تفاهمنامه ایران و آمریکا امیدوارکننده است، اما مسیر اجرای آن آسان نخواهد بود
نگاهها در شرایط کنونی به ژنو و مذاکرات حساس میان هیأتهای ایران و آمریکا دوخته شده است، اما تحولات جدید خاورمیانه، بهویژه افزایش تنشها میان اسرائیل و لبنان و حملات تلآویو به مناطق جنوبی این کشور، فضای مذاکرات را پیچیدهتر کرده است. برخی کارشناسان معتقدند تداوم این وضعیت میتواند بر روند گفتوگوهای تهران و واشنگتن تأثیر منفی بگذارد، زیرا ایران بارها بر ضرورت توقف درگیریها در تمامی جبههها تأکید کرده و اقدامات نظامی اسرائیل را عاملی برای برهم زدن مسیر دیپلماسی دانسته است.
سفر هیأت ایرانی به سوئیس همزمان با تحولات مربوط به تنگه هرمز نیز نشاندهنده تلاش تهران برای بهرهگیری همزمان از ظرفیتهای دیپلماتیک و ابزارهای منطقهای با هدف تقویت موقعیت بازدارندگی خود است. برخی تحلیلگران بر این باورند که ایران میکوشد با مدیریت شرایط موجود، توازن قدرت را به گونهای بازتعریف کند که منافعش تأمین شود.
برخی ناظران همچنین درباره نقش اسرائیل در تشدید بحرانها هشدار دادهاند و معتقدند ادامه اقدامات تلآویو میتواند آرامش شکننده منطقه را بیش از پیش تهدید کند. این ناظران بر این باورند که اسرائیل ممکن است با تداوم سیاست فشار و تقابل، بار دیگر زمینه افزایش تنشهای گستردهتر در منطقه را فراهم سازد.
نوذر شفیعی، کارشناس مسائل بینالملل در گفتوگو با خبرنگار سیاست خارجی برنا درباره مفاد تفاهمنامه ۱۴ بندی تهران و واشنگتن اظهار کرد: در نگاه نخست، این تفاهمنامه را میتوان توافقی راهبردی و مثبت برای ایران ارزیابی کرد و به نظر میرسد بسیاری از دغدغهها و ملاحظات ایران در آن مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: با این حال، زمانی که متن تفاهمنامه و امکان اجرایی شدن آن با دقت بیشتری بررسی شود، مشخص خواهد شد که این توافق در مسیر اجرا با چالشهای جدی روبهرو است.
شفیعی با اشاره به موضوع لبنان در این تفاهمنامه گفت: در این بخش بیشتر از واژه آتشبس استفاده شده است، اما همین آتشبس نیز تاکنون به طور کامل رعایت نشده است. همچنین درباره اینکه آیا اسرائیل باید خاک لبنان را ترک کند یا خیر، دستکم از نگاه اسرائیلیها چنین موضوعی در مفاد تفاهمنامه پیشبینی نشده است. بنابراین این نگرانی وجود دارد که نیروهای اسرائیلی همچنان در جنوب لبنان باقی بمانند.
این کارشناس مسائل بینالملل با اشاره به موضوع تحریمها اظهار کرد: مسئله دیگر به رفع تحریمها مربوط میشود. آمریکای اعلام کرده است که تحریمها برداشته خواهد شد، اما واقعیت آن است که بخشی از تحریمها در اختیار دولت آمریکا نیست. حتی اگر فرض کنیم تحریمهای کنگره و تحریمهایی که در قالب فرمانهای رئیسجمهور اعمال شدهاند لغو شوند، همچنان باید درباره سرنوشت تحریمهای سازمان ملل و اتحادیه اروپا نیز تصمیمگیری شود.
وی درباره صندوق کمک به توسعه ایران که در این تفاهمنامه مطرح شده است، توضیح داد: نباید این تصور شکل بگیرد که قرار است صندوقی تشکیل شود و کشورهای مختلف ۳۰۰ میلیارد دلار در آن واریز کنند و ایران نیز اختیار کامل داشته باشد که این منابع را در هر مسیری که میخواهد هزینه کند.
این استاد دانشگاه تهران ادامه داد: در واقع، این صندوق به معنای ایجاد بستری برای سرمایهگذاری کشورهای مختلف است؛ به این معنا که اگر کشوری مانند قطر بخواهد در ایران سرمایهگذاری کند، این سرمایهگذاری با منابع همان کشور، از سوی خود آن کشور و در حوزههایی که امکانپذیر باشد، انجام خواهد شد.
وی تأکید کرد: بنابراین تشکیل این صندوق به معنای تعهد قطعی کشورها برای سرمایهگذاری در ایران نیست و حتی ممکن است هیچ کشوری وارد این فرآیند نشود. در نتیجه، این موضوع یک الزام محسوب نمیشود.
شفیعی افزود: نکته مهم دیگر، موضوع مذاکرات هستهای است که از امروز آغاز میشود. این مذاکرات نیز مسیری پرتنش و همراه با چالشهای جدی خواهد داشت و ممکن است در صورتی که طرفین نتوانند به نتیجه برسند، تفاهمنامه نیز بهصورت خودکار تحت تأثیر قرار گیرد و عملاً کارکرد خود را از دست بدهد.
وی در پایان تأکید کرد: این تفاهمنامه با وجود ظاهر مثبت و امیدوارکنندهای که دارد، در مرحله اجرا با موانع و چالشهای متعددی روبهرو خواهد بود و موفقیت آن به نحوه پیشرفت مذاکرات و حل اختلافات موجود بستگی دارد.
انتهای پیام
