قانون نظام صلاحیت حرفهای اجرا نشده است/ دانشگاهها مدرکگرایی را بازتولید میکنند
حسین نصیری، مدیر گروه آموزش عالی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با خبرنگار برنا درباره راهکار حرکت دانشگاهها به سمت مهارتمحوری اظهار کرد: نظام آموزش عالی و دانشگاه از محیط بیرون خود، بهویژه قوانین، مقررات استخدامی و نظام ارتقای شغلی، تأثیر میپذیرد.
وی افزود: اینکه امروز دانشگاهها به دنبال مدرک هستند، ریشه در نظام استخدام و اشتغال کشور دارد. متأسفانه در ماده ۴۲ قانون مدیریت خدمات کشوری همچنان بر مدرک دانشگاهی تأکید شده است. همچنین در انتخابات شوراها، انتخابات مجلس، انتصابات و بسیاری از فرآیندهای اداری، اصل بر داشتن مدرک دانشگاهی است.
نصیری ادامه داد: طبیعی است وقتی چنین تقاضایی در جامعه وجود دارد، افراد نیز برای دریافت مدرک دانشگاهی، به هر طریقی وارد دانشگاه شوند. در این شرایط، نظام شایستهسالاری و مهارتمحوری جایگاه کمرنگتری پیدا میکند. نمیخواهم بگویم هیچ اثری ندارد، اما اصل همچنان بر مدرک است.
دانشگاهها مدرکگرایی را بازتولید میکنند
وی با بیان اینکه این روند در داخل دانشگاه نیز بازتولید میشود، گفت: دانشجو، فارغ از کیفیت آموزشی یا میزان مهارتی که کسب میکند، تلاش میکند هرچه زودتر مدرک خود را بگیرد تا وارد بازار کار شود؛ زیرا میداند هنگام استخدام، نخستین چیزی که از او مطالبه میشود، مدرک دانشگاهی است.
مدیر گروه آموزش عالی مرکز پژوهشهای مجلس افزود: البته این سخن کلی است و استثناهایی نیز وجود دارد. دانشگاههای خوبی داریم، استادان توانمند و دانشجویان علاقهمندی که هدفشان کسب مهارت و دانش واقعی است و مدرک برایشان اهمیت درجه دوم دارد، اما وقتی از کلیت نظام آموزش عالی صحبت میکنیم، شرایط متفاوت است.
وی تصریح کرد: در چنین شرایطی، فردی که در دانشگاهی با کیفیت بالا تحصیل کرده و مهارتهای واقعی کسب کرده، در نهایت از نظر نظام استخدامی تفاوت چندانی با فردی که صرفاً مدرک گرفته است، ندارد؛ زیرا هر دو یک مدرک دانشگاهی در اختیار دارند.
در نظام مهارتمحور، امکان تفکیک افراد توانمند فراهم میشود
نصیری ادامه داد: زمانی که ملاک، مهارت و شایستگی باشد، امکان تفکیک افراد وجود دارد. در آن صورت میتوان تشخیص داد که یک فرد نسبت به رقیب خود دانش، توانایی و مهارت بیشتری دارد.
وی افزود: در بسیاری از کشورهای دنیا نیز وضعیت به این شکل نیست که صرفاً مدرک ملاک استخدام باشد. هنگام جذب نیرو، اصل را بر مهارت و شایستگی قرار میدهند، زیرا رقابت برای صنعت، خدمات و بخشهای اجرایی اهمیت زیادی دارد.
وی اظهار کرد: زمانی که یک صنعت یا مجموعه اقتصادی قصد استخدام دارد، باید مطمئن شود فردی که جذب میکند، باعث افزایش بهرهوری و ارتقای راندمان آن مجموعه خواهد شد. این ویژگیها در مدرک دانشگاهی خلاصه نمیشود، بلکه در مهارت و شایستگی افراد است.
قانون نظام صلاحیت حرفهای اجرا نشده است
مدیر گروه آموزش عالی مرکز پژوهشهای مجلس گفت: ما قانون نظام صلاحیت حرفهای را نیز داریم که به تصویب مجلس رسیده، اما متأسفانه این قانون اجرا نشده است. اگر این قانون اجرایی میشد، وضعیت امروز تا حد زیادی تغییر میکرد.
وی در پاسخ به این پرسش که برای حرکت دانشجویان به سمت مهارتمحوری چه باید کرد، اظهار کرد: اساساً دانشجو در این میان همان کاری را انجام میدهد که نظام برای او تعریف کرده است. وقتی در قوانین استخدامی و ارتقای شغلی، مدرک اهمیت بیشتری دارد، طبیعی است دانشجو نیز برای گرفتن مدرک تلاش کند.
نصیری افزود: اگر این مدرکگرایی تعدیل شود و اصل بر مهارت و شایستگی قرار گیرد، دانشجو نیز تلاش خواهد کرد مهارت بیاموزد؛ زیرا میداند فردای ورود به بازار کار، مهارت از او مطالبه خواهد شد.
وی خاطرنشان کرد: البته اکنون نیز استادان، دانشجویان و بخشهای خصوصی وجود دارند که مهارت را بر مدرک ترجیح میدهند، اما در کلیت نظام حقوقی و استخدامی کشور، همچنان مدرک سیطره دارد و این موضوع باید اصلاح شود.
وی تأکید کرد: قانون مدیریت خدمات کشوری باید اصلاح شود تا اثر آن به دانشگاهها نیز بازگردد.
در دنیا کیفیت و مهارت ملاک اصلی است
نصیری با مقایسه وضعیت ایران و سایر کشورها گفت: در بسیاری از کشورهای دنیا، صنعت رقابتی است و کیفیت حرف اول را میزند. صنعت از دانشگاه کیفیت مطالبه میکند و کیفیت نیز الزاماً در مدرک دانشگاهی خلاصه نمیشود، بلکه در مهارت و شایستگی افراد است.
وی افزود: به همین دلیل افراد در آن کشورها صرفاً با هدف گرفتن مدرک وارد دانشگاه نمیشوند، بلکه برای کسب دانش، تخصص، مهارتهای نرم و مهارتهای سخت تحصیل میکنند؛ زیرا میدانند هنگام ورود به بازار کار، این تواناییها از آنان مطالبه خواهد شد.
مدیر گروه آموزش عالی مرکز پژوهشهای مجلس تصریح کرد: در آن کشورها کمتر از فرد میپرسند مدرک دانشگاهی او چیست؛ هرچند مدرک اهمیت خود را دارد، اما ارزش آن به اندازه کشور ما نیست.
وی ادامه داد: همین موضوع باعث شده است که در کشور ما گسترش دانشگاهها بیشتر بر افزایش تعداد دانشجو متمرکز باشد و در برخی موارد کیفیت آموزش و مهارتآموزی فدای مدرکگرایی شود.
با اصلاح نظام استخدام، دانشگاه نیز متحول میشود
نصیری در پاسخ به این پرسش که آیا حرکت پایاننامهها به سمت مسائل کاربردی میتواند بخشی از راهحل باشد، اظهار کرد: این سخن کاملاً درست است، اما زمانی که مسئله اصلی یعنی نظام استخدام اصلاح شود، دانشگاه نیز در درون خود بهطور طبیعی دچار تحول خواهد شد.
وی افزود: وقتی ارزش مدرک در استخدام، ارتقا و جذب کاهش یابد و مهارت و شایستگی ملاک قرار گیرد، دانشگاه نیز آموزشهای خود را متناسب با نیاز صنعت و جامعه تنظیم میکند، رشتهها را بازنگری میکند و پایاننامهها و پژوهشها را به سمت نیازهای واقعی بخش خصوصی، صنعت و فناوری سوق میدهد.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی، استادان نیز تلاش میکنند آموزشهای کاربردیتر ارائه دهند، مثالهای عینی بیشتری مطرح کنند و آموزشهای بالینی، کارورزی، کارآموزی و کاربینی سهم بیشتری در فرآیند آموزش پیدا کند.
مدیر گروه آموزش عالی مرکز پژوهشهای مجلس گفت: بخش مهمی از آموزش باید در محیط واقعی کار انجام شود تا دانشجو مهارت عملی کسب کند.
وی تأکید کرد: البته باز هم تأکید میکنم که همه دانشگاههای کشور چنین وضعیتی ندارند. اکنون نیز مراکز آموزشی و استادانی هستند که آموزش مهارتمحور را با جدیت دنبال میکنند.
نصیری اظهار کرد: برای نمونه، در رشتههای علوم پزشکی صرف داشتن مدرک کافی نیست. فردی که میخواهد متخصص قلب شود باید واقعاً توانایی انجام عمل جراحی، کار بالینی و فعالیت حرفهای را کسب کند. در بسیاری از رشتههای دیگر نیز باید همین نگاه حاکم باشد.
وی خاطرنشان کرد: اگر قانون مدیریت خدمات کشوری اصلاح شود و شایستگی و مهارت به معیار اصلی تبدیل شود، دانشگاه نیز بهطور طبیعی در حوزه آموزش، پژوهش، فناوری و حتی فعالیتهای فرهنگی دچار تحول خواهد شد و این تغییر یک ضرورت اجتنابناپذیر است.
انتهای پیام/
