعم شیرینی دارد. این شیرینی خوشمزه یکی از شیرینی‌های سنتی کشورمان محسوب می‌شود و می‌تواند گزینه‌ای بسیار عالی به عنوان سوغات گلپایگان باشد. در طبخ این شیرینی از مواد اولیه گل محمدی تازه، آرد، شکر، کره، تخم مرغ و وانیل استفاده می‌شود.

صنایع دستی

صنایع دستی و آثار هنری شهر گلپایگان، نشان دهنده ذوق و هنر و فرهنگ مردم این منطقه است. این صنایع دستی چشم‌نواز با استفاده از مواد اولیه طبیعی و با تکنیک‌های سنتی توسط زنان و مردان هنرمند این شهر تهیه می‌شود. این صنایع دستی که در ادامه به معرفی آن‌ها می‌پردازیم، علاوه بر زیبایی و ارزش هنری، از ارزش اقتصادی بالایی نیز برخوردار بوده و به رشد اقتصادی مردمان این شهر کمک می‌کند.

منبت کاری، اصیل و زیبا

یکی از معروف‌ترین سوغات گلپایگان آثار منبت کاری است. به طور کلی منبت کاری به هنر کنده کاری به روی چوب می‌گویند. شهر گلپایگان از زمان‌های قدیم تا به امروز، منبت کاری در آن رواج داشته و به شهر ملی منبت معروف است. شما می‌توانید در سفر خود به این شهر، آثار منبت بسیار زیبا و ظریف، نظیر قاب عکس، تابلو، ظروف، جعبه جواهر و غیره تهیه کرده و به دوستان و نزدیکان خود هدیه دهید. این صنعت نقش مهمی در ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی در شهر گلپایگان دارد.

معرق کاری، هنری اصیل و ماندگار

یکی دیگر از صنایع دستی شهر گلپایگان که از شهرت بالایی برخوردار است، هنر معرق کاری است. به طور کلی معرق کاری، به هنر چیدن قطعات چوب با رنگ‌ها و طرح‌های مختلف در کنار هم گفته می‌شود. این هنر زیبا از دوران صفویه در این شهر و سایر شهرهای کشورمان رواج داشته است. آثار معرق کاری از ارزش هنری بالایی برخوردار بوده و به دو دسته معرق کاری برجسته و فرو رفته تقسیم می‌شود. این هنر کاربردهای گوناگونی در ساخت مبلمان و تزئین مبلمان، ساخت در و پنجره و ساخت وسایل تزئینی دارد که شما می‌توانید با توجه به سلیقه خود آن‌ها را تهیه کنید.

گلیم بافی

یکی دیگر از سوغاتی‌های با ارزش شهر گلپایگان گلیم‌ با انواع طرح و رنگ است که قدمت دیرینه‌ای در این شهر دارد. به طور کلی گلیم بافی به هنر بافتن فرش بدون نقشه گفته می‌شود. گلیم‌های تهیه شده در این شهر که توسط زنان هنرمند و خوش ذوق تهیه می‌شود بسیار جذاب و ظریف بوده و دارای ارزش هنری بسیار بالایی است. ‌این گلیم‌ها از پشم طبیعی گوسفند تهیه می‌شود و برای رنگ آمیزی پشم‌ها حتی از رنگ‌های طبیعی استفاده می‌شود.

گیوه بافی

یکی از سوغاتی‌های معروف شهر گلپایگان، گیوه بافی است. کفش‌های گیوه از نخ و چرم، در انواع طرح‌ها و رنگ‌ها بافته می‌شود و به دلیل خنک و راحت بودن، در فصل تابستان مورد استفاده قرار می‌گیرند. خوب است بدانید گیوه‌های شهر گلپایگان به دلیل کیفیت و مرغوبیت، به سایر نقاط ایران و حتی به خارج از کشور صادر می‌شوند و از شهرت و محبوبیت زیادی میان گردشگران برخوردار است.