چرا بانکها بهدنبال حذف چک کاغذی هستند؟
نظام بانکی ایران در سالهای اخیر با هدف کاهش چکهای برگشتی، افزایش شفافیت مالی و تسهیل مبادلات، اجرای طرحهای مختلفی را در دستور کار قرار داده که یکی از مهمترین آنها راهاندازی چک الکترونیکی است. این ابزار که بر بستر سامانه صیاد بانک مرکزی فعالیت میکند بدون نیاز به برگه کاغذی امکان صدور، دریافت، انتقال و وصول چک را بهصورت کاملاً دیجیتال فراهم کرده و به گفته مسئولان بانک مرکزی گامی مهم در هوشمندسازی خدمات بانکی و کاهش تخلفات در حوزه چک به شمار میرود.
چک الکترونیکی در واقع همان اعتبار و آثار حقوقی چک کاغذی را دارد با این تفاوت که تمام مراحل صدور، امضا، انتقال، استعلام و وصول آن بهصورت الکترونیکی و از طریق سامانههای بانکی انجام میشود. بر اساس قانون اصلاح قانون صدور چک و دستورالعملهای بانک مرکزی چک الکترونیکی از نظر حقوقی تفاوتی با چک کاغذی ندارد و در صورت برگشت نیز مشمول همان ضمانتهای اجرایی و محدودیتهای قانونی خواهد بود.
مهمترین تفاوت چک الکترونیکی با چک کاغذی حذف کامل برگه فیزیکی است. در چکهای سنتی احتمال جعل، مفقودی، مخدوش شدن یا سوءاستفاده از برگه وجود داشت اما در نسخه الکترونیکی تمامی اطلاعات در سامانه صیاد ثبت شده و با احراز هویت دیجیتال، امضای الکترونیکی و کنترلهای امنیتی بانک مرکزی مدیریت میشود. به همین دلیل امکان جعل یا تغییر اطلاعات چک به حداقل رسیده و ریسک معاملات کاهش یافته است.
صدور چک الکترونیکی نیز فرآیند پیچیدهای ندارد. دارنده حساب جاری از طریق همراهبانک یا اینترنتبانک گزینه صدور چک الکترونیکی را انتخاب کرده و پس از وارد کردن مشخصات گیرنده، مبلغ، تاریخ سررسید و سایر اطلاعات، چک را با امضای الکترونیکی ثبت میکند. پس از ثبت پیام مربوط به چک برای ذینفع ارسال شده و گیرنده باید با مراجعه به سامانه یا اپلیکیشن بانک خود چک را مشاهده و تأیید کند. همچنین امکان انتقال چک به شخص دیگر نیز مانند چکهای صیادی از طریق ثبت اطلاعات در سامانه وجود دارد.
چک الکترونیکی، گامی بهسوی معاملات امن و شفاف
یکی از مهمترین مزایای چک الکترونیکی افزایش امنیت معاملات است. حذف امکان جعل، کاهش خطاهای انسانی، جلوگیری از صدور چک در وجه حامل، ثبت سوابق تمامی نقلوانتقالات، استعلام سریع وضعیت صادرکننده و کاهش هزینههای چاپ و نگهداری از مهمترین مزایای این ابزار محسوب میشود. از سوی دیگر ثبت تمامی اطلاعات در سامانههای بانک مرکزی امکان نظارت دقیقتر بر مبادلات و مقابله با تخلفات مالی را نیز فراهم کرده است.
با وجود این مزایا توسعه چک الکترونیکی همچنان با چالشهایی همراه است. محدود بودن ارائه این خدمت در برخی بانکها، آشنایی ناکافی بخشی از مردم با فرآیندهای دیجیتال، نیاز به دسترسی پایدار به اینترنت و وابستگی کامل به سامانههای الکترونیکی از مهمترین موانع گسترش این ابزار به شمار میرود. توسعه آموزش عمومی و یکپارچهسازی خدمات بانکی میتواند سرعت فراگیر شدن چک الکترونیکی را افزایش دهد.
در صورت برگشت چک الکترونیکی نیز همان مقررات حاکم بر چکهای صیادی اعمال میشود و دارنده میتواند از طریق بانک و مراجع قضایی، حقوق خود را پیگیری کند. همچنین استعلام اعتبار صادرکننده، وضعیت چک و سوابق آن پیش از انجام معامله از طریق سامانه صیاد امکانپذیر است. موضوعی که ریسک پذیرش چک را برای فعالان اقتصادی کاهش میدهد.
کاربران پیش از صدور یا پذیرش چک الکترونیکی، مشخصات گیرنده، مبلغ، تاریخ سررسید و اطلاعات ثبتشده در سامانه را با دقت بررسی کنند زیرا بخش قابل توجهی از مشکلات ایجادشده ناشی از ثبت نادرست اطلاعات یا تأیید نکردن چک توسط ذینفع است.
در مجموع چک الکترونیکی را میتوان یکی از مهمترین گامهای نظام بانکی ایران در مسیر بانکداری هوشمند دانست؛ ابزاری که در صورت توسعه زیرساختها، افزایش آگاهی عمومی و گسترش ارائه خدمات در تمامی بانکها، میتواند ضمن کاهش چکهای برگشتی، امنیت معاملات، شفافیت اقتصادی و سرعت مبادلات مالی را به شکل قابل توجهی افزایش دهد و به تدریج جایگزین چکهای کاغذی در بخش بزرگی از مبادلات تجاری کشور شود.
انتهای پیام/
