کشت کنترل‌شده گیاهان دارویی برای تأمین مواد اولیه دارو‌های موردنیاز کشور
به گزارش گروه اجتماعی برنا، سلیمان عباسی، مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به اهمیت تأمین دارو‌های مورد نیاز کشور گفت: تأمین سلامت یکی از سه اولویت اصلی هر کشور است و در جمهوری اسلامی ایران نیز تأمین سلامت مردم و دسترسی به دارو‌های مورد نیاز، از وظایف مهم حاکمیت به شمار می‌رود.
وی با بیان اینکه تأمین دارو صرفاً به دارو‌های مورد استفاده در درمان اعتیاد محدود نمی‌شود، اظهار کرد: کشور برای جمعیت حدود ۹۰ میلیون نفری خود به طیف گسترده‌ای از دارو‌ها نیاز دارد که بخشی از آنها دارای پایه مواد مخدری هستند؛ از جمله استامینوفن کدئین، دارو‌های بیهوشی و برخی دارو‌های مورد استفاده در اتاق عمل.
عباسی افزود: بنابراین تأمین مواد اولیه این دارو‌ها موضوعی ملی است و باید به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که کشور با بحران یا کمبود دارو مواجه نشود.
کاهش کشفیات و محدودیت واردات مواد اولیه دارویی
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به یکی از مسیر‌های گذشته تأمین مواد اولیه دارویی گفت: پیش از این بخشی از مواد کشف‌شده در اختیار شرکت‌های دارویی قرار می‌گرفت تا برای تولید دارو‌های مورد نیاز کشور مورد استفاده قرار گیرد، اما با تغییر الگوی کشت مواد مخدر در کشور‌های مختلف و به‌ویژه کشور‌های همسایه و حرکت از کشت سنتی به سمت تولید صنعتی، میزان کشفیات کاهش یافته است.
وی ادامه داد: علاوه بر کاهش کشفیات، کاهش خلوص مواد کشف‌شده و وجود ناخالصی در این مواد نیز استفاده از آنها برای تولید دارو را با مشکل مواجه کرده است.
عباسی یکی دیگر از مشکلات را محدودیت‌های بین‌المللی دانست و گفت: نهاد‌های بین‌المللی از جمله INCB اجازه نمی‌دهند کشور‌ها بیش از میزان نیاز خود مواد اولیه کنترل‌شده وارد کنند. در کنار این محدودیت‌ها، هزینه بالای واردات نیز وجود دارد.
وی تأکید کرد: مجموعه این عوامل نشان می‌دهد که باید به سمت تولید داخلی مواد اولیه دارویی حرکت کنیم؛ چراکه کشور از زیرساخت‌های لازم و ظرفیت علمی و نخبگان متخصص در این حوزه برخوردار است.
کشت کنترل‌شده شقایق الی‌فرا؛ نه کشت خشخاش
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به طرح کشت کنترل‌شده گیاهان دارویی تصریح کرد: ممکن است درباره این موضوع برای مردم ابهام ایجاد شود که آیا قرار است کشت خشخاش در کشور انجام شود؛ در حالی که اصلاً چنین موضوعی مطرح نیست و کشت خشخاش در برنامه قرار ندارد.
وی افزود: کشور به سمت کشت گونه‌ای مانند شقایق «اولی‌فرا» حرکت کرده است که قابلیت تیغ‌زنی ندارد و فرآیند استحصال مواد مؤثره آن باید پس از برداشت و در کارخانه‌های تولید دارو انجام شود. به این ترتیب، ماده اولیه در اختیار افراد قرار نمی‌گیرد و فرآیند تولید تحت کنترل خواهد بود.
تولید مواد اولیه دارویی از شقایق اولی‌فرا
عباسی با بیان اینکه کشت این گیاه باید متناسب با نیاز کشور انجام شود، گفت: شقایق اولی‌فرا می‌تواند مواد مؤثری مانند تبائین و مورفین تولید کند که از این مواد می‌توان در تولید برخی دارو‌های مورد نیاز کشور استفاده کرد.
وی افزود: از جمله دارو‌ها و مواد دارویی قابل استحصال، کدئین، مورفین، بوپرنورفین، هیدروکودون و برخی فرآورده‌های دیگر هستند که مواد اولیه آنها از این مسیر قابل تأمین است.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر تأکید کرد: هدف، کشت بی‌ضابطه این گیاه نیست، بلکه میزان کشت باید دقیقاً متناسب با نیاز دارویی کشور تعیین شود.
سبد غذایی کشور نباید تحت تأثیر قرار گیرد
عباسی با اشاره به ضرورت رعایت ملاحظات کشاورزی و غذایی کشور گفت: ما به‌عنوان سیاست‌گذار باید مراقب باشیم که کشت این گیاهان موجب برهم‌خوردن سبد غذایی کشور نشود.
وی افزود: کشور به برنج، گندم و سایر محصولات کشاورزی نیاز دارد و نمی‌توان تمام ظرفیت زمین‌های کشاورزی را به سمت یک محصول خاص برد و سپس برای تأمین نیازهای غذایی کشور به واردات متوسل شد.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر ادامه داد: از سوی دیگر، میزان برداشت ماده مؤثره در مناطق مختلف یکسان نیست. ممکن است یک زمین به جای میزان مورد انتظار، مقدار کمتری ماده مؤثره تولید کند؛ در چنین شرایطی نباید بدون برنامه، سطح زیرکشت را افزایش داد و به سبد غذایی کشور آسیب زد.
مجوز کشت با نظارت چند دستگاه صادر می‌شود
وی درباره نحوه صدور مجوز برای کشت این گیاهان گفت: یک کمیته راهبری برای این موضوع تشکیل شده که دستگاه‌های مختلف در آن حضور دارند؛ از جمله ستاد مبارزه با مواد مخدر، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو، فراجا، دستگاه‌های اطلاعاتی، وزارت امور خارجه و قوه قضائیه.
عباسی افزود: در این کمیته، مسائل امنیتی، نیاز دارویی کشور، شرایط کشاورزی و سایر ابعاد موضوع به‌صورت کامل بررسی می‌شود و صدور مجوز نیز بر اساس این ملاحظات انجام خواهد شد.
وی با اشاره به تقسیم وظایف دستگاه‌ها گفت: در حوزه زمین و کشت، وزارت جهاد کشاورزی مسئولیت تخصصی دارد و در حوزه استحصال و تولید فرآورده‌های دارویی نیز سازمان غذا و دارو نقش تخصصی خود را ایفا می‌کند. دستورالعمل‌های فنی کشت، برداشت و نگهداری و همچنین دستورالعمل‌های استحصال و فرآوری نیز پیش‌بینی شده است.
ظرفیت تولید «بذر مادر» و ارزآوری
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر یکی از ظرفیت‌های مهم این طرح را تولید بذر مادر عنوان کرد و گفت: اگر کشور بتواند به سمت تولید بذر مادر حرکت کند، با توجه به انحصاری بودن این فناوری در تعداد محدودی از کشور‌های جهان، ظرفیت اقتصادی قابل‌توجهی ایجاد خواهد شد.
وی افزود: این ظرفیت می‌تواند علاوه بر تأمین نیاز دارویی داخل کشور، در حوزه صادرات بذر، مواد اولیه و فرآورده‌های دارویی نیز مورد استفاده قرار گیرد و برای کشور ارزآوری داشته باشد.
عباسی تأکید کرد: این موضوع می‌تواند از یک سو به تأمین دارو و کاهش وابستگی کشور کمک کند و از سوی دیگر، با جلوگیری از خروج ارز و ایجاد ظرفیت صادراتی، یک دستاورد اقتصادی نیز محسوب شود.
واردات مورفین سالانه هزینه سنگینی دارد
وی با اشاره به هزینه واردات مورفین اظهار کرد: هر کیلو مورفین حدود هزار دلار هزینه دارد و بر اساس محدودیت‌های بین‌المللی، امکان واردات بیش از میزان مشخصی وجود ندارد.
عباسی ادامه داد: اگر میزان مجاز واردات را ۵۰ تن در نظر بگیریم، کشور برای تأمین همین میزان باید حدود ۵۰ میلیون دلار هزینه کند؛ ضمن اینکه این میزان نیز الزاماً پاسخگوی نیاز دارویی کشور نیست.
وی افزود: در مقابل، برآورد انجام‌شده برای کشت و تولید داخلی، با در نظر گرفتن هزینه‌های اجاره زمین، زیرساخت و تأسیسات آبیاری، نیروی کار، حمل‌ونقل، کشت و برداشت، حدود ۳۳۷ میلیارد تومان است که از نظر اقتصادی می‌تواند به‌صرفه‌تر باشد.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر تأکید کرد: هدف این طرح، کشت خشخاش نیست؛ بلکه کشت گونه‌های مناسب دارویی، آن هم به‌صورت کنترل‌شده، محدود و تحت نظارت دستگاه‌های مسئول است.
وی تأکید کرد: حرکت به سمت تولید داخلی مواد اولیه دارویی، هم در تأمین دارو‌های مورد نیاز کل کشور و هم در حوزه درمان بیماران مبتلا به اعتیاد اهمیت دارد و با استفاده از ظرفیت علمی و فناوری داخلی می‌توان وابستگی کشور را کاهش داد و از بروز بحران و کمبود دارو جلوگیری کرد.
اقدامات تحولی ستاد در دولت چهاردهم
عباسی در ادامه با اشاره به اقدامات و برنامه‌های تحولی ستاد مبارزه با مواد مخدر در دولت چهاردهم گفت: با آغاز مسئولیت دکتر حسین ذوالفقاری به‌عنوان نماینده رئیس‌جمهور و دبیرکل ستاد، رویکرد جدیدی برای بازنگری و تحول در حوزه‌های مختلف مبارزه با مواد مخدر در دستور کار قرار گرفت.
وی افزود: در همین چارچوب، طرح‌های متعددی از جمله «طرح تحول درمان اعتیاد»، «طرح مراکز امید و زندگی»، «طرح تحول پیشگیری»، «طرح ساماندهی مشارکت‌های مردمی» و «طرح تأمین مواد اولیه مورد نیاز دارویی کشور» تدوین و در دستور کار قرار گرفته است.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با بیان اینکه این اقدامات حاصل یک نگاه جامع به مسئله اعتیاد است، اظهار کرد: در حوزه درمان نیز تلاش شده است زنجیره درمان از مرحله پذیرش و سم‌زدایی تا توانمندسازی، اشتغال و حمایت‌های پس از درمان تکمیل شود تا افراد بهبودیافته پس از ترخیص دوباره در معرض بازگشت به چرخه اعتیاد قرار نگیرند.
عباسی تأکید کرد: رویکرد جدید ستاد این است که مبارزه با مواد مخدر از اقدامات پراکنده و جزیره‌ای فاصله گرفته و با برنامه‌ریزی، هماهنگی و تقسیم کار میان دستگاه‌های مسئول، به سمت اجرای برنامه‌های مشخص و قابل ارزیابی حرکت کند.
انتهای پیام/
