رئیس کتابخانه ملی: آرشیو آثار کتابخانه ملی ایران ۷۰۰ ساله است

به گزارش خبرنگار گروه فرهنگ و هنر برنا؛ نشست خبری روز روابط عمومی و ارتباطات امروز ۲۸ اردیبهشت ماه در سالن سخن سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.

در این نشست سید محمود سادات (معاون پژوهش و منابع دیجیتال)، رضا مالکی (معاون توسعه مدیریت و منابع)، غلامرضا امیرخانی (رئیس کتابخانه ملی ایران)، علیرضا دباغی (معاون اسناد ملی) و... حضور داشتند.

غلامرضا امیرخانی در ابتدای این نشست درخصوص فعالیت‌های این مجموعه بیان کرد: در بسیاری از کشور‌ها کتابخانه‌ها و مراکز نگهداری اسناد دو مجموعه جداگانه‌اند، اما در نقاط دیگری مانند کانادا، مصر و ایران اسناد و کتابخانه ملی یک سازمان واحد است که در کشورمان از سال ۱۳۸۱ این اتفاق افتاده است.

او در ادامه افزود: وظیفه اصلی سازمان کتابخانه ملی، حفظ، نگهداری، سامان‌دهی، اشاعه و اطلاع‌رسانی از میراث مکتوب کشور است و بخش عمده دیگر کار ما، در ارتباط با آن چیزی است که سابقه اداری کشور است. یعنی هر آن چیزی که در موسسات دولتی و حکومتی رقم خورده است باید تماما در یک پروسه زمانی به کتابخانه ملی منتقل شود.

امیرخانی با اشاره به قدیمی‌ترین اسناد کتابخانه ملی عنوان کرد: قدمت این آثار از دوره مغول، ایلخانان، دوره صفوی تا افشار و زند و قاجار و پهلوی و جمهوری اسلامی است.

رئیس کتابخانه ملی با نگهداری تاریخچه اداره کشور پرداخت و گفت: با بیان اینکه روزانه از ۱۹۰۰ تا ۲۲۰۰ نفر مراجعه کننده از خدمات کتابخانه ملی استفاده می‌کنند به عنوان بزرگترین کتابخانه کشور مفتخر به میزبانی مستمر از پژوهشگران هستیم.

امیرخانی در پاسخ به امکان خدمات‌دهی به نقاط مختلف ایران در کتابخانه ملی توضیح داد: همه کتابخانه‌های ملی در سطح جهان یک شعبه در مرکز کشور‌ها دارند که درصد محدودی از پژوهشگران به آنها رجوع می‌کنند و این یک روند استاندارد در دنیا است. به دلیل عدم وجود کتابخانه استاندارد مختلف در کشورمان بخش گسترده جامعه نخبگانی از کتابخانه ملی انتظار سرویس‌دهی گسترده دارند و ما با افتخار ما این خدمات و سرویس‌دهی را انجام می‌دهیم.

امیرخانی با انتقاد از وضعیت ساخت کتابخانه‌های عمومی در تهران بیان کرد: در ۲۰ سال اخیر، کتابخانه عمومی استاندارد قابل توجهی در تهران ساخته نشده است. کتابخانه‌های عمومی تهران عمدتا مربوط به قبل از انقلاب یا دهه هفتاد هستند و عملا همه وظایف بر دوش کتابخانه ملی افتاده است. متولیان کشور باید به این قضیه بپردازند.

در ادامه رضا شهرابی، معاون کتابخانه ملی درباره تعداد نسخ خطی فارسی در خارج از کشور و میزان تعامل سازمان با سایر کشور‌ها در این حوزه، گفت: کتابخانه ملی به عنوان میراث‌دار نسخ خطی و میراث مکتوب کشور، همواره در جهت گردآوری منابع مرتبط با نسخ فارسی در داخل ایران از طریق خرید و اهدا اقدام کرده است.

وی ادامه داد: در خارج از کشور به ویژه در هند و پاکستان، منابع بسیار غنی از نسخ خطی فارسی وجود دارد. آخرین اقدام جدی کتابخانه ملی در این زمینه، مربوط به کتابخانه «گنج بخش» در پاکستان است که نزدیک به ۱۷ هزار نسخه خطی دارد.

معاون کتابخانه ملی با تاکید بر فهرست‌نویسی این نسخ گفت: نزدیک به ۳ هزار نسخه آخر این مجموعه، توسط یکی از اساتید فهرست‌نویسی شده است. ما پارسال اهتمام جدی داشتیم که این کار انجام شود و مقدمات آن فراهم گردید. هفته گذشته نیز با ایشان صحبت کردم و یکی از کار‌های جدی امسال، فهرست‌نویسی تکمیلی این ۳ هزار نسخه خطی است.

شهرابی در ادامه گفت: اگر این کار انجام شود، گام بسیار خوبی در جهت حفظ و حراست از میراث زبان فارسی در خارج از کشور برداشته خواهد شد.

او با اشاره به نسخ خطی در آسیای صغیر (آناتولی) و شبه‌قاره هند بیان کرد: در مورد شبه‌قاره، دوستانی که قبلا در این حوزه فعالیت می‌کردند، کار‌هایی انجام داده‌اند. با یکی از همکارانی که نسبت به گردآوری فهرست نسخ خطی شبه‌قاره هند اقدام کرده، صحبت کرده‌ایم تا کل بانک اطلاعاتی ایشان را در اختیار بگیریم.

شهرابی تاکید کرد: کتابخانه ملی به عنوان یک مرجع، لازم است همه رکورد‌های اطلاعاتی این آثار را ثبت و ضبط کند و در اختیار پژوهشگران قرار دهد. وقتی کار فهرست‌نویسی توسط دیگران انجام شده، نیازی نیست خودمان مستقیماً وارد کار شویم. قرار است این بانک اطلاعاتی به عنوان یکی از نیاز‌های کشور، به بانک اطلاعاتی کتابخانه ملی اضافه شود.

پس از آن رضا ملکی، معاون توسعه مدیریت و منابع سازمان اسناد و کتابخانه ملی، در پاسخ به پرسشی درباره راه‌اندازی شعبه دوم کتابخانه ملی در ساختمان سی تیر توضیح داد: زمانی که آقای امیرخانی به عنوان رئیس سازمان منصوب شدند، بحث راه‌اندازی ساختمان سی تیر به عنوان شعبه دوم کتابخانه ملی مطرح گردید.

او با اشاره به وجود دو نهاد در این ساختمان تصریح کرد: در ساختمان سی تیر، دو مجموعه حضور داشتند؛ یکی باغ موزه علوم و فنون و دیگری کتابخانه مجلس که دستگاه چاپ در آنجا قرار داشت. خوشبختانه موضوع با موزه و اسناد مجلس رایزنی شد و اکنون دستگاه‌ها در حال انتقال هستند.

معاون توسعه مدیریت و منابع خاطرنشان کرد: ان‌شاالله تا ماه آینده، ساختمان سی تیر به طور کامل در اختیار کتابخانه ملی قرار می‌گیرد و کار‌های بازسازی و راه‌اندازی شعبه دوم کتابخانه ملی با سرعت انجام خواهد شد.

وی در مورد زمان بازسازی این ساختمان گفت: با توجه به صحبت آقای دکتر امیرخانی مبنی بر ایجاد فضایی نوستالژیک از کتابخانه ملی قدیم در این مکان، پروسه بازسازی را حدود ۶ ماه تا یک سال در نظر بگیرید.

رضا شهرابی، معاون کتابخانه ملی، در پاسخ به سوال خبرنگار درباره خدمات کتابخانه ملی در شرایط جنگ و قطع اینترنت، گفت: در شرایط بحرانی که اینترنت داخلی نیز قطع می‌شود، عملاً ارائه خدمات از طریق فضای مجازی منتفی است.

وی افزود: اما به محض وصل شدن اینترنت داخلی، مسیر ارتباطی از طریق کتابداران مرجع و مرجع مجازی فعال می‌شود. مراجعان می‌توانند سوالات خود، درخواست منبع و حتی درخواست اسکن منبع را ارسال کنند و از طریق نرم‌افزارهای داخلی مانند «بله» یا سایر پیام‌رسان‌ها، دسترسی لازم برایشان فراهم می‌شود.

شهرابی در پاسخ به سوال دیگر خبرنگار درباره زیرساخت‌های امنیت سایبری و مدرک تحصیلی عضویت، تصریح کرد: کتابخانه ملی از مراکزی است که دیتاسنتر در داخل خود سازمان مستقر می‌باشد. تمام اصول فنی و تمهیدات امنیتی، از جمله بحث بکاپ‌گیری و زیرساخت‌های امنیتی، توسط همکاران فناوری دیده شده و خوشبختانه تاکنون مشکل خاصی پیش نیامده است.

معاون کتابخانه ملی در مورد شرط مدرک تحصیلی برای عضویت، اظهار داشت: متاسفانه به دلیل اینکه بار کتابخانه‌های عمومی را نیز بر دوش می‌کشیم، روزانه نزدیک به ۲۰۰۰ نفر مراجعه‌کننده داریم و ظرفیت تالارهای ما پاسخگوی بیشتر از این تعداد نیست.وی ادامه داد: اگرچه حداقل سطح عضویت در کتابخانه ملی، مدرک کارشناسی ارشد است، اما افرادی که شرایط ندارند می‌توانند به صورت موقت، کارت عضویت یک‌ماهه دریافت کنند و از منابع کتابخانه ملی استفاده نمایند؛ حتی اگر مدرک دیپلم داشته باشند. او همچنین درمورد خبرنگاران عنوان کرد که با تایید ریاست سازمان می‌توانند بدون درنظر گرفتن مدرک تحصیلی عضو کتابخانه ملی باشند و از خدمات استفاده کنند‌.

شهرابی در پایان تأکید کرد: این راهکار، فرصتی مناسب برای افرادی است که قصد استفاده از منابع کتابخانه ملی را دارند.

امیرخانی، در پاسخ به سوال خبرنگار درباره انتشار خاطرات تاریخ شفاهی و احتمال برنامه جدید در این زمینه، گفت: بحث تاریخ شفاهی از حدود ۳۰ سال پیش در دستور کار سازمان قرار داشته و طی تحولات چند سال اخیر، به معاونت پژوهش واگذار شده است.وی افزود: پروژه تاریخ شفاهی دوره پهلوی دوم به عنوان یک پروژه تصویری، سال ۸۴ کلید خورد و حدود پنج تا شش سال به طول انجامید. بخش عمده‌ای از کار در آمریکا انجام شد و با رجال سیاسی آن دوره مصاحبه گردید. نهایتاً با همکاری کتابخانه ملی، حدود ۴۵ نفر مورد مصاحبه قرار گرفتند.

امیرخانی ادامه داد: از سال ۹۳ انتشار این مصاحبه‌ها آغاز شد و چندین جلد منتشر گردید که مورد استقبال واقع شد. اما بعدها سه جلد دیگر به دلایل ملاحظاتی منتشر نشد؛ چراکه ممکن است مصاحبه‌شونده مطالبی بیان کند که با مستندات تاریخی منطبق نباشد و این امر موجب تحریف تاریخ شود.

رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی تصریح کرد: صرف تاریخ‌شفاهی گرفتن و منتشر کردن کافی نیست و باید ضمیمه پژوهشی داشته باشد. به فکر هستیم که آن مجموعه را مجدداً با اصلاحات مناسب‌تر منتشر کنیم. مصاحبه‌های مفصل‌تر و قابل چاپ در قالب کتاب مستقل، با دقت بیشتری منتشر خواهد شد.

امیرخانی در پاسخ به سوال دیگر خبرنگار درباره شیفت شب کتابخانه ملی، گفت: در قانون کتابخانه‌های ملی چیزی به نام شیفت شب تعریف نشده است.

او افزود: شیفت شب ممکن است برای کتابخانه‌های دانشگاهی یا عمومی باشد، اما جزو وظایف کتابخانه ملی نیست. راه‌اندازی شیفت شب در کتابخانه ملی از ابتدا اشتباه بوده و به دلایل مختلف از جمله مسائل امنیتی، امکان پذیر نیست.

امیرخانی در پایان با انتقاد از شهرداری تهران گفت: من واقعاً متاسفم که شهرداری این بخش از وظایف خود را کاملاً مغفول گذاشته است. به جای اینکه شهرداری دو کتابخانه استاندارد با شیفت شب بسازد، همه وظایف بر دوش کتابخانه ملی افتاده است. من به فعالیت‌های فرهنگی شهرداری احترام می‌گذارم، اما کاش در کنار این همه کار، کتابخانه عمومی استاندارد هم ساخته شود.

علیرضا دباغی، معاون اسناد ملی در پاسخ به سوال خبرنگار درباره حفظ امنیت اسناد در شرایط قطع برق و آب، گفت: امکانات مراقبتی و حفاظتی در مخازن اسناد ملی افزایش پیدا کرده است. مکانیزم‌هایی ایجاد و تجهیزاتی نصب شده که قبل از وقوع هر حادثه‌ای، هشدار لازم را به مسئولان مربوطه ارسال می‌کند تا سریعاً وارد عمل شوند.وی افزود: این سامانه‌های هشداردهنده، مواردی مانند افزایش سطح آب و سایر خطرات را پوشش می‌دهند. به نظرم با تمهیداتی که همکاران بخش پشتیبانی در مخازن اسناد ملی ایجاد کرده‌اند، وضعیت عادی است و مشکل خاصی وجود ندارد.دباغی در مورد قطعی برق تصریح کرد: ما تمام ژنراتورهای مجموعه را اورهال (بازسازی اساسی) کرده و سوخت کافی نیز تهیه نموده‌ایم. اگر خدای نکرده قطعی برق پیش بیاید، پیش‌بینی شده است که حداقل تا دو ماه، تأمین برق مجموعه انجام شود و مشکلی نداشته باشیم.

معاون اسناد ملی در پایان تأکید کرد: با این تمهیدات، اسناد ملی در امنیت کامل هستند و جای نگرانی وجود ندارد.

غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی، در پاسخ به سوال خبرنگار درباره امنیت آثار در شرایط جنگی و بحرانی، گفت: در پروتکل‌های بین‌المللی، آرشیوها و کتابخانه‌ها مانند بیمارستان‌ها باید در شرایط جنگی از هر آسیبی مصون بمانند. حتی در جنگ جهانی دوم، کتابخانه‌های مهم اروپایی آسیب جدی ندیدند.وی افزود: اما متأسفانه ما با یک کشور وحشی و کودک‌کش مواجهیم که به هیچ چیز پایبند نیست و مواردی از بمباران بیمارستان‌ها را در کشور خود دیده‌ایم. به همین دلیل باید تمهیدات لازم را داشته باشیم.

امیرخانی با اشاره به مقاومت ساختمان سازمان تصریح کرد: ساختمان فعلی ما مطابق استانداردها تا ۹ ریشتر در برابر زلزله مقاوم است. مخازن ما عمدتاً در طبقات منفی دو، منفی سه و منفی چهار قرار دارند که ضریب ایمنی بالایی دارد. در شرایط بحرانی مانند جنگ ۴۰ روزه نیز اقدامات ویژه صورت می‌گیرد.

رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی در پاسخ به بخش دوم سوال خبرنگار درباره نمایشگاه و موزه برای آثار قدیمی، گفت: ما در اینجا موزه داریم که در ایام بحرانی تعطیل شد و آثار به گنجینه منتقل گردید. اما به طور مرتب نمایشگاه‌های فصلی و موضوعی برگزار می‌کنیم.وی ادامه داد: در حال حاضر در بخش نسخ خطی، نمایشگاهی از نسخه‌های مولفین برگزار شده است؛ آثاری که خود مولفین مانند ملاصدرا، شیخ بهایی و سایر بزرگان و دانشمندان به خط خودشان نوشته‌اند. همچنین از چهارشنبه این هفته، نمایشگاهی از آثار خوشنویسی استاد کاوه تیموری با موضوع «وطن و میهن‌دوستی» در موزه سازمان برپا شده است.

امیرخانی تأکید کرد: این نمایشگاه‌ها در کنار نمایشگاه‌های مجازی در پلتفرم‌های مختلف از جمله اینستاگرام، تلگرام، بله و وبسایت سازمان برگزار می‌شود که علاقه‌مندان می‌توانند از آنها بازدید کنند.

محمود سادات، معاون پژوهش و منابع دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ملی، در پاسخ به سوال خبرنگار درباره فعالیت سازمان در فضای مجازی و نمایشگاه کتاب، گفت: امسال به دلیل مجازی بودن نمایشگاه کتاب، ما نیز به صورت مجازی در این رویداد حضور داریم. اگر نمایشگاه به صورت حضوری برگزار می‌شد، حال و هوای بهتری داشت و محفل فرهنگی بزرگی با نشست‌های متعدد شکل می‌گرفت، اما امسال این امکان وجود ندارد و فقط در فضای مجازی می‌توان آثار را عرضه کرد.

وی افزود: کتاب‌های ما از سال ۱۴۰۰ به بعد در فضای مجازی به فروش می‌رسد و بچه‌ها مشغول انجام کار هستند. همچنین در فروشگاه خود سازمان نیز علاقه‌مندان می‌توانند کتاب تهیه کنند.

سادات ادامه داد: کتاب‌های ما از طریق پخش‌کنندگان به فروشگاه‌های مختلف از جمله شهر کتاب مرکزی و کتابخانه نیاوران نیز ارسال می‌شود. علاوه بر این، در فضای مجازی و غیر از ایام نمایشگاه نیز افراد می‌توانند سفارش دهند و کتاب برایشان ارسال می‌شود.

معاون پژوهش و منابع دیجیتال در پاسخ به پیشنهاد خبرنگار برای بازدید از مخازن، گفت: با توجه به اینکه تردد در مخازن باید بسیار کم اتفاق بیفتد، اما می‌توان این امکان را ایجاد کرد که خبرنگاران در گروه‌های کوچک از مخازن و همچنین از نمایشگاه نمونه اسناد بازدید کنند.وی تأکید کرد: این اتفاق برای ما در وزارت میراث فرهنگی و موزه ملی نیز افتاد و توانستیم از مخازن بازدید کنیم. آمادگی داریم که این بازدید را برای خبرنگاران عزیز نیز ترتیب دهیم.

غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی، در پاسخ به سوال خبرنگار درباره دسترسی مستندسازان به اسناد و وجود پروتکل مشخص در این زمینه، گفت: بسیاری از موسسات اطلاعاتی و فرهنگی از جمله سینماگران نیز از این قاعده مستثنی نیستند. ما دیداری با بانوی سینماگر داشتیم و قرار است تفاهمی امضا کنیم. خواسته اصلی آن عزیزان، دسترسی کارگردانان به منابع تاریخی برای طراحی دکور، لباس و پژوهش های مرتبط با فیلم‌ها و سریال‌هایی است که ریشه در تاریخ قاجار، پهلوی یا دوره‌های قدیمی‌تر دارند.وی افزود: بسیاری از سینماگران سرشناس، کارهای پژوهشی پروژه‌های خود را در اینجا انجام داده‌اند. امروز یا فردا نیز تفاهم‌نامه‌ای با «مستند ایران» امضا خواهیم کرد که تعاملات را نزدیک‌تر می‌کند. به صورت موردی نیز همکاری وجود دارد؛ مثلاً دیروز یکی از کارگردانان برای ساخت مستندی درباره شهید خرازی درخواست مصاحبه و دسترسی به آرشیو داشت که این همکاری انجام شد.

رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی در ادامه با اشاره به جایگاه مجموعه فرهنگی تپه‌های عباس‌آباد گفت: خدا را شکر که با درایت رهبر شهید مقرر شد در این مجموعه کارهای تجاری و اداری انجام نشود و کاملاً یک مجموعه فرهنگی برای پایتخت باشد. این از افتخارات جمهوری اسلامی است. ۳۰ سال پیش اینجا هیچ چیز نبود، اما اکنون کتابخانه ملی را می‌بینید، در غرب آن باغ کتاب را می‌بینید که حتماً مشاهده کرده‌اید.

وی ادامه داد: در شمال کتابخانه ملی، فرهنگستان علوم، فرهنگستان زبان فارسی، فرهنگستان علوم پزشکی و برخی مراکز دیگر را می‌بینیم و در شرق نیز بنیاد اسلامی یا همان دانش‌آموزان مرکزی قرار دارد. این مجموعه واقعاً مایه افتخار است که در جمهوری اسلامی کاری به این عظمت فرهنگی انجام شده است.

امیرخانی با تمایز قائل شدن بین باغ کتاب و کتابخانه ملی گفت: باغ کتاب کاملاً عمومی و مردمی است و حتی کودکان نیز از آن استفاده می‌کنند، اما کتابخانه ملی فضایی پژوهشی‌تر دارد. اینجا باید محل رجوع اصحاب رسانه، هنرمندان، سینماگران و کارگردانان باشد.رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی تأکید کرد: کتابخانه ملی به عنوان نگاهبان میراث مکتوب کشور، آرشیو غنی از اسناد، نشریات، کتاب‌ها و منابع غیرکتابی مانند عکس و نقشه را در اختیار دارد. اگر بتوانیم همت و امکانات بیشتری به اصحاب رسانه، مستندسازان و فیلمسازان اختصاص دهیم و از این منابع بهینه استفاده شود، به وظایفی که در قانون تصویب شده نزدیک‌تر خواهیم بود.

امیرخانی در پایان گفت: من اعلام می‌کنم که کتابخانه ملی ان‌شاءالله بیشتر به این سمت خواهد رفت. باید سعی کنیم امکانات بهتری برای قشر نخبه جامعه فراهم کنیم؛ هر کسی که به منابع اطلاعاتی خاصی نیاز دارد که به سادگی در جای دیگر پیدا نمی‌شود، بتواند چه به صورت حضوری و چه به صورت دسترسی آنلاین، از این منابع استفاده کند. طبیعتاً کسانی که خارج از تهران و حتی خارج از کشور هستند نیز باید بتوانند به این منابع دسترسی پیدا کنند.

انتهای پیام/