«کره» در موزه بریتانیا؛ بهشتی از زیبایی که تاریخ قرن بیستم آن را درهم شکست

به گزارش خبرنگار برنا؛ موزه بریتانیا پس از موفقیت چشمگیر نمایشگاه «پرده بایو» این‌بار سراغ هنر کره رفته و نمایشگاهی با عنوان «کره» برپا کرده است؛ نمایشگاهی که مروری بر «۲هزار سال خلاقیت» هنری این سرزمین دارد اما در روایت تاریخ معاصر کره با کاستی‌هایی جدی روبه‌رو است.

این نمایشگاه در ابتدا مخاطب را به جهانی از زیبایی می‌برد؛ جهانی که در آن سفالینه‌ها، تندیس‌های بودایی و اشیای تاریخی، مهارت و خلاقیت شگفت‌انگیز هنرمندان کره‌ای را به نمایش می‌گذارند اما هرچه نمایشگاه به قرن بیستم نزدیک می‌شود، این روایت منسجم از هم گسسته و جای خود را به مجموعه‌ای پراکنده از آثار می‌دهد.

سفالینه‌هایی برای آرام کردن روح

یکی از نخستین آثار شاخص نمایشگاه، ناقوس عظیم برنزی یک صومعه بودایی است که در قرن هشتم میلادی ساخته شده و با نقش اژدها، شعله‌های آتش و تزئینات گل‌وبوته پوشیده شده است. صدای ناقوس و گونگ، فضای نمایشگاه را به تجربه‌ای نزدیک به مراقبه تبدیل می‌کند؛ تجربه‌ای که با موسیقی و صدای ناقوس‌ها در فضای نمایشگاه نیز تقویت شده است.

در این بخش، دوره بودایی تاریخ کره بیش از هر چیز خودنمایی می‌کند؛ دوره‌ای که آیین بوداییِ برخاسته از هند با تاثیرات هنری چین درآمیخت و به خلق نسخه‌های دست‌نویس از متون مقدس بودایی و تندیس‌های ظریف بودیستوه‌ها انجامید.

اما مهارت هنرمندان شبه‌جزیره کره به دوران بودایی محدود نمی‌شود. حتی پیش از گسترش بودیسم، اشیای سنگی و سفالی ساخته‌شده در این سرزمین از خلاقیتی چشمگیر برخوردار بودند. برای نمونه، یکی از آثار متعلق به حدود قرن پنجم میلادی، پیکره اسبی است که بر پایه‌ای مدور ایستاده و شیپور نوشیدنی روی پشت آن قرار گرفته است؛ شی‌ای کاربردی که در عین حال از زیبایی خاصی برخوردار است.

از چین تا شکوفایی سفالگری کره

سفالگری از چین به کره راه یافت اما هنرمندان کره‌ای خیلی زود به آثاری با هویت و خلاقیت مستقل دست پیدا کردند. در دوره پادشاهی گوریو، که از سال ۹۱۸ تا ۱۳۹۲ میلادی بر شبه‌جزیره حکومت می‌کرد و بودیسم را دین رسمی کشور قرار داده بود، سفالگری درباری به شکوفایی رسید.

سفالگران کره‌ای شیوه ساخت سفالینه‌های سبز لعاب‌دار موسوم به «سلادون» را از استان جه‌جیانگ چین اقتباس کردند و آن را به کاسه‌ها و گلدان‌هایی با رنگ سبز روشن و سطحی نرم و ظریف تبدیل کردند؛ آثاری که تماشای آن‌ها، به تعبیر منتقد، می‌تواند روح انسان را آرام کند.

این سنت در دوره سلسله چوسان که تحت تاثیر نئوکنفوسیوسیسم قرار داشت و از سال ۱۳۹۲ تا ۱۸۹۷ حکومت کرد، نیز ادامه یافت.

در میان آثار این دوره، یک کوزه سفید و تقریبا کروی‌شکل متعلق به قرن هجدهم بیش از همه جلب توجه می‌کند؛ اثری که به «کوزه ماه» شهرت دارد. این کوزه از اتصال دو کاسه نیم‌دایره ساخته شده و همین شیوه ساخت، شکلی هندسی و در عین حال نامتقارن به آن بخشیده است.

محل اتصال دو بخش کاملا صاف و بی‌نقص نیست و فرورفتگی‌هایی روی آن دیده می‌شود؛ ویژگی‌ای که در فرهنگ کره‌ای نه نقص بلکه بخشی از زیبایی و شخصیت اثر تلقی می‌شود.

جایی که افسون نمایشگاه می‌شکند

اما درست در همین نقطه، به نظر می‌رسد نمایشگاه مسیر خود را گم می‌کند. روایت ناگهان به هنر کره در اوایل قرن بیستم می‌رسد؛ آثاری که در مقایسه با بخش‌های پیشین، چندان درخشان نیستند.

بازآفرینی‌های مدرن از هنر سنتی کره در کنار آثاری متاثر از مدرنیسم اروپایی و آمریکایی در فاصله دهه‌های ۱۹۰۰ تا ۱۹۵۰ قرار گرفته‌اند، بدون آن‌که ارتباط روشنی میان این بخش‌ها و مسیر تاریخی پیشین ایجاد شود.

این گسست از آن جهت مهم است که مخاطب درست در حال درک تفاوت میان زیبایی‌شناسی بودایی و نئوکنفوسیوسی است که نمایشگاه ناگهان وارد دوره مدرن می‌شود. در نتیجه، روایت فرهنگی گسترده‌ای که قرار بود تاریخ هنر کره را در طول دو هزار سال دنبال کند، انسجام خود را از دست می‌دهد.

مجموعه‌ای شخصی به جای تاریخ یک ملت

یکی از دلایل این مسئله را باید در خاستگاه بخش مهمی از آثار نمایشگاه جست‌وجو کرد. این مجموعه با چند افزوده، در اصل متعلق به لی کان-هی، رئیس فقید سامسونگ، بوده است؛ سامسونگ نیز شریک تجاری نمایشگاه است.

این مجموعه بدون تردید ارزشمند است و شماری از آثار آن که اکنون در موزه‌های برجسته کره جنوبی نگهداری می‌شوند، در شمار گنجینه‌های ملی این کشور قرار دارند. با این حال، مجموعه یک فرد، ناگزیر سلیقه و انتخاب‌های صاحب خود را نیز بازتاب می‌دهد و نمی‌تواند به‌تنهایی تصویری جامع و عینی از تاریخ هنر و باورهای یک ملت ارائه کند.
این مسئله به‌ویژه در بخش مربوط به تاریخ معاصر کره آشکار می‌شود. اگر قرار است نمایشگاه روایتگر تاریخ فرهنگی این کشور باشد، جای عکس‌ها، تصاویر عمومی، گزارش‌های خبری و دیگر جلوه‌های فرهنگ عامه در آن خالی است. در عوض، روایت به نمایش مجموعه‌ای از آثار هنری متعلق به طبقه نخبه محدود می‌شود.

تاریخ تلخ کره در قاب چند اثر

قرن بیستم برای کره دوره‌ای خشونت‌بار و پررنج بود. این کشور از سال ۱۹۱۰ تا ۱۹۴۵ تحت استعمار امپراتوری ژاپن قرار داشت، اما نمایشگاه تقریبا چیزی از این دوره در خود ندارد و نقاشی‌های آرام و بی‌دغدغه این بخش، تصویری از آن تاریخ ارائه نمی‌کنند.

جنگ کره حضور پررنگ‌تری در نمایشگاه دارد؛ جنگی که حدود سه میلیون نفر را به کام مرگ کشاند.

در میان آثار این بخش، نقاشی پاستلی از لی جونگ-سوپ دیده می‌شود که ماهیگیری را در حال بازگشت به خانه و استقبال خانواده‌اش نشان می‌دهد؛ تصویری که بیش از آن‌که واقعیت باشد، رویایی دست‌نیافتنی است. لی جونگ-سوپ در جریان جنگ آواره شد و پیش از آن‌که بار دیگر خانواده‌اش را ببیند، درگذشت.

اثر دیگری از همین هنرمند، با خطوطی ساده و زمخت، پیکرهای برهنه‌ای را نشان می‌دهد که به یکدیگر بسته شده‌اند؛ تصویری هولناک از خشونت و رنج آن دوران.

زیبایی هست اما روایت کامل نیست

نمایشگاه «کره» در موزه بریتانیا مجموعه‌ای از آثار ارزشمند و گاه خیره‌کننده را کنار هم قرار داده است؛ آثاری که به‌ویژه در بخش‌های مربوط به دوران باستان، بودیسم و سفالگری، توانایی و خلاقیت کم‌نظیر هنرمندان کره‌ای را نشان می‌دهند.

با این حال، مشکل اصلی نمایشگاه نه کیفیت آثار، بلکه روایتی است که از کنار هم قرار گرفتن آنها شکل می‌گیرد. اگر نمایشگاه به‌عنوان معرفی مجموعه یک مجموعه‌دار بزرگ ارائه شود، این انتخاب‌ها قابل درک‌تر است اما اگر قرار باشد «دو هزار سال خلاقیت کره» را روایت کند، حذف یا کم‌رنگ شدن بخش‌هایی از تاریخ اجتماعی و سیاسی این کشور، به‌ویژه در قرن بیستم شکافی جدی در این روایت ایجاد می‌کند.

در نهایت، آنچه باقی می‌ماند مجموعه‌ای زیبا و ارزشمند از آثار هنری است؛ اما روایتی که قرار بود این آثار را به تاریخ یک ملت پیوند دهد، در میانه راه از هم گسسته است.

انتهای پیام/