گفتوگوی برنا با استاد یدالله زیارتی؛ از پیشگامان جهانی هنر لعابهای کریستالین
گفتوگوی اختصاصی برنا با استاد یدالله زیارتی؛ هنرمندی اهل مهدیشهر (سنگسر) استان سمنان که سالهاست کارگاهی در سمنان بنا کرده و حالا نامش در مرجع جهانی سرامیک حک شده است.
در حالی که هزاران هنرمند در سراسر جهان با چالشهای تکنیک «لعابهای کریستالین» دستوپنجه نرم میکنند، کتاب مرجع «کاوشی در لعابهای کریستالین» نوشتهی دایانا کربر (Exploring Crystalline Glazes)، تجربیات ۱۳ هنرمند تراز اول جهان را برمیگزیند که نام استاد یدالله زیارتی نیز در میان این ستارگان درخشان است.
استاد یدالله زیارتی، هنرمند برجسته که با تکیه بر دانش خود از دانشگاههای ژاپن، اکنون یکی از نامهای متمایز در فهرست ۱۳ سرامیست منتخب جهان است.
ایشان که مسیر میان تهران و کارگاه اختصاصیشان در سمنان را برای خلق آثار بینظیر طی میکنند، تنها یک هنرمند نیست؛ او یک پژوهشگر، مخترع و معلمی است که پیچیدهترین تکنیکهای جهان، یعنی «لعاب کریستالین» را با چالشهای اقلیمی و محدودیتهای مواد اولیه در ایران، پیوند زده و بومیسازی کرده است.
در این گفتوگوی صمیمی، اما تخصصی، با ایشان درباره مسیر هنری، چالشهای علمی و پروژههای آیندهشان به گفتوگو نشستیم.
برنا: مسیر هنری شما از سمنان شروع شد و از ژاپن گذشت. این پیوند میان اصالت و دانش مدرن، چگونه بر نگاه شما به سرامیک اثر گذاشت؟
من در سنگسر متولد شدم. دوران کودکی و نوجوانی را در کنار خانواده در تهران سپری کردم و بعد از دوران تحصیل در دانشگاه ناگویازوکی در ژاپن، با تجربهای متفاوت به ایران بازگشتم. در سال ۱۳۶۵، با تمرکز بر ریشههای خود، کارگاه اختصاصیام را در سمنان راهاندازی کردم. این سالها، تلاش من برای ترکیب آن نظم و دانش ژاپنی با عشق به خاک و هنر اصیل ایران بوده است.
برنا: یکی از بزرگترین چالشهای هنرمندان ایرانی، دسترسی به مواد اولیه است. شما چگونه با این محدودیت مقابله کردید؟
بله، این یک دغدغه همیشگی است. برای مثال، در هنر کریستالین، استفاده از «فریت ۳۱۱۰» شرکت فرو (Ferro) یک استاندارد جهانی است که در ایران نه تولید میشود و نه امکان واردات آن وجود دارد. من برای اینکه مسیر را برای خود و هنرجویانم هموار کنم، بر روی این موضوع تمرکز کردم و موفق شدم معادل آن را با نام اختصاصی F.Z.۱ تولید کنم. ما با محدودیتهار جنگ نمیکنیم، بلکه آنها را به فرصتهای پژوهشی تبدیل میکنیم.
برنا: در مورد تکنیک «لعاب کریستالین» صحبت کنید؛ چرا این شاخه از سرامیک، بسیار دشوار و در عین حال خیرهکننده توصیف میشود؟
لعاب کریستالین فراتر از یک فرمول شیمیایی است؛ نوعی «کیمیاگری» است. در طبیعت، کریستالها طی میلیونها سال شکل میگیرند، اما ما در کوره، با دانش شیمی، انتخاب دقیق مواد و مدیریت بسیار دقیق منحنی دما، این کریستالها را بر سطح سفال متولد میکنیم. این یک تعادل ظریف میان علم و خلاقیت است.
برنا: در کتابهای بینالمللی، به توانایی شما در کنترل دما اشاره شده است. تفاوت اصلی کار شما با سایر هنرمندان جهان در چیست؟
در کتاب «کاوشی در لعابهای کریستالین»، اکثر هنرمندان برجسته دنیا، لعابهای خود را در دماهای بسیار بالا (بالای ۱۲۷۵ درجه سانتیگراد) و با مواد استاندارد جهانی میپزند. اما تفاوت من در این است که من توانستهام این فرآیند پیچیده را در دماهای پایینتر، یعنی بین ۱۲۰۰ تا ۱۲۲۰ درجه سانتیگراد انجام دهم. این یعنی مدیریت بسیار دقیقتر فرآیند پخت.
برنا: شما از ابداع «پرسلان دمای پایین» صحبت میکنید. این اختراع چه مزیتی برای هنرمندان فراهم میکند؟
این یکی از مهمترین پروژههای من بود. بسیاری از هنرمندان ایران تنها به کورههایی دسترسی دارند که حداکثر تا ۱۱۰۰ درجه سانتیگراد گرم میشوند. سوال اصلی این بود: آیا میتوان پرسلانی تولید کرد که در دمای پایین پخته شود، اما کیفیت آن افت نکند؟ پاسخ مثبت بود. من موفق شدم پرسلانی تولید کنم که در دمای پایین پخته میشود، اما جذب آب آن صفر است و دارای خاصیت نیمهشفاف این یک تحول برای هنرمندان با محدودیت تجهیزات است.
برنا: مسیر شما علاوه بر تولید آثار هنری به سمت پژوهش و آموزش رفتید، چرا این تصمیم را گرفتید؟
تمرکز اصلی من دیگر صرفاً فروش آثار نیست، بلکه تجربه و آزمایش شیوههای نوین و یا فروش و نمایش آثار محدودی به نمایشگاههای هنری است. بخش بزرگی از انرژی من صرف آموزش میشود.
من تجربیاتم را در قالب کتابهایی مثل «طلای شینو»، «پینهولینگ» و مقالات علمی در اختیار دیگران قرار میدهم. در واقع، علاقه مندم با برگزاری کارگاههای تخصصی و اشتراکگذاری این دانش با نسل جدید قدمی ماندگار بردارم.
برنا: در نهایت، وقتی از فضای کارگاه و آزمایشهای علمی خارج میشوید، چه چیزی به شما آرامش میدهد؟
لذت بردن از طبیعت اطرافم. در اطراف کارگاهم در سمنان، درختان زیتون، انار، انگور و انجیرکاشتهام. این فضا، خود الهامبخش من برای باخلاقیت و تولید اثر هنری است.
شایان ذکر است حال حاضر مهمترین پروژه پژوهشی پیش روی استاد یدالله زیارتی، اجرای لعابهای کریستالین، لعاب تموکو و دیگر لعابهای خاص در حرارت ۱۱۰۰ درجه سانتیگراد متناسب با بدنهی پرسلان پخت پایین اختصاصی این هنرمند است، پروژهای که تاکنون به نتایج امیدوارکننده و قابل قبولی رسیده است و حکایت از یک خلاقیت دیگر در تلاشهای استاد زیارتی دارد
یدالله زیارتی متولد ۱۳۳۷ از سنگسر ( مهدیشهر) استان سمنان است، همچنین نسترن زیارتی از هنرمندان ویولون کشور نیز فرزند دوم اوست.
بخشی از کتاب مرجع «کاوشی در لعابهای کریستالین» نوشته ی دایانا کربر (Exploring Crystalline Glazes) که به معرفی استاد زیارتی از ایران پرداخته است
