مشارکت اعضای بریکس برای دستیابی به امنیت انرژی

محسن پاک‌نژاد امروز (پنجشنبه، چهارم تیر) با حضور در یازدهمین نشست وزیران نفت و انرژی کشورهای عضو گروه بریکس واقع در شهر گوروگرام هند بر ضرورت همگرایی اعضای بریکس تأکید کرد.

متن کامل سخنرانی وزیر نفت در این نشست به شرح زیر است:

بار دیگر، فرصت را مغتنم شمرده و از دولت و مردم هند برای میزبانی این نشست مهم و مهمان‌نوازی گرم‌شان، سپاسگزاری می‌کنم.

من از ایران سربلند می‌آیم، ایرانی که طی ماه‌های گذشته زیر حمله‌های رژیم صهیونیستی و آمریکا قدرتمندانه از خود دفاع کرد و در این راه، متحمل خسارت‌های مادی و معنوی فراوان به‌ویژه شهادت رهبر معظم انقلاب، شخصیت‌های علمی و نظامی و جمعی از مردم بیگناه از جمله ۱۶۸ دانش‌آموز مدرسه شجره طیبه میناب شد.

افزون بر این، حمله‌های چندباره متجاوزان به زیرساخت‌های نفت، گاز، ‌ پالایش و پتروشیمی ایران طی این مدت نه یک حمله صرف به تأسیسات زیربنایی یک کشور، بلکه جنگی کور علیه امنیت انرژی جهان بود. این حمله‌ها همچنین باعث ایجاد خسارت‌هایی به تأسیسات، شهادت و زخمی شدن تعدادی از کارکنان صنعت نفت، پیامدهای محیط زیستی گسترده، اختلال در تولید مواد اولیه و زنجیره تأمین کالاهای اساسی مورد نیاز زندگی مردم ایران و از بین رفتن درآمد و اشتغال هزاران خانوار در منطقه حاشیه خلیج فارس شد. اکنون شاهد هستیم که تبعات چنین تجاوزهایی به بحران انرژی و افزایش قیمت جهانی مواد اولیه و محصولات تولیدی، فشار اقتصادی و افزایش هزینه‌های معیشت زندگی برای بسیاری از مردم غیرنظامی منجر شده است. این اقدام‌های تجاوزکارانه نقض فاحش قوانین بین‌المللی و به‌طور مشخص، منشور سازمان ملل متحد به شمار می‌آید که باید در هر سطحی محکوم شود.

جمهوری اسلامی ایران، همان‌طور که بارها اعلام کرده است، تنها راه رسیدن به ثبات و امنیت در غرب آسیا که بخش عمده‌ای از انرژی جهان را تأمین می‌کند، خروج بیگانگان از منطقه و برچیده شدن پایگاه‌های آمریکایی و سپردن امنیت این منطقه راهبردی به کشورهای منطقه است.

امروز، نظام جهانی انرژی بیش از هر زمان دیگری با چالش‌ها و نااطمینانی‌های فزاینده‌ای روبه‌رو شده و تأمین انرژی پایدار در بیشتر کشورها، به نگرانی‌ اصلی دولتمردان و سیاستمداران تبدیل شده است. افزایش تقاضای انرژی، مخاطره‌های ژئوپلیتیک، نوسان‌های غیرقابل پیش‌بینی بازار، گرمایش جهانی، محدودیت‌های سرمایه‌گذاری و نیاز فوری به تضمین دسترسی جهانی به انرژی مقرون‌به‌صرفه از جمله چالش‌های جهانی است که پرداختن به آن‌ها تنها از عهده یک یا دو کشور برنمی‌آید، بلکه نیازمند همکاری بین‌المللی و اتخاذ رویکردهای سیاست‌گذاری عمل‌گرایانه و واقع‌گرایانه در سطح جهانی است.

در سال‌های اخیر شاهد هستیم که «رویکرد گذار به انرژی پاک» از طریق حذف سریع سوخت‌های فسیلی از نظام انرژی در مذاکرات بین‌المللی تغییر اقلیم به‌عنوان راهی قطعی برای مقابله با گرمایش جهانی مطرح شده است، اما ضمن تأکید بر لزوم اقدام جمعی برای کاهش تغییرات اقلیمی، این هشدار نیز باید جدی گرفته شود که اتخاذ سیاست‌های یکسویه و حذفی در نظام انرژی، «امنیت انرژی جهان» را به مخاطره می‌اندازد و فقر انرژی را در بسیاری از جوامع و نقاط محروم جهان تعمیق می‌بخشد. این درحالی‌ است که برای جلوگیری از چنین مخاطره‌هایی، باید همه منابع و فناوری‌های انرژی در تأمین تقاضای رو به رشد انرژی نقش داشته باشند.

سناریوهای واقع‌گرایانه چشم‌اندازهای انرژی جهان از جمله «گزارش چشم‌انداز جهانی نفت اوپک ۲۰۲۶» که هفته گذشته منتشر شد، پیش‌بینی می‌کند که نفت و گاز تا سال ۲۰۵۰ همچنان بیش از ۵۳ درصد نیازهای انرژی جهان را تشکیل خواهند داد و هیچ نقطه اوجی برای تقاضای جهانی نفت در افق ۲۰۵۰ مشاهده نمی‌شود. افزون بر این، با وجود توسعه تجدیدپذیرها در سال‌های اخیر، سهم سوخت‌های فسیلی در تولید برق جهان همچنان پابرجاست، به‌طوری‌که سهم نفت حدود ۵۷ درصد است و در افق ۲۰۵۰ نیز این سهم حدود ۳۴ درصد خواهد بود. همچنان نفت ستون فقرات بخش‌های حمل و نقل و صنعت جهان است، در حالی‌که گازطبیعی، با سوخت پاک‌تر، کاربرد انعطاف‌پذیر و زیرساخت‌های رو به رشد خود، نقش محوری در گذار انرژی ایفا می‌کند.

با توجه به این واقعیات، جمهوری اسلامی ایران معتقد است که در چارچوب گذار عادلانه، منظم و فراگیر انرژی، برای دستیابی به شرایط پایدار در تأمین انرژی و مقابله با گرمایش جهانی، سرمایه‌گذاری جهانی در صنعت نفت و گاز و فناوری‌های کربن‌زدایی باید به‌سرعت افزایش یابد.

در این ارتباط، بی‌شک بستر بریکس ظرفیت استثنایی برای همکاری در حوزه انرژی دارد. کشورهای ما با هم سهمی قابل توجه از تولید، مصرف، ذخایر و ظرفیت نوآوری انرژی جهان را تشکیل می‌دهند.

از این قدرت جمعی می‌توانیم در پیشبرد توسعه حوزه‌های مختلف انرژی شامل نفت و گاز، انرژی‌های تجدیدپذیر، شبکه‌های برق، هیدروژن، بهره‌وری انرژی، هوش مصنوعی و دیجیتالی‌شدن بخش انرژی استفاده کنیم.

جمهوری اسلامی ایران به‌ عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت و گاز جهان و با وجود مشکلات سال‌ها تحریم، توانسته است اهداف خود را در زمینه توسعه زیرساخت‌های بخش انرژی محقق کند. به‌طوری‌که در سال ۲۰۲۵، ‌مجموع تولید سالانه گاز طبیعی ایران به بیش از ۲۸۰ میلیارد مترمکعب رسید که معادل حدود ۷ درصد از مجموع تولید گازطبیعی جهان است. همچنین، ظرفیت تولید نفت ایران به روزانه ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه و تولید فرآورده‌های نفتی به ظرفیت روزانه ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه رسید. در زمینه انتقال و حمل و نقل انرژی، ایران با بهره‌مندی از هزاران کیلومتر خط لوله در ابعاد و حجم‌های مختلف، ظرفیت بالایی برای انتقال نفت‌خام، فرآورده‌های نفتی و گازطبیعی دارد. در همین حال، ظرفیت تولید برق در ایران از ۱۰۰ هزار مگاوات عبور کرده است و روند افزایش تولید برق از منابع انرژی فسیلی و غیرفسیلی در برنامه پیشرفت کشور دنبال می‌شود.

جمهوری اسلامی ایران آماده است نقشی فعال در همکاری‌های انرژی کشورهای عضو بریکس ایفا کند. ما منابع عظیم انرژی، تخصص فنی در سطح جهانی، موقعیت راهبردی خود و از همه مهم‌تر، تمایل به همکاری سازنده برای شکل‌دهی به یک نظم جهانی انرژی عادلانه و امن را در بستر بریکس به اشتراک می‌گذاریم.

در حالی که امروز پویایی‌های بازار جهانی انرژی، با اعمال فزاینده اقدام‌های تجاری و نیز تحریم‌ها به بهانه‌های واهی بر ضد کشورهای دارنده ذخایر بزرگ نفت و گاز، با مخاطره و تهدید جدی روبه‌رو شده است، اعضای بریکس، مسئولیتی مشترک برای حفظ ثبات و جلوگیری از اختلال در بازارهای انرژی و تضمین جریان بی‌وقفه منابع انرژی دارند. به گونه‌ای که دو وجه امنیت انرژی، یعنی امنیت عرضه برای مصرف‌کنندگان و امنیت تقاضا برای تولیدکنندگان، محقق شود. به‌عنوان یک گام عملی این موضوع می‌تواند با عنوان «مشارکت امنیت انرژی بریکس» در چارچوب نقشه‌راه همکاری انرژی بریکس ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۰ با هدف افزایش تاب‌آوری، ثبات و امنیت در سراسر زنجیره ارزش انرژی در کشورهای عضو پیگیری شود. بدین ترتیب می‌توان انتظار داشت که تسهیل تبادل منظم اطلاعات درباره تحولات بازارهای انرژی، همکاری در حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی انرژی، ارتقای قابلیت‌های واکنش اضطراری، تشویق سرمایه‌گذاری در پروژه‌های راهبردی انرژی و حمایت از جریان مستمر تأمین انرژی میان اعضای بریکس در این چارچوپ عملیاتی شود.

اجازه دهید سخنم را با تأکید بر این نکته به پایان برسانم که دستیابی به انرژی امن، مقرون به‌صرفه، قابل اعتماد، پایدار و فراگیر در گرو تلاش و همکاری جمعی همه ماست. جمهوری اسلامی ایران آمادگی دارد در مسیر تحقق این هدف راهبردی مشارکت فعال و سازنده با همه اعضای گروه بریکس داشته باشد.

در پایان، مایلم بار دیگر مراتب قدردانی خود را از دولت و مردم هند، به‌ویژه جناب آقای وزیر لال خطار، به خاطر مهمان‌نوازی گرم و سازماندهی خوب و تلاش‌های ارزشمندشان برای برگزاری این نشست ابراز کنم.